Mystery of the Second Sphinx at Giza: इजिप्तमधील Giza Plateau हा हजारो वर्षांपासूनच्या रहस्यांसाठी ओळखला जातो. पिरॅमिड्स, स्फिंक्स आणि प्राचीन संस्कृतीचे अवशेष यामुळे हा परिसर नेहमीच संशोधक आणि इतिहासप्रेमींना आकर्षित करत आला आहे. पण आता एक नवीन दावा समोर आला आहे तो म्हणजे, गिझाच्या वाळूत अजून एक स्फिंक्स दडलेला असू शकतो! हा दावा जितका रोमांचक आहे, तितकाच तो वादग्रस्तही ठरतो आहे.
स्फिंक्स (Sphinx) ही एक प्राचीन पौराणिक आणि वास्तुशिल्पीय आकृती आहे, ज्यामध्ये सिंहाचे शरीर आणि मानवाचे (बहुतेक वेळा राजाचे) शिर असते. ही आकृती शक्ती, बुद्धिमत्ता आणि संरक्षण यांचे प्रतीक मानली जाते. सर्वात प्रसिद्ध स्फिंक्स म्हणजे Great Sphinx of Giza. हा सुमारे ४,५०० वर्षांपूर्वी तयार करण्यात आला आणि तो जगातील सर्वात जुना आणि मोठा दगडी पुतळा मानला जातो.
दुसऱ्या स्फिंक्सची कल्पना: विज्ञान की कल्पनारंजन?
इटालियन रडार अभियंता Filippo Biondi यांनी अलीकडेच असा दावा केला की, गिझाच्या परिसरात आणखी एक स्फिंक्स असण्याची शक्यता आहे. विशेष म्हणजे हा दावा कोणत्याही वैज्ञानिक जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेला नाही, तर एका पॉडकास्ट Matt Beall Limitless Podcastमध्ये मांडला गेला.
बिओंडी यांच्या टीमने सॅटेलाइट रडार स्कॅनिंग तंत्रज्ञान वापरून गिझाच्या जमिनीखालील रचना अभ्यासल्या. त्यांना काही विशिष्ट पॅटर्न्स दिसले, जे नैसर्गिक नसून मानवनिर्मित असावेत, असा त्यांचा दावा आहे. त्यांनी सुमारे ८०% खात्री असल्याचेही सांगितले, जे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून खूप मोठे विधान मानले जाते.
भौमितिक सममिती: योगायोग की पुरावा?
बिओंडी यांच्या सिद्धांताचा मुख्य आधार म्हणजे जॉमेट्रिक अलाइनमेंट (भौमितिक सममिती). Khafre Pyramid आणि Great Sphinx of Giza यांच्यातील विशिष्ट रेषात्मक संबंध त्यांनी अभ्यासला. ही अलाइनमेंट मिरर (प्रतिबिंबित) केल्यानंतर ती एका वेगळ्या ठिकाणी जाऊन थांबते, जिथे सध्या सुमारे ३३ मीटर उंचीचा वाळूचा ढिगारा आहे. बिओंडी यांच्या मते, ही सममिती इतकी अचूक आहे की ती केवळ योगायोग असू शकत नाही.
३,००० वर्षांपूर्वीचा संकेत: Dream Stele
या सिद्धांताला आणखी एक आधार म्हणजे Dream Stele नावाचा प्राचीन शिलालेख. हा दगड स्फिंक्सच्या पायांमध्ये ठेवलेला आहे आणि तो सुमारे ३,००० वर्षांपूर्वीचा आहे. बिओंडी यांच्या मते, या शिलालेखावर दोन स्फिंक्ससारख्या आकृती दिसतात. जर हे खरे असेल, तर कदाचित प्राचीन इजिप्शियन संस्कृतीत दोन स्फिंक्स असण्याची कल्पना आधीपासूनच अस्तित्वात होती.
जमिनीखालील मेगास्ट्रक्चर
रडार स्कॅनमध्ये काही अशा रचना दिसल्या ज्या बोगदे (tunnels) आणि शाफ्ट्ससारख्या वाटतात. बिओंडी यांनी दावा केला की, ही फक्त रिकामी पोकळी नाही, तर एक मोठं underground megastructure असू शकतं. जर हा दावा खरा ठरला, तर याचा अर्थ असा होईल की, गिझाच्या वाळूत अजूनही मोठ्या प्रमाणात न उलगडलेला इतिहास दडलेला आहे, जो अध्याप मानवाच्या नजरेस पडलेला नाही.
वैज्ञानिकांचा विरोध: संशयाची भिंत
मात्र, या दाव्यांवर सर्व अभ्यासक सहमत नाहीत. प्रसिद्ध भौतिकशास्त्रज्ञ Sabine Hossenfelder यांनी या दाव्यांना सरळ निरर्थक असे संबोधले आहे. त्यांचा मुद्दा असा आहे की, रडार डेटाची चुकीच्या पद्धतीने मांडणी केली जात आहे. तसेच, इजिप्तचे माजी पुरातत्त्वमंत्री Zahi Hawass यांनीही हे दावे नाकारले आहेत. त्यांच्या मते, यापूर्वीही अशा अनेक संशोधनांनी मोठ्या संरचनांचा दावा केला होता, पण प्रत्यक्ष उत्खननात फक्त लहान पोकळ्या सापडल्या.
वैज्ञानिक सत्य: सिद्धांत आणि पुरावे
वैज्ञानिक पद्धतीनुसार, कोणताही दावा तेव्हाच स्वीकारला जातो जेव्हा तो peer-reviewed संशोधनातून सिद्ध होतो आणि प्रत्यक्ष पुराव्यांची पुष्टी त्याला मिळते. सध्या बिओंडी यांचा दावा हा एक hypothesis आहे… म्हणजेच एक गृहितक किंवा एक संभाव्य कल्पना, जी अद्याप सिद्ध व्हायची आहे.
त्यांच्या टीमने इजिप्त सरकारकडे प्रत्यक्ष उत्खननासाठी परवानगी मागण्याची योजना आखली आहे. ही परवानगी मिळाली आणि उत्खननातून काही ठोस पुरावे मिळाले, तरच या सिद्धांताला वैज्ञानिक मान्यता मिळू शकते.
पूरक माहिती: आधुनिक तंत्रज्ञानाची भूमिका
आजच्या काळात पुरातत्त्व संशोधनात LiDAR, ground-penetrating radar (GPR) आणि satellite imaging यांसारख्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. या तंत्रज्ञानामुळे जमिनीखालील रचना न उकरता शोधता येतात. उदाहरणार्थ, मेक्सिको आणि कंबोडियामध्ये अशाच तंत्रज्ञानाने लपलेली प्राचीन शहरे सापडली आहेत. त्यामुळे गिझामधील अशा दाव्यांना पूर्णपणे नाकारता येत नाही, पण त्यासाठी प्रत्यक्ष पुरावा अत्यावश्यक आहे. हे तंत्रज्ञान संशोधनाला वेग देत असलं तरी, चुकीची व्याख्या केल्यास भ्रामक निष्कर्षही मिळू शकतात.
रहस्य अजून कायम
गिझाचे पठार हे आजही अनेक अनुत्तरित प्रश्नांनी भरलेले आहे. पिरॅमिड्स कसे बांधले गेले? स्फिंक्सचा खरा उद्देश काय होता? आणि आता खरोखरच दुसरा स्फिंक्स आहे का?
शोधाची सुरुवात की केवळ कल्पना?
दुसऱ्या स्फिंक्सचा दावा हा अत्यंत रोमांचक आहे, पण तो सध्या फक्त एक सिद्धांत आहे. विज्ञानाला केवळ कल्पना नाही, तर ठोस पुरावे लागतात. त्यामुळे पुढील उत्खनन आणि संशोधनच या रहस्याचा खरा उलगडा करू शकतील.
