राष्ट्रकुल ‘बॅटन’ आता अहमदाबादकडे; समारोप सोहळ्यात भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे सादरीकरण

वाढत्या आर्थिक खर्चाचे समीकरण सोडवत संक्षिप्त स्वरूपात पार पडलेल्या ग्लासगो राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेची सांगता होताच, भारताने सर्व राष्ट्रकुल देशांना शतकमहोत्सवी स्पर्धेसाठी भारतात अहमदाबाद येथे येण्याचे निमंत्रण दिले. प्राचीन तत्त्वज्ञान, आधुनिक कला आणि सांस्कृतिक भव्यतेचा मेळ घालत भारताने एका सादरीकरणाद्वारे २०३० मधील या स्पर्धेच्या शताब्दी आवृत्तीच्या प्रवासाची अधिकृत सुरुवात केली.

ओव्हिओ हायड्रो मैदानावर पार पडलेल्या एका भावुक सांगता सोहळ्यात राष्ट्रकुल स्पर्धेचा मानाचा दंड (बॅटन) अधिकृतपणे भारताकडे सुपूर्द करण्यात आला. या वेळी संगीत, नृत्य आणि कथाकथनाच्या माध्यमातून भारताची परंपरा आणि आधुनिकता एकत्र नांदणारी ओळख जगासमोर मांडण्यात आली.

किंग चार्ल्स तिसरे यांचे प्रतिनिधित्व करणारे एडिनबर्गचे ड्युक, प्रिन्स एडवर्ड यांनी खेळ अधिकृतपणे समाप्त झाल्याची घोषणा केली. ते म्हणाले, ‘‘तुम्ही ज्या पद्धतीने या स्पर्धा खेळल्या, त्यांचे आयोजन केले आणि सहकार्य केले, त्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही पुन्हा एकदा राष्ट्रकुलची मूल्ये आणि भावना जागृत केल्या आहेत. धन्यवाद ग्लासगो!’’ मी सर्व देशांतील खेळाडूंना पुढील चार वर्षांनी भारतातील अहमदाबाद येथे २४व्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेसाठी आमंत्रित करतो, जी या स्पर्धांची शताब्दी आवृत्ती असेल, असेही प्रिन्स एडवर्ड म्हणाले.

सांस्कृतिक उत्सव

या गंभीर क्षणानंतर मैदानातील वातावरण भारताच्या सांस्कृतिक उत्सवात बदलले. भारताचे सादरीकरण तीन भागांत विभागले होते. आयोजकांच्या मते, हा प्रवास सामायिक मूल्ये, संस्कृती आणि नाते साजरे करणारा होता. याचा मुख्य संदेश ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ (संपूर्ण जग हे एक कुटुंब आहे) या प्राचीन भारतीय तत्त्वज्ञानावर आधारित होता, जो राष्ट्रकुलच्या एकता आणि मैत्रीच्या मूल्यांशी सुसंगत आहे.

पहिल्या भागात भारताचे राष्ट्रीय गीत ‘वंदे मातरम’च्या १५० व्या वर्षाचे औचित्य साधत अभिनेत्री मानुषी छिल्लर हिच्या नेतृत्वाखाली एक भव्य नृत्य सादर करण्यात आले. डिजिटल व्हिज्युअल्सच्या पार्श्वभूमीवर शेकडो नर्तकांनी भारताच्या विविधतेचे दर्शन घडवले, तर संगीतकार शंकर महादेवन यांच्या संगीताने त्यात भव्यता आणली. या सादरीकरणातून भारताची भाषा, चालीरीती आणि कला या विविधतेच्या माध्यमातून जगाचे स्वागत करणारी संस्कृती दाखवण्यात आली.

अहमदाबादची ओळख

आंतरराष्ट्रीय प्रेक्षकांसाठी अहमदाबादची ओळख करून देणारा एक विशेष लघुपट या वेळी दाखवण्यात आला. या लघुपटात खेळ हा भारतीय जीवनाचा अविभाज्य भाग कसा आहे, हे प्राचीन काळापासून ते आजच्या तरुण भारताच्या आकांक्षांपर्यंत दाखवण्यात आले. गुजरात हे शतकानुशतके जुना वारसा आणि आधुनिक शहरी महत्त्वाकांक्षा यांचा संगम असलेले ठिकाण म्हणून दाखवण्यात आले, ज्यामुळे अहमदाबाद हे या शताब्दी आवृत्तीसाठी योग्य ठिकाण असल्याचे अधोरेखित झाले. खेळामध्ये लोकांना एकत्र आणण्याची आणि विविधता साजरी करण्याची ताकद आहे, हा संदेश या लघुपटाच्या शेवटी देण्यात आला.

नीरजने स्वीकारला ध्वज

’महिलांच्या ५७ किलो वजनी गटात बॉक्सिंगमध्ये सुवर्णपदक जिंकणार्‍या जॅस्मिन लम्बोरियाने सांगता समारंभात भारताचा ध्वज धरला होता. राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेचा ध्वज मैदानाभोवती फिरवून अधिकृत हस्तांतरणाची सुरुवात झाली. स्कॉटलंड आणि भारताचा ध्वज घेतलेल्या धारकांच्या नेतृत्वाखाली हा ध्वज खाली उतरवण्यात आला.

’ग्लासगोच्या लॉर्ड प्रोव्होस्ट जॅकलिन मॅकलारेन यांनी हा ध्वज राष्ट्रकुल गेम्स स्कॉटलंडच्या उपाध्यक्ष सुसान जॅक्सन, स्कॉटिश नेटबॉल खेळाडू एमिली निकोल, राष्ट्रकुल क्रीडाचे अध्यक्ष डॉ. डोनाल्ड रुकाडे यांच्याकडे सोपविला. त्यानंतर त्यांनी दोन वेळचा ऑलिम्पिक पदक विजेता नीरज चोप्राकडे ध्वज आणि बॅटन सुपूर्द केला.

’मग नीरजने ध्वज भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेच्या अध्यक्षा पी.टी. उषा यांच्याकडे दिल्यावर उषा यांनी तो गुजरातचे उपमुख्यमंत्री हर्ष संघवी यांच्याकडे सुपूर्द केला. याद्वारे यजमानपदाची जबाबदारी अधिकृतपणे स्कॉटलंडकडून भारताकडे आली.

महादेवन कुटुंबाचे सुश्राव्य गायन

अखेरचा भाग भारताच्या प्रसिद्ध महादेवन संगीत कुटुंबाचा होता. शंकर महादेवन यांनी त्यांचे मुलगे सिद्धार्थ आणि शिवम महादेवन यांच्यासोबत व्यासपीठावर येऊन भारताची काही प्रसिद्ध गाणी सादर केली. यामध्ये ‘सुनो गौर से दुनिया वालो’, ‘भाग मिल्खा’, ‘ऐ वतन वतन’ आणि ‘लहरा दो’ या गाण्यांचा समावेश होता. गुजराती पार्श्वगायिका भूमी त्रिवेदी हिने गुजरात राज्याला विशेष

मानवंदना दिली. भारताच्या या सादरीकरणापूर्वी ग्लासगोने स्कॉटिश संगीत, कविता आणि नृत्याद्वारे निरोप घेतला. स्कॉटलंडची व्हीलचेअर धावपटू मेलानी वूड्स हिने ‘डेव्हिड डिक्सन पुरस्कार’ जिंकला. हा पुरस्कार राष्ट्रकुल स्पर्धेतील उत्कृष्ट खेळाडूला त्याच्या कामगिरीसाठी आणि खिलाडूवृत्तीसाठी दिला जातो.

सांस्कृतिक जुगलबंदी

दुसर्‍या भागात दोन्ही देशांमधील संगीताचा सांस्कृतिक पूल दाखवण्यात आला. या भागाला ‘सांस्कृतिक जुगलबंदी’ असे नाव देण्यात आले होते. यात आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे भारतीय सतारवादक ऋषभ शर्मा आणि स्कॉटलंडचे प्रसिद्ध संगीतकार रॉस एन्सली एकत्र आले. शर्मा यांची सतार आणि एन्सली यांच्या स्कॉटिश पाइप्समधील संवाद म्हणजे दोन प्राचीन संगीत परंपरांमधील संवाद होता. भौगोलिक सीमा ओलांडून संगीत कसे एकत्र आणू शकते, याचे हे उत्तम उदाहरण होते.

अहमदाबाद येथे २०३० मध्ये होणार्‍या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा सुलभता आणि शाश्वततेच्या बाबतीत नवे मापदंड प्रस्थापित करतील. तसेच, या बहु-क्रीडा स्पर्धेच्या शताब्दी आवृत्तीचे आयोजन करण्यासाठी अहमदाबाद शहराकडे आधीपासूनच पुरेशी पायाभूत सुविधा उपलब्ध आहे. पॅरा-खेळाडूंसाठी या स्पर्धा अत्यंत अनुकूल ठरतील यात शंका नाही. स्पर्धा यशस्वी करण्यासाठी आम्ही खाजगी क्षेत्राबरोबरही हातमिळवणी करू, परंतु केंद्र सरकार आणि गुजरात सरकारने या खेळांसाठी पूर्ण पाठिंबा देण्याचे आश्वासन दिले आहे. – हर्ष संघवी, गुजरातचे उपमुख्यमंत्री आणि क्रीडामंत्री