‘हॉकी विश्वचषकात एकही भारतीय पंच नसल्याची खंत’

खेळाच्या प्रगतीकडे लक्ष देताना पंचांच्या विकासाकडे दुर्लक्षच राहिले आहे. यासाठी एका ठोस आणि पद्धतशीर कार्यक्रमाची गरज असल्याचेही मत व्यक्त होत आहे. खेळाडूंच्या कामगिरीतील सातत्यप्रमाणे पंचाच्याही कामगिरीत सातत्य आवश्यक आहे. यासाठी भारतीय पंचांना आंतरराष्ट्रीय हॉकीचा अधिक अनुभव मिळणे गरजेचे असल्याचे मत रघू प्रसाद आणि सतिंदर शर्मा यांनी मांडले.

तब्बल २८ वर्षांनी म्हणजे १९९८ च्या युट्रेक्ट विश्वचषकानंतर प्रथमच नेदरलँड्स आणि बेल्जियम येथे सुरू होणार्‍या या प्रतिष्ठेच्या स्पर्धेत एकही भारतीय पंच किंवा तांत्रिक अधिकारी दिसणार नाही. या पॅनेलमध्ये युरोपियन देशांतील अधिकार्‍यांचाच भरणा अधिक आहे. गेल्या वर्षी निवृत्त होण्यापूर्वी २०० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये पंचगिरी करणारे पहिले आशियाई पंच ठरलेले आर. व्ही. रघू प्रसाद म्हणाले की, ‘‘अशा एलिट स्पर्धांमधील नियुक्ती ही सर्वोच्च पातळीवरील स्पर्धांमधील सातत्यपूर्ण कामगिरीवर अवलंबून असते.’’

मागील विश्वचषक, ऑलिम्पिक, प्रो लीग आणि इतर आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमधील कामगिरीचे मूल्यांकन करून ‘एफआयएच’ची पंच समिती मोठ्या स्पर्धांसाठी अधिकार्‍यांची निवड करते. ठराविक कालावधीतील कामगिरीतील सातत्य हाच यासाठीचा सर्वात मोठा निकष असतो, असे सांगून प्रसाद यांनी अनेक ऑलिम्पिक आणि विश्वचषकांमध्ये पंचगिरी केलेले सतिंदर शर्मा यांनी विश्वचषकाच्या पॅनेलमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व नसण्याबाबत खंत व्यक्त केली.

‘‘बावा सर आणि भुल्लर सर यांच्यानंतर, प्रसाद आणि मी तो वारसा पुढे चालवला. युरोपियन अधिकार्‍यांच्या गर्दीत स्वत:चे स्थान निर्माण करणे कधीही सोपे नव्हते. २००८ च्या बीजिंग ऑलिम्पिकसाठी आमचा पुरुष हॉकी संघ पात्र ठरू शकला नव्हता, तरीही मी तिथे एकमेव भारतीय अधिकारी म्हणून उपस्थित होतो. यावरूनच सातत्यपूर्ण कामगिरीचे महत्त्व अधोरेखित होते. पण सध्या आपण या शर्यतीत मागे पडत आहोत हे चिंताजनक आहे,’’ असे सतिंदर शर्मा म्हणाले.

‘हॉकी इंडिया’च्या मे २०२५ च्या अद्ययावत यादीनुसार, पुरुषांच्या पंच रचनेमध्ये कोअर ‘लीडिंग पॅनेल’, ‘लीडिंग पॅनेल’, ‘हाय पोटेन्शियल’ आणि ‘नॅशनल अंपायर्स’ अशा चार श्रेणी आहेत. ज्यामध्ये १०० हून अधिक अधिकारी आहेत. तर, महिलांच्या रचनेत ७० हून अधिक अधिकारी आहेत. यानंतरही  ‘एफआयएच’च्या मुख्य पॅनेलवर केवळ सहा भारतीय पुरुष आणि चार महिला पंच आहेत; त्यातच रघू प्रसाद यांच्या निवृत्तीमुळे पुरुषांची सक्रिय संख्या आणखी कमी झाली आहे. तसेच, देशांतर्गत स्तरावर चांगले पंच असूनही ‘एफआयएच’चे तांत्रिक अधिकारी म्हणून भारताकडे केवळ चार पुरुष आणि दोन महिला अधिकारी आहेत. हा फरक भरून काढण्यासाठी भारतीय पंचांना आंतरराष्ट्रीय हॉकीचा अधिक अनुभव मिळणे आवश्यक आहे.

आतापर्यंत केवळ चारच पंच

आधुनिक युगात भारताने पुरुष विश्वचषकासाठी केवळ चारच पंच दिले आहेत. यामध्ये अमरजित सिंग बावा (१९९०), तरलोक सिंग भुल्लर (१९९४), सतिंदर शर्मा (२००२, २००६, २०१०) आणि आर. व्ही. रघू प्रसाद (२०१०, २०१४, २०१८ आणि २०२३) यांचा समावेश आहे.

पंचांना राष्ट्रीय प्रशिक्षक शिबीरांचा भाग बनवले पाहिजे, जेणेकरून त्यांना आधुनिक हॉकीच्या गरजा समजतील. आपल्याकडे प्रतिभा आहे, परंतु अधिकार्‍यांना संधी आणि महासंघाकडून पाठिंबा हवा आहे. भारताला पुढील विश्वचषक किंवा ऑलिम्पिकमध्ये प्रतिनिधित्व हवे असल्यास योग्य नियोजन आणि पद्धतशीर नियोजन आवश्यक आहे. – सतिंदर शर्मा, माजी पंच