Peptic Ulcer Symptoms: पोट निरोगी असेल तरच दैनंदिन जीवन सुरळीत राहते. मात्र पोटाशी संबंधित अनेक त्रास सुरुवातीला साधे वाटत असल्याने त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. पेप्टिक अल्सर हा त्यापैकीच एक त्रास आहे. सुरुवातीला लक्षणे सौम्य किंवा अस्पष्ट असू शकतात; मात्र अल्सर वाढल्यास असह्य वेदना आणि इतर गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात.
पेप्टिक अल्सर (Peptic Ulcer) म्हणजे पचनसंस्थेच्या आतील आवरणावर तयार झालेली जखम. ही जखम पोटात झाल्यास गॅस्ट्रिक अल्सर, तर लहान आतड्याच्या सुरुवातीच्या भागात म्हणजे ड्युओडेनममध्ये झाल्यास ड्युओडेनल अल्सर असे म्हटले जाते.
पेप्टिक अल्सर नेमका कसा होतो?
आपल्या पोटात अन्न पचवण्यासाठी आम्लयुक्त पाचक रस तयार होतात. पोटाच्या आतील बाजूला असलेले म्युकसचे संरक्षणात्मक आवरण या आम्लापासून पोटाचे रक्षण करते. मात्र हे आवरण कमकुवत झाले किंवा त्यावर जखम झाली, तर आम्लामुळे त्या भागाला नुकसान होऊन अल्सर तयार होऊ शकतो.
हेलिकोबॅक्टर पायलोरी (H. pylori) या जीवाणूचा संसर्ग हे पेप्टिक अल्सरचे एक महत्त्वाचे कारण आहे. त्याचबरोबर काही वेदनाशामक औषधांचा, विशेषतः NSAIDs प्रकारातील औषधांचा वारंवार किंवा दीर्घकाळ वापर केल्यानेही पोटाच्या संरक्षणात्मक आवरणाला नुकसान होऊ शकते. तिखट पदार्थांमुळे अल्सर थेट होतो असे मानणे योग्य नाही. मात्र आधीपासून अल्सर किंवा पोटाची संवेदनशीलता असल्यास तिखट, मसालेदार पदार्थांमुळे जळजळ आणि वेदना वाढू शकतात.
पेप्टिक अल्सरची (Peptic Ulcer) ५ महत्त्वाची लक्षणे
१. पोटाच्या वरच्या भागात जळजळ किंवा दुखणे
पोटाच्या वरच्या भागात जळजळ, कुरतडल्यासारखे दुखणे किंवा आग झाल्यासारखी भावना हे अल्सरचे प्रमुख लक्षण असू शकते. काही लोकांमध्ये रिकाम्या पोटी किंवा रात्रीच्या वेळी हा त्रास अधिक जाणवतो.
२. थोडे खाल्ले तरी पोट भरल्यासारखे वाटणे
अल्प प्रमाणात अन्न खाल्ल्यानंतरही पोट जड किंवा भरल्यासारखे वाटत असेल, वारंवार ढेकर येत असतील किंवा पोट फुगत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
३. अपचन आणि सतत अस्वस्थ वाटणे
जेवल्यानंतर वारंवार अपचन, पोटात जडपणा किंवा अस्वस्थता जाणवणे हेही पोटाच्या समस्येचे संकेत असू शकतात. मात्र ही लक्षणे केवळ अल्सरमुळेच होतात असे नाही; त्यामुळे सतत त्रास होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
४. मळमळ किंवा उलटी
पेप्टिक अल्सर असलेल्या काही रुग्णांना मळमळ, उलटी किंवा जेवल्यानंतर अस्वस्थ वाटू शकते. वारंवार उलट्या होत असतील किंवा उलटीत रक्त दिसत असेल तर तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
५. औषध घेतल्यानंतर तात्पुरता आराम
अॅसिडिटी कमी करणारे औषध घेतल्यानंतर काही काळ आराम मिळतो म्हणून मूळ समस्या बरी झाली असे समजू नका. वारंवार जळजळ किंवा पोटदुखीसाठी स्वतःहून औषधे घेत राहण्याऐवजी कारण शोधणे आवश्यक आहे.
ही धोक्याची चिन्हे दिसली तर तातडीने डॉक्टरांकडे जा
पोटदुखीसोबत काळसर किंवा डांबरासारखी विष्ठा, रक्ताची उलटी, अचानक तीव्र पोटदुखी, चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा बेशुद्ध पडण्यासारखी लक्षणे दिसल्यास अल्सरमधून रक्तस्राव किंवा छिद्र पडण्यासारखी गुंतागुंत असू शकते. अशा वेळी वेळ न घालवता तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
अल्सर म्हणजे कॅन्सरच का?
नाही. पेप्टिक अल्सर झाला म्हणजे कॅन्सर होतो असे नाही. मात्र काही पोटातील जखमा किंवा दीर्घकाळ टिकणाऱ्या लक्षणांमागे इतर गंभीर कारणे असू शकतात. त्यामुळे सतत पोटदुखी, वजन कमी होणे, भूक मंदावणे किंवा रक्तस्रावाची लक्षणे असल्यास डॉक्टरांकडून योग्य तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
काय काळजी घ्यावी?
- डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वेदनाशामक औषधांचा दीर्घकाळ वापर करू नका.
- वारंवार अॅसिडिटी किंवा पोटदुखी होत असल्यास स्वतःहून औषधे घेत राहू नका.
- H. pylori संसर्गाची शक्यता असल्यास डॉक्टर योग्य तपासणी सुचवू शकतात.
- धूम्रपान आणि मद्यपान टाळणे फायदेशीर ठरू शकते.
- कोणते पदार्थ खाल्ल्यानंतर जळजळ वाढते हे लक्षात घेऊन ते पदार्थ मर्यादित करा.
- लक्षणे वारंवार होत असतील किंवा वाढत असतील तर गॅस समजून दुर्लक्ष न करता वैद्यकीय तपासणी करून घ्या.
