Air India Pilot Dies Of Heart Attack : बालीमध्ये एका ४० वर्षीय तरुण पायलटचा हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला आहे, या घटनेमुळे केवळ विमान वाहतूक उद्योगातच नव्हे तर सामान्य जनतेमध्येही चिंता पसरली आहे. पायलट वैद्यकीयदृष्ट्या पूर्णपणे तंदुरुस्त(Fit) घोषित करण्यात आला होता, त्याने ८ तासांचे उड्डाण पूर्ण केले होते आणि त्याला कोणताही आजार नव्हता, परंतु हॉटेलमध्ये पोहोचल्यानंतर थोड्याच वेळात पायलटला अस्वस्थता जाणवू लागली. त्याला हृदयविकाराचा झटका आला आणि रुग्णालयात तातडीने दाखल करूनही त्याला वाचवता आले नाही. आता प्रश्न असा निर्माण झाला आहे की, पायलट वैद्यकीयदृष्ट्या पूर्णपणे निरोगी असूनही त्याला अचानक हृदयविकाराचा झटका कसा आला?
बंगळूर येथील स्पर्श रुग्णालयाचे मुख्य हृदयरोगतज्ञ आणि वैद्यकीय संचालक डॉ. रंजन शेट्टी यांनी सांगितले की, कटू सत्य हे आहे की, हृदयविकाराचा झटका आता अचानक, कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय, अगदी पूर्णपणे सुरक्षित असलेल्या लोकांनाही येऊ शकतो. विश्रांतीच्या स्थितीत इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम (ECG) सामान्य दिसू शकतो, परंतु धमन्यांमध्ये ७० टक्क्यांपर्यंत अडथळा येऊ शकतो. अशा परिस्थितीत, प्लाक फुटू शकतो आणि त्याच्याभोवती रक्त जमा होऊ शकते, ज्यामुळे मोठा अडथळा निर्माण होऊन हृदयविकाराचा झटका येऊ शकतो. तरुण वयात अचानक हृदयविकाराचा झटका येण्यास कोणती कारणे जबाबदार असू शकतात आणि ती कशी टाळता येतील, हे तज्ञांकडून जाणून घेऊया.
अचानक हृदयविकाराचा झटका येण्यास कोणती कारणे जबाबदार आहेत? (What are the causes responsible for sudden cardiac arrest?)
अचानक हृदयविकाराचा झटका येण्यास अनेक कारणे जबाबदार असू शकतात, जसे की कौटुंबिक इतिहास, झोपेचा अभाव आणि तणाव. ही सर्व कारणे एकत्र येऊन एक गंभीर प्रतिक्रिया निर्माण करू शकतात. निदान न झालेला आजार, कौटुंबिक इतिहास, झोपेचा अभाव आणि तणाव ही देखील अचानक हृदयविकाराच्या झटक्यासाठी जबाबदार असू शकतात.
लांबच्या विमान प्रवासामुळे पायलटचा हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला का?(Did the pilot die of a heart attack due to the long plane ride?)
डॉक्टरांनी सांगितले की, विमान प्रवासापूर्वी पायलटची वैद्यकीय तपासणी करण्यात आली होती, ज्यात तो वैद्यकीयदृष्ट्या तंदुरुस्त होता, परंतु विमान प्रवासानंतर हॉटेलमध्ये गेल्यावर त्याला हृदयविकाराचा झटका आला, ज्यासाठी लांबचा विमान प्रवास जबाबदार असू शकतो. केबिनमधील कमी ऑक्सिजन आणि कमी दाबामुळे हृदयावर दबाव येतो. निर्जलीकरणामुळे रक्त घट्ट होते, ज्यामुळे रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा धोका वाढतो. डॉक्टर म्हणाले की,”इलेक्ट्रोलाइटच्या असंतुलनामुळे (सोडियम-पोटॅशियम) हृदयाची लय बिघडू शकते, यामुळे अचानक हृदयविकाराचा झटका (सडन कार्डियाक अरेस्ट) येण्याचा धोका वाढतो.”
८-१० तासांच्या लांब विमान प्रवासाने धोका वाढतो
तज्ञांच्या मते, जेव्हा पायलट ८ ते १० तासांपेक्षा जास्त वेळ विमान चालवतो, तेव्हा डीव्हीटी (डीप व्हेन थ्रोम्बोसिस) चा धोका वाढतो. ही अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये शरीराच्या खोल नसांमध्ये (Deep Veins), सहसा पायांमध्ये, रक्ताची गुठळी (Blood Clot) तयार होते. रक्ताची गुठळी फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचून पल्मोनरी एम्बोलिझम होऊ शकतो. पल्मोनरी एम्बोलिझम (Pulmonary Embolism – PE) ही फुफ्फुसातील रक्तवाहिनीमध्ये (धमनी) अचानक होणारा अडथळा किंवा ब्लॉकेजची गंभीर वैद्यकीय स्थिती आहे. विमान प्रवासानंतर २४-४८ तासांपर्यंत हृदयाचा धोका सर्वाधिक असतो.
पायलटच्या वैद्यकीय चाचण्या होऊनही असे का होते?
तज्ञांच्या मते, एविएशन मेडिकल टेस्ट(विमान चालवण्यापूर्वी पायलट किंवा केबिन क्रुची केली जाणारी चाचणी) फक्त मोठ्या समस्याच शोधून काढतात. ईसीजी (ECG) फक्त १० सेकंदांच्या हृदयाच्या हालचालीची नोंद करतो, जर त्यावेळी रक्तप्रवाह ठीक असेल तर अहवाल सामान्य येतो. परंतु आतमध्ये प्लाक (plaque) जमा होऊ शकतो, जो नंतर फुटून हृदयविकाराचा झटका आणू शकतो.
कमी वयात हार्ट अटॅक येण्याचे प्रमाण का वाढत आहे?
आजकाल ३० ते ४० वयोगटातील तरुणांमध्येही हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका वाढत आहे, ज्यासाठी अनेक कारणे जबाबदार असू शकतात, जसे की कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनालाईनसारख्या तणाव संप्रेरकांची (स्ट्रेस हार्मोन्सची) सतत उच्च पातळी शरीरातील तणाव, दाह आणि हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढवू शकते.
अनियमित किंवा अपुऱ्या झोपेमुळे शरीरातील संप्रेरकांचे (हार्मोन्सचे) संतुलन बिघडते आणि हृदयावर अतिरिक्त दबाव येतो.
शरीरातील पाण्याच्या कमतरतेमुळे रक्त घट्ट होते, ज्यामुळे रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा आणि हृदयावरील ताण वाढण्याचा धोका वाढतो.
सतत सतर्क राहाव्या लागणाऱ्या नोकऱ्यांमुळे शरीरातील तणाव संप्रेरके वाढून हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. अनेकदा हृदयविकाराचा धोका कुटुंबाकडूनच लक्षात येतो, परंतु सर्वसाधारण तपासणीत तो आता लक्षात येत नाही.
स्वतःचा बचाव कसा करावा?
- जर जास्त धोका असेल, तर कॅल्शियम स्कोअरिंग चाचणी करून घ्या. ही चाचणी धमन्यांमधील प्लाकचा साठा शोधून हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका ओळखण्यास मदत करते.
- हृदयाच्या ठोक्यांवर सतत लक्ष ठेवा. नियमित तपासणीने हृदयाच्या ठोक्यांमधील अनियमितता लवकर ओळखता येते.
- कौटुंबिक इतिहास समजून घ्या. कौटुंबिक इतिहासामुळे धोका लवकर ओळखण्यास मदत होते.
- शरीराची अंतर्गत स्थिती समजून घेण्यासाठी रक्तदाब (BP), कोलेस्ट्रॉल, किडनी-लिव्हर फंक्शन यांसारख्या नियमित चाचण्या करा. या चाचण्यांमुळे संभाव्य धोके लवकर ओळखता येतात.
- हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी चांगली झोप घेणे आणि दररोज पुरेसे पाणी पिणे खूप महत्त्वाचे आहे.
- तणाव कमी करण्यासाठी तुम्ही योग, ध्यान आणि सक्रिय जीवनशैलीचा अवलंब केला पाहिजे, त्यामुळे हृदयाचे आरोग्य अधिक चांगले राहील.
टीप : हा लेख प्राप्त माहितीवर आधारित आहे. तुम्हाला हृदयाशी संबंधित कोणतीही समस्या, लक्षणे किंवा आरोग्याविषयी चिंता असल्यास, ताबडतोब योग्य डॉक्टर किंवा तज्ञांचा सल्ला घ्या. कोणतीही चाचणी, औषधोपचार किंवा उपचार सुरू करण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
