२४ तास सलग काम आणि पुरेशी झोप न घेतल्यास मेंदूवर होतो गंभीर परिणाम? तज्ज्ञांनी दिला धोक्याचा इशारा

अमिताभ बच्चन सध्या लोकप्रिय क्विझ शो ‘कौन बनेगा करोडपती’च्या १८व्या पर्वाच्या तयारीत व्यस्त आहेत. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन ते पहिल्या पर्वापासून करत आहेत. याच तयारीदरम्यान त्यांनी तब्बल २४ तास सलग काम केल्याचे त्यांच्या ब्लॉगमधून सांगितले.

सकाळी ७ वाजता सुरू केलेलं काम थेट दुसऱ्या दिवशी सकाळी ७ वाजता संपलं!

अमिताभ बच्चन यांनी आपल्या ब्लॉगमध्ये सांगितले की, त्यांनी एका दिवशी सकाळी ७ वाजता कामाला सुरुवात केली आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी ७ वाजता त्यांचे काम संपले. कार्यक्रमाची तयारी आणि त्याचे वेळेत सादरीकरण महत्त्वाचे असल्याने इतका मोठा वेळ काम करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

२४ तास झोप न घेतल्यास मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम

ऑर्गनायझेशनल सायकॉलॉजिस्ट गुरलीन बरुआ यांच्या मते, जवळपास २४ तास जागे राहिल्याने लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता, निर्णयक्षमता आणि प्रतिक्रिया देण्याचा वेग यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

डेडलाइन, मोठे प्रोजेक्ट किंवा महत्त्वाचे काम असल्यास व्यक्ती इतकी कामात गुंतते की तिला वेळेचे भान राहत नाही. अपयशाची भीती, जबाबदारी किंवा इतरांना निराश न करण्याची भावना यामुळे शरीराकडून मिळणारे ‘आता विश्रांती घ्या’ हे संकेत दुर्लक्षित केले जाऊ शकतात. मात्र, अशी परिस्थिती अधूनमधून आली तरी त्यानंतर पुरेशी झोप आणि रिकव्हरी होणे आवश्यक आहे. सतत असेच काम करत राहिल्यास कार्यक्षमता, आरोग्य आणि निर्णय घेण्याची क्षमता हळूहळू कमी होऊ शकते.

कामच तुमची ओळख बनत असेल तर सावध व्हा!

कामावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःच्या आरोग्याशी तडजोड करावी लागतेच असे नाही. अनेक जण आपल्या कामाचा आनंद घेत असतानाही वैयक्तिक आयुष्य आणि काम यामध्ये योग्य सीमा राखतात. मात्र, जेव्हा एखाद्या व्यक्तीचे स्वतःचे मूल्य आणि आत्मविश्वास पूर्णपणे कामातील यशाशी जोडले जातात, तेव्हा समस्या निर्माण होऊ शकते.

कामात यश मिळाले की स्वतःबद्दल चांगले वाटते आणि अपयश आले की ‘मीच अपयशी ठरलो’ अशी भावना निर्माण होऊ शकते. मानसशास्त्रीयदृष्ट्या ही स्थिती व्यक्तीचा आत्मविश्वास बाह्य कौतुक आणि कामगिरीवर अवलंबून बनवू शकते.काम आपण करतो; काम म्हणजे आपली संपूर्ण ओळख नाही, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

२४ तासांच्या अथक कामानंतर शरीराला कशी रिकव्हरी द्यावी?

सलग अनेक तास काम केल्यानंतर शरीर आणि मेंदूला पूर्ववत होण्यासाठी काही मूलभूत गोष्टींची आवश्यकता असते.

१. भरपूर आणि दर्जेदार झोप

कामानंतर सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे शरीराला पुरेशी झोप देणे. झोपेची भरपाई करण्यासाठी पुन्हा कामात स्वतःला झोकून देणे टाळावे.

२. पौष्टिक आहार

दीर्घकाळ काम केल्यानंतर शरीराला ऊर्जा आणि पोषक घटकांची गरज असते. त्यामुळे संतुलित आणि पौष्टिक आहार घेणे महत्त्वाचे आहे.

३. पुरेसे पाणी प्या

दीर्घकाळ काम करताना पाणी पिण्याकडे दुर्लक्ष होऊ शकते. त्यामुळे शरीर हायड्रेट ठेवणे आवश्यक आहे.

४. सोशल मीडिया म्हणजे विश्रांती नव्हे!

कामाचा ताण कमी करण्यासाठी अनेक जण मोबाईलवर सोशल मीडिया स्क्रोल करतात. मात्र, सतत स्क्रीनकडे पाहिल्याने मेंदूला पूर्ण विश्रांती मिळेलच असे नाही. त्याऐवजी थोडे चालणे, हलका व्यायाम, ध्यान, जर्नलिंग किंवा काही काळ स्क्रीनपासून पूर्ण दूर राहणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.

‘हे’ संकेत दिसत असतील तर शरीर देतंय धोक्याची घंटा

अधूनमधून डेडलाइनमुळे अतिरिक्त काम करावे लागणे वेगळे; पण सतत तासन्‌तास काम करणे ही सवय बनल्यास त्याचे परिणाम दिसू शकतात.

यामध्ये—

• झोपेच्या समस्या
• वारंवार डोकेदुखी
• वजन किंवा रक्तदाबात बदल
• सतत चिडचिड किंवा चिंता
• एकाग्रता कमी होणे
• मानसिक आणि भावनिक थकवा
• जवळच्या व्यक्तींपासून दूर जाणे
• कामाबद्दल सतत नकारात्मक किंवा उदासीन भावना

ही केवळ ‘वीकेंडला आराम केला की ठीक होईल’ अशी बाब नसून शरीर आणि मनाला अधिक विश्रांतीची गरज असल्याचे संकेत असू शकतात.

अमिताभ बच्चन यांचा अनुभव देतो महत्त्वाचा संदेश

अमिताभ बच्चन यांच्यासारख्या दिग्गज कलाकाराच्या व्यस्त वेळापत्रकातून एक गोष्ट स्पष्ट होते—काही वेळा कामाच्या गरजेमुळे अतिरिक्त तास द्यावे लागू शकतात. पण अशा दिवसांनंतर शरीराला आणि मेंदूला रिकव्हरीची संधी देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. डेडलाइन पूर्ण करणे महत्त्वाचे असले तरी आरोग्याच्या किंमतीवर सतत काम करणे दीर्घकाळ टिकणारे नाही. कामात यश मिळवताना झोप, आहार, मानसिक शांतता आणि वैयक्तिक आयुष्य यांनाही तितकेच महत्त्व देणे गरजेचे आहे.