Applying Turmeric on Wounds Safe or Not: हाताला कापलं, खरचटलं किंवा अचानक दुखापत झाली की घरातील अनेक जण सर्वात आधी हळद शोधतात. हळद ही भारतीय स्वयंपाकघरातील अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट असून तिचा वापर पारंपरिक घरगुती उपचारांमध्येही केला जातो. त्यामुळे जखमेवर हळद लावली की ती लवकर भरून येते अशी धारणा अनेक वर्षांपासून आहे. मात्र, प्रत्येक प्रकारच्या जखमेवर लगेच हळद लावणे योग्य आहे का? याचे उत्तर सरसकट ‘हो’ असे नाही. उघड्या किंवा खोल जखमेवर स्वयंपाकघरातील हळद थेट लावण्यापेक्षा प्रथम जखम स्वच्छ करणे आणि रक्तस्राव नियंत्रित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
जखमेवर हळद लावणं खरंच योग्य आहे का?
हळदीमध्ये कर्क्युमिन (Curcumin) नावाचे संयुग असते. त्याच्या दाह-विरोधी (anti-inflammatory) आणि antioxidant गुणधर्मांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यामुळे हळदीचा पारंपरिक उपचारांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. पण याचा अर्थ असा नाही की कच्ची किंवा स्वयंपाकघरातील हळद प्रत्येक उघड्या जखमेवर थेट लावणे सुरक्षित आहे. उघड्या जखमेच्या बाबतीत सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ती स्वच्छ ठेवणे आणि संसर्गाचा धोका कमी करणे. जखमेवर थेट पावडर किंवा घरगुती पदार्थ लावल्याने नंतर जखम स्वच्छ करणे कठीण होऊ शकते.
‘या’ जखमांवर हळद लावणे टाळा
१. खोल कट किंवा मोठी जखम
जखम खोल असेल, कडा उघड्या झाल्या असतील किंवा टाके लागण्याची शक्यता असेल तर घरगुती उपाय करण्याऐवजी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक असू शकते.
२. खूप रक्तस्राव होत असेल
खूप रक्तस्राव होत असल्यास अशावेळी हळद शोधण्यात वेळ घालवू नका. स्वच्छ ग्लव्हज किंवा कपड्याने जखमेवर सतत आणि योग्य दाब देऊन रक्तस्राव कमी करण्याचा प्रयत्न करा. रक्तस्राव थांबत नसेल तर तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
३. जखमेला माती किंवा घाण लागली असेल
अशा जखमेत संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे सर्वप्रथम जखम स्वच्छ करणे महत्त्वाचे आहे. त्यावर थेट हळद किंवा इतर पावडर टाकणे टाळा.
४. गंभीर भाजले असेल
भाजलेल्या जखमेवर हळद, तेल, टूथपेस्ट किंवा इतर घरगुती पदार्थ लावणे टाळावे. गंभीर भाजल्यास योग्य वैद्यकीय उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.
५. जखमेला संसर्ग झाल्याची चिन्हे दिसत असतील
जखमेभोवती वाढता लालसरपणा, सूज, गरमपणा, वाढता त्रास, पू येणे किंवा ताप यांसारखी लक्षणे दिसत असतील तर घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नका.
मग दुखापत झाल्यावर सर्वात आधी काय करायचे?
छोटा कट किंवा खरचटले असेल तर घाबरून जाऊ नका. प्रथम हात स्वच्छ करा आणि जखम स्वच्छ वाहत्या पाण्याने धुवा. जखमेभोवतीची त्वचाही स्वच्छ ठेवणे महत्त्वाचे आहे. रक्तस्राव होत असल्यास स्वच्छ ग्लव्ह्ज किंवा कपड्याने हलका ते ठाम दाब द्या. रक्तस्राव नियंत्रित झाल्यानंतर आवश्यकतेनुसार स्वच्छ ड्रेसिंग किंवा बँडेज लावता येते.
कधी डॉक्टरांकडे जाणे गरजेचे?
जखम खोल असेल, रक्तस्राव थांबत नसेल, जखम खूप घाणेरडी असेल, प्राण्याने चावा घेतला असेल किंवा संसर्गाची लक्षणे दिसत असतील तर वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे. तसेच लसीकरणाची स्थिती, विशेषतः टिटॅनसपासून संरक्षण, जखमेच्या प्रकारानुसार महत्त्वाचे ठरू शकते.
हळद ही स्वयंपाकघरातील उपयुक्त गोष्ट असली तरी ती प्रत्येक जखमेची पहिली मदत नाही. दुखापत झाल्यानंतर जखम स्वच्छ करणे, रक्तस्राव थांबवणे आणि गरजेनुसार योग्य ड्रेसिंग करणे हे पहिले प्राधान्य असावे. घरगुती उपाय आहे म्हणून सुरक्षितच असेल असे गृहीत धरू नका. जखम मोठी, खोल किंवा संशयास्पद असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणेच योग्य.
