How Sweet Potato Controls Constipation : बद्धकोष्ठता ही आजकालच्या जीवनशैलीत पाचनतंत्राशी जोडलेली एक अतिशय सामान्य पण त्रासदायक समस्या बनली आहे. जेव्हा पोट नियमितपणे साफ होत नाही, मल कडक, सुका आणि लहान होतो तसेच मलत्याग करताना प्रचंड वेदना किंवा कठीणपणा जाणवतो, तेव्हा त्याला बद्धकोष्ठता म्हणतात. वैद्यकीय दृष्टीने, जर एखाद्या व्यक्तीला आठवड्यातून तीन वेळापेक्षा कमी वेळा मलत्याग होत असेल, तर त्याला बद्धकोष्ठतेचा विकार आहे असे मानले जाते.

बद्धकोष्ठतेची मुख्य कारणे (Causes of Constipation)

बद्धकोष्ठतेचे मुख्य कारण म्हणजे मोठ्या आतड्याचे (Large Intestine) कार्य योग्य प्रकारे न होणे. अन्न पचल्यानंतर मोठी आतडी अन्नातील पाणी जास्त प्रमाणात शोषून घेते किंवा आतड्यांचे स्नायू मल पुढे ढकलण्यात मंदावतात, ज्यामुळे मल कडक होतो.

या समस्येमागे आपल्या दैनंदिन आहारातील आणि जीवनशैलीतील काही चुका जबाबदार असतात:

  • आहारातील कारणे: आहारात फायबरचे (तंतूमय पदार्थ) प्रमाण कमी असणे, पुरेसे पाणी न पिणे आणि प्रोसेस्ड/जंक फूडचे जास्त सेवन करणे.
  • जीवनशैलीतील कारणे: शारीरिक हालचालींचा अभाव (Lack of Exercise), मलत्यागाची इच्छा रोखून ठेवणे, अपुरी झोप आणि वाढता मानसिक ताण.

रताळे बद्धकोष्ठतेवर कसे नियंत्रण मिळवते? (How Sweet Potato Controls Constipation)

फ्लोरिडा (अमेरिका) येथील प्रसिद्ध गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट डॉ. जोसेफ सलहाब यांच्या मते, रताळ्याचा आहारात समावेश करून तुम्ही जुनाट बद्धकोष्ठतेपासून सहज आराम मिळवू शकता.

१. फायबरचा पॉवरहाऊस (Powerhouse of Fiber)

एका मध्यम आकाराच्या रताळ्यात सुमारे ३.८ ते ४ ग्रॅम फायबर असते. यामध्ये विरघळणारे (Soluble) आणि न विरघळणारे (Insoluble) असे दोन्ही प्रकारचे फायबर असतात. हे फायबर मल मऊ ठेवण्यास आणि आतड्यांची हालचाल (Bowel Movement) सुलभ करण्यास मदत करतात. विशेषतः हिवाळ्यात बद्धकोष्ठतेचा त्रास वाढतो, अशा वेळी रताळे उत्तम पर्याय ठरते.

२. पेक्टिन: एक नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह (Pectin: A Natural Laxative)

रताळ्यामध्ये ‘पेक्टिन’ नावाचे विरघळणारे फायबर असते. हे आतड्यांमध्ये पाणी शोषून घेऊन जेलसारखा पदार्थ तयार करते, ज्यामुळे जुनाट बद्धकोष्ठता देखील सहज दूर होते.

३. रेसिस्टंट स्टार्चचा फायदा (Benefits of Resistant Starch)

रताळ्यामध्ये असलेला ‘रेसिस्टंट स्टार्च’ आतड्यांमधील चांगल्या बॅक्टेरियासाठी (Good Bacteria) अन्नाचे काम करतो. यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि पोटात गॅस, ॲसिडिटी किंवा अपचन यांसारख्या समस्या नियंत्रणात राहतात.

४. मॅनिटॉल घटकाचा प्रभाव (Role of Mannitol)

रताळ्यात नैसर्गिकरीत्या ‘मॅनिटॉल’ (Mannitol) नावाचे शुगर अल्कोहोल आढळते. हे आतड्यांमध्ये पाणी खेचून घेते, ज्यामुळे मल मऊ होतो आणि मलत्याग करणे सोपे जाते.

बद्धकोष्ठता दूर करण्यासाठी रताळ्याचे सेवन कसे करावे? (How to Consume Sweet Potato for Constipation)


डॉ. जोसेफ सलहाब यांनी रताळे खाण्याची एक विशेष आणि अत्यंत प्रभावी पद्धत सांगितली आहे:

बेकिंग आणि कुलिंग पद्धत (Baking and Cooling Method):

  • एक रताळे मध्यभागातून अर्धे कापा.
  • त्यावर थोडे ऑलिव्ह ऑइल (Olive Oil) आणि काळी मिरी पावडर टाका.
  • आता हे रताळे 425°F (सुमारे 220°C) वर ४५ मिनिटे बेक करा, जोपर्यंत ते मऊ होत नाही.
  • बेक केलेले हे रताळे सुमारे २४ तासांसाठी फ्रिजमध्ये ठेवा.
  • २४ तासांनंतर ते पुन्हा गरम करून खा.

या पद्धतीमागील विज्ञान: रताळे थंड झाल्यावर त्यातील स्टार्चचे रूपांतर ‘रेसिस्टंट स्टार्च’ मध्ये होते. हा स्टार्च आतड्यांतील चांगल्या बॅक्टेरियाचे पोषण करतो, मलाचे प्रमाण (Volume) वाढवतो आणि पोट साफ होण्यास थेट मदत करतो.

रताळे खाण्याच्या इतर प्रभावी पद्धती (Other Effective Ways to Eat Sweet Potato)

  • सालींसहित सेवन करा (Eat with Skin): रताळ्याची साल हा फायबरचा खरा खजिना आहे. रताळ्यातील अर्धे फायबर आणि अँटीऑक्सिडंट्स त्याच्या सालीमध्ये असतात. त्यामुळे रताळे चांगले धुवून सालीसकट उकडून किंवा भाजून खावे.
  • तळलेले रताळे टाळा (Avoid Fried Sweet Potato): रताळे जास्त तेलात किंवा तुपात तळून खाणे टाळा. त्याऐवजी ते उकडून (Boiled) किंवा वाफवून (Steamed) खावे.
  • चव आणि गुणधर्म वाढवा: उकडलेल्या रताळ्यावर हलके काळे मीठ, जिरे पावडर आणि थोडे लिंबू पिळून खाल्ल्यास पचनशक्ती अधिक बळकट होते.