केळ्याची साल फेकू नका! घरच्या घरी बनवा लिक्विड फर्टिलायझर; टोमॅटो-मिरचीसारखी रोपं जोमाने वाढतील

केळ्याच्या सालीमध्ये पोटॅशियमसह काही खनिजे असतात. त्यामुळे घरातील रोपांसाठी तयार केल्या जाणाऱ्या सेंद्रिय मिश्रणांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. टोमॅटो आणि मिरचीसारख्या रोपांसाठी हे वापरून पाहता येते. मात्र, हे कोणत्याही रोपासाठी ‘चमत्कारी खत’ नसून नियमित खत व्यवस्थापनाचा पर्याय नाही.

केळ्याच्या सालीपासून लिक्विड फर्टिलायझर कसं बनवायचं?

यासाठी तुम्हाला फक्त एक काचेची बरणी, पाणी आणि केळ्याची साल लागेल.

• काचेच्या बरणीत साधं पाणी घ्या.
• त्यामध्ये एक केळ्याची साल टाका.
• बरणी 2 ते 3 दिवस खोलीच्या तापमानावर ठेवा.
• त्यानंतर केळ्याची साल बाहेर काढा.
• तयार झालेलं पाणी रोपांना देण्यासाठी वापरता येईल.

केळं सेंद्रिय पद्धतीने पिकवलेलं असेल तर त्याच्या सालीवर कीटकनाशकांच्या अवशेषांची चिंता तुलनेने कमी असू शकते. तरीही साल वापरण्यापूर्वी ती स्वच्छ धुणं चांगलं.

किती वेळा वापरायचं?

हे पाणी अधूनमधून वापरता येतं. आठवड्यातून एकदा देण्यापेक्षा रोपाची स्थिती, माती आणि इतर खतांचा वापर लक्षात घेऊन प्रमाण ठरवणं योग्य ठरतं. जास्त प्रमाणात कोणतंही घरगुती फर्टिलायझर देऊ नका.

केवळ केळ्याची सालच नाही; हे घरगुती पर्यायही पाहा

चहा पावडरचं पाणी

वापरलेली चहापत्ती थेट कुंडीत टाकण्यापेक्षा ती स्वच्छ धुऊन किंवा पाण्यात भिजवून वापरण्याचा काही जण सल्ला देतात. मात्र चहामध्ये दूध, साखर किंवा इतर पदार्थ मिसळलेले असतील तर ते रोपांच्या मातीत टाकणं टाळा. ओलसर सेंद्रिय पदार्थ जास्त प्रमाणात वापरल्यास बुरशी किंवा किडींची समस्या वाढू शकते.

अंड्यांच्या साली

अंड्यांच्या सालींमध्ये कॅल्शियम कार्बोनेट मोठ्या प्रमाणात असतं. साली स्वच्छ धुऊन, पूर्णपणे वाळवून बारीक करून थोड्या प्रमाणात मातीत मिसळता येतात. मात्र त्यातून कॅल्शियम लगेच रोपांना उपलब्ध होत नाही. त्यामुळे हे तात्काळ परिणाम देणारं खत समजू नका.

कांद्याच्या साली

कांद्याच्या साली पाण्यात भिजवून तयार केलेलं मिश्रण काही घरगुती गार्डनिंगमध्ये वापरलं जातं. मात्र त्याचे फायदे सिद्ध करण्यासाठी अधिक ठोस वैज्ञानिक पुरावे आवश्यक आहेत. त्यामुळे हे वापरताना प्रमाण कमी ठेवणं आणि रोपाची प्रतिक्रिया पाहणं महत्त्वाचं.

मीठ नसलेलं भाताचं पाणी

भात शिजवल्यानंतर उरलेलं साधं, मीठ-मसाला नसलेलं पाणी पूर्णपणे थंड झाल्यावर काही घरगुती रोपांना देता येऊ शकतं. मात्र त्यात मीठ, तेल किंवा मसाले असतील तर ते कुंडीत टाकू नका. जास्त प्रमाणात सेंद्रिय पदार्थ दिल्यास मातीमध्ये किडे किंवा बुरशी वाढण्याची शक्यता असते.

घरच्या घरी फर्टिलायझर बनवण्याचा फायदा काय?

स्वयंपाकघरातील काही सेंद्रिय अवशेषांचा पुनर्वापर करता येतो आणि घरच्या गार्डनिंगमध्ये कचरा कमी करण्यास मदत होते. मात्र घरगुती फर्टिलायझर म्हणजे रासायनिक खतांचा पूर्ण पर्याय नाही. रोपांच्या चांगल्या वाढीसाठी योग्य माती, पुरेसा सूर्यप्रकाश, पाणी, ड्रेनेज आणि आवश्यक पोषक घटक यांचं संतुलन महत्त्वाचं आहे.

त्यामुळे केळ्याची साल, अंड्यांची साल किंवा भाताचं पाणी वापरताना ‘जास्त म्हणजे जास्त फायदा’ असा नियम लागू होत नाही. योग्य प्रमाणात आणि रोपाची गरज लक्षात घेऊन वापर केल्यास घरच्या गार्डनिंगमध्ये या पदार्थांचा पुनर्वापर करता येऊ शकतो.