बियर की व्हिस्की? लिव्हरसाठी नेमकं काय जास्त धोकादायक? डॉक्टरांनी सांगितलं धक्कादायक सत्य; ५०० ml कॅनमध्ये किती अल्कोहोल?

लिव्हर सिरोसिसच्या रुग्णाने सांगितलं, ‘मी दारू नाही, बियर पितो!’

रेडिओलॉजिस्ट हर्ष व्यास यांनी यासंदर्भातील एक उदाहरण सांगितलं आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, एका रुग्णाला लिव्हर सिरोसिस झाला होता. रुग्णाच्या मद्यपानाच्या सवयींबद्दल विचारलं असता त्याने ‘मी दारू पीत नाही, फक्त बियर पितो’ असं उत्तर दिलं. या रुग्णाला बियरमध्ये अल्कोहोलचं प्रमाण कमी असल्याने ती हार्ड लिकरपेक्षा कमी हानिकारक आहे, असं वाटत होतं. मात्र इथेच महत्त्वाचा गैरसमज समोर आला.

बियरमध्ये ८ ml अल्कोहोल की ८ टक्के?

रुग्णाने बियरमध्ये अल्कोहोलचं प्रमाण ८ ml असल्याचं सांगितलं. मात्र डॉक्टरांनी त्याला समजावून सांगितलं की, लेबलवर ८ टक्के लिहिलं असेल तर त्याचा अर्थ ८ टक्के अल्कोहोल असा होतो; ८ ml असा नाही. उदाहरणार्थ, १०० ml बियरमध्ये ८ टक्के अल्कोहोल असेल, तर त्यामध्ये सुमारे ८ ml शुद्ध अल्कोहोल असू शकतो. त्यामुळे बियर किती प्रमाणात प्यायली जाते, हेही तितकंच महत्त्वाचं आहे.

५०० ml बियरच्या कॅनमध्ये किती अल्कोहोल?

समजा एखाद्या बियरमध्ये ८% ABV (Alcohol by Volume) आहे. तर ५०० ml बियरमध्ये-

५०० × ८% = ४० ml शुद्ध अल्कोहोल

म्हणजेच ८% ABV असलेल्या ५०० ml बियरमधून सुमारे ४० ml शुद्ध अल्कोहोल मिळतो. जर एखाद्याने अशा बियरचे दोन कॅन घेतले, तर हे प्रमाण सुमारे ८० ml शुद्ध अल्कोहोलपर्यंत जाऊ शकते. मात्र हा हिशोब बियरच्या प्रत्यक्ष ABV वर अवलंबून असतो. प्रत्येक बियरमध्ये ८% अल्कोहोल असेलच असं नाही.

‘बियर हलकी आहे’ म्हणून जास्त पिणं धोकादायक ठरू शकतं

बियर हार्ड लिकरपेक्षा कमी टक्केवारीची असू शकते. पण बियर अनेकदा मोठ्या प्रमाणात प्यायली जाते. त्यामुळे ड्रिंकचा प्रकार आणि त्यातील अल्कोहोलची टक्केवारी यासोबत एकूण किती शुद्ध अल्कोहोल शरीरात जात आहे, हे पाहणं महत्त्वाचं ठरतं.

उदाहरणार्थ, कमी ABV असलेली बियर मोठ्या प्रमाणात प्यायल्यास एकूण अल्कोहोलचे सेवन लक्षणीय होऊ शकते. म्हणूनच ‘मी व्हिस्की पीत नाही, फक्त बियर पितो’ म्हणजे अल्कोहोलपासून सुरक्षित आहोत, असा अर्थ होत नाही.

लिव्हरवर काय परिणाम होतो?

अल्कोहोलचं नियमित आणि जास्त सेवन केल्यास लिव्हरवर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. सुरुवातीला फॅटी लिव्हर, त्यानंतर अल्कोहोल-संबंधित लिव्हरची सूज आणि दीर्घकाळात लिव्हर सिरोसिससारख्या गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे लिव्हरला नुकसान होतं की नाही हे केवळ बियर, व्हिस्की किंवा वोडका कोणती घेतली यावर ठरत नाही. एकूण अल्कोहोलचे सेवन, किती वेळा प्यायले जाते आणि किती प्रमाणात प्यायले जाते, यालाही मोठं महत्त्व आहे.

मग बियर आणि हार्ड ड्रिंकमध्ये फरक काय?

मुख्य फरक अल्कोहोलच्या एकाग्रतेत आणि तुम्ही घेतलेल्या एकूण प्रमाणात असतो. हार्ड लिकरमध्ये साधारणपणे अल्कोहोलची टक्केवारी बियरपेक्षा जास्त असते. त्यामुळे कमी द्रवात जास्त अल्कोहोल मिळू शकतो. बियरमध्ये टक्केवारी कमी असली तरी मोठ्या प्रमाणात सेवन केल्यास एकूण अल्कोहोलचे सेवन वाढू शकते. त्यामुळे ‘बियर हलकी आहे म्हणजे लिव्हरसाठी सुरक्षित आहे’ हा निष्कर्ष चुकीचा आहे.

बियर असो किंवा व्हिस्की—अल्कोहोल म्हणजे अल्कोहोलच. बियरची टक्केवारी कमी असली तरी ती किती प्रमाणात प्यायली जाते, याकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. रोज किंवा वारंवार मद्यपान करण्याची सवय असल्यास ती कमी करणं किंवा सोडण्याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घेणं महत्त्वाचं आहे.