गव्हाला करा रामराम! या ‘सुपर ग्रेन’च्या पोळीने कोलेस्टेरॉल-डायबिटीजवर बसणार लगाम, संशोधनातून उघड

बेसन केवळ भजी किंवा उसळ-कढीपुरते मर्यादित न राहता आता पोळी, भाकरी, पराठे यांसारख्या रोजच्या पदार्थांतही वापरले जात आहे. चव, पोटभरल्याची भावना आणि पोषण यांचा समतोल साधणारे बेसन आरोग्याच्या अनेक आघाड्यांवर फायदेशीर ठरू शकते, असे विविध संशोधनांतून सूचित होते.

हृदयासाठी हितकारक : कोलेस्टेरॉलवर सकारात्मक परिणाम (Cholesterol & Heart Health)

Journal of Food Science and Technology मधील अभ्यासानुसार बेसनात सॉल्युबल फायबरचे प्रमाण चांगले असते. हे फायबर आतड्यांमध्ये पित्तद्रव्य (Bile) बांधून ठेवते आणि ते शरीराबाहेर टाकण्यास मदत करते. परिणामी यकृताला नव्या पित्तनिर्मितीसाठी रक्तातील कोलेस्टेरॉल वापरावे लागते. या प्रक्रियेमुळे LDL म्हणजेच ‘वाईट’ कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होण्यास मदत होते. नियमितपणे बेसनाची पोळी किंवा भाकरी आहारात घेतल्यास हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यास हातभार लागू शकतो.

रक्तातील साखरेवर नियंत्रण (Blood Sugar Control)

बेसनाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) तुलनेने कमी आहे. Healthline आणि इतर पोषणविषयक अभ्यासांनुसार बेसनाचा GI साधारणतः १० ते ३५ दरम्यान असतो, तर गव्हाचा GI ५० ते ७० च्या आसपास असतो. कमी GI असलेले अन्न रक्तातील साखर हळूहळू वाढवते. काही अभ्यासांत असे आढळले आहे की गव्हाऐवजी बेसन वापरल्यास जेवणानंतरचा ब्लड शुगर रिस्पॉन्स सुमारे ३० ते ३६ टक्क्यांपर्यंत सुधारतो. त्यामुळे टाइप-2 डायबिटीज असलेल्या किंवा प्रीडायबिटिक अवस्थेतील व्यक्तींना बेसन उपयुक्त ठरू शकते.

बराच वेळ पोटभरलेले राहते आणि वजन नियंत्रण (Satiety & Weight Management)

बेसनात प्रोटीन आणि फायबर यांचा संतुलित मेळ आहे. संशोधनानुसार बेसनाचे सेवन केल्याने शरीरातील ‘कोलेसिस्टोकिनिन’ (CCK) सारख्या तृप्ती हार्मोन्सची पातळी वाढते. यामुळे कमी कॅलरी घेतल्या तरी दीर्घकाळ पोट भरल्यासारखे वाटते. भूक नियंत्रणात राहिल्याने अनावश्यक खाणे कमी होते आणि वजन नियंत्रणात मदत मिळू शकते.

पोटॅशियमचा चांगला स्रोत (Potassium Power)

आहारातील पोटॅशियम रक्तदाब नियंत्रणासाठी महत्त्वाचे मानले जाते. उपलब्ध पोषणमाहितीनुसार साधारण तीन चमचे बेसनातून केळ्याएवढे पोटॅशियम मिळू शकते. पोटॅशियम शरीरातील सोडियमचा परिणाम कमी करते, रक्तवाहिन्या सैल होण्यास मदत करते आणि त्यामुळे उच्च रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यास हातभार लावते.

ग्लूटेन-फ्री पर्याय म्हणून उपयुक्त (Gluten-Free Alternative)

बेसन नैसर्गिकरित्या ग्लूटेन-फ्री असल्याने ग्लूटेन असहिष्णुता किंवा सिलिएक आजार असलेल्या व्यक्तींसाठी हा सुरक्षित पर्याय ठरतो. गव्हाच्या पोळीऐवजी बेसनाची पोळी निवडल्यास पचनाशी संबंधित तक्रारी कमी होऊ शकतात.

निष्कर्ष (Conclusion)

गव्हाच्या पोळीऐवजी अधूनमधून बेसनाची पोळी किंवा भाकरी आहारात समाविष्ट केल्यास कोलेस्टेरॉल, रक्तातील साखर, वजन आणि हृदयाचे आरोग्य या सर्वच बाबींवर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. मात्र कोणतेही अन्न ‘चमत्कारिक’ नसते. आहारातील एकूण संतुलन, प्रमाण आणि वैयक्तिक आरोग्यस्थिती यांचा विचार करणे तितकेच आवश्यक आहे.