सावधान! उष्णता-पावसामुळे वाढले पोटाचे आजार — दररोज ६-१० नवे रुग्ण, दूषित पाणी आणि बाहेरचे अन्न ठरत आहे धोकादायक

उष्णता, दूषित अन्न आणि असुरक्षित पिण्याचे पाणी यांचे एकत्रित मिश्रण संसर्ग पसरण्यासाठी पोषक वातावरण तयार करत आहे. त्यातच निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन), प्रवास आणि बाहेरचे अन्न यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

उष्णता आणि स्वच्छतेच्या सवयींचा थेट परिणाम (Heat and Hygiene: A Risky Combination)

डॉक्टरांच्या मते, उष्ण हवामानामुळे अन्नातील जिवाणूंची वाढ वेगाने होते. त्यामुळे जे अन्न सामान्य परिस्थितीत सुरक्षित राहते, ते उन्हाळ्यात कमी वेळातच दूषित होऊ शकते. विशेषतः उघडे ठेवलेले अन्न, अर्धवट शिजवलेले पदार्थ किंवा योग्य प्रकारे साठवणूक न केलेले अन्न हे संसर्गाचे मोठे कारण ठरत आहे.

स्वच्छतेच्या सवयींचा अभाव ही देखील मोठी समस्या आहे. लहान मुलांमध्ये हात स्वच्छ न धुण्याची सवय असल्याने संसर्गाचा धोका अधिक वाढतो. डॉक्टर अमजद खान एच यांच्या मते, गेल्या काही आठवड्यांपासून जठरांत्र संसर्गाच्या प्रकरणांमध्ये वाढ दिसून येत असून, त्यामागे उन्हाळ्याच्या सुरुवातीचे हवामान आणि अन्न दूषित होणे ही प्रमुख कारणे आहेत.

सुरुवातीला सौम्य वाटणारी लक्षणे काही वेळा गंभीर स्वरूप धारण करत असल्याचेही डॉक्टरांनी नमूद केले आहे. वारंवार उलट्या होणे, दिवसातून १० ते १५ वेळा जुलाब होणे आणि काही रुग्णांमध्ये रक्तदाब कमी होणे अशी गंभीर लक्षणे सध्या अधिक प्रमाणात दिसत आहेत.

प्रवास आणि बाहेरचे अन्न वाढवत आहे धोका (Travel and Eating Out Increase Infection Risk)

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या म्हणजे प्रवास, पर्यटन आणि बाहेरचे अन्न यांचा काळ. परंतु या सवयींमुळे संसर्गाचा धोका देखील वाढतो. अनेक कुटुंबे प्रवासावरून परतल्यावर जिवाणूजन्य पचनसंस्थेच्या संसर्गाने ग्रस्त होत असल्याचे निरीक्षण डॉक्टरांनी नोंदवले आहे.

विशेषतः योग्य प्रकारे साठवलेले नसलेले अन्न, कच्चे पदार्थ किंवा रस्त्यावरील खाद्यपदार्थ हे संसर्गाचे मुख्य स्रोत ठरतात. आईस्क्रीम, फ्रुट सॅलड आणि रस्त्यावरील पदार्थ उष्णतेमध्ये आकर्षक वाटत असले तरी, त्यांची योग्य हाताळणी न झाल्यास ते आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात, असे डॉक्टर विजय कुमार एच. जे. यांनी स्पष्ट केले आहे.

असुरक्षित पिण्याचे पाणी ठरत आहे छुपा धोका (Unsafe Drinking Water: A Hidden Threat)

पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता ही उन्हाळ्यातील आणखी एक गंभीर समस्या ठरत आहे. भूजल पातळी कमी झाल्यामुळे अनेक ठिकाणी टँकरच्या पाण्यावर अवलंबून राहावे लागते. मात्र हे पाणी नेहमी सुरक्षित असेलच असे नाही.

बांधकाम आणि पायाभूत सुविधांच्या कामांदरम्यान पाईपलाईनचे नुकसान होण्याची शक्यता वाढते, ज्यामुळे दूषित पाणी पुरवठ्यात मिसळण्याचा धोका निर्माण होतो. अशा परिस्थितीत सुरक्षित पिण्याच्या पाण्याची खात्री करणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

संसर्गाव्यतिरिक्त उन्हाळ्यात वाढणाऱ्या इतर समस्या (Other Summer-Related Digestive Issues)

जठरांत्र संसर्गाशिवाय उन्हाळ्यात इतर पचनाशी संबंधित समस्याही वाढताना दिसत आहेत. आम्लपित्त, पोट फुगणे, भूक न लागणे आणि सतत थकवा जाणवणे या तक्रारी अनेक रुग्णांमध्ये आढळत आहेत.

निर्जलीकरणामुळे शौच कडक होण्याची समस्या वाढते, ज्यामुळे मूळव्याध आणि भगंदर यांसारख्या गुदद्वाराशी संबंधित आजारांमध्ये वाढ होत असल्याचे डॉक्टर सी. एम. परमेश्वर यांनी नमूद केले आहे. पाणी कमी प्यायल्यामुळे शरीरातील पाण्याची कमतरता वाढते आणि त्यामुळे अस्वस्थता अधिक जाणवते.

उन्हाळ्यात पोटाचे विकार टाळण्यासाठी सोप्या उपाययोजना (Simple Tips to Stay Safe in Summer)

उन्हाळ्यात निरोगी राहण्यासाठी काही साध्या सवयी अत्यंत प्रभावी ठरू शकतात. डॉक्टरांच्या मते, खालील उपाय नियमितपणे केल्यास संसर्गाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो:

• भरपूर स्वच्छ आणि सुरक्षित पाणी प्या
• कच्चे किंवा उघडे रस्त्यावरील खाद्यपदार्थ टाळा
• जेवणापूर्वी आणि बाहेरून आल्यानंतर हात स्वच्छ धुवा
• शक्यतो ताजे शिजवलेले अन्नच खा
• प्रवासादरम्यान शरीरातील पाण्याची पातळी टिकवून ठेवा

उन्हाळा हा सुट्ट्या आणि विश्रांतीचा काळ असला तरी, या काळात अतिरिक्त काळजी घेणे तितकेच आवश्यक आहे. वाढत्या तापमानामुळे संसर्गासाठी अनुकूल परिस्थिती तयार होत असल्याने, लहान सवयींमधील बदलही मोठा फरक घडवू शकतो. योग्य काळजी घेतल्यास उन्हाळा हा वैद्यकीय भेटींचा नव्हे, तर आनंददायी आठवणींचा काळ ठरू शकतो.