आतापर्यंत व्हिटॅमिन D ची कमतरता म्हटली की फक्त हाडे कमकुवत होणे किंवा सांधेदुखी एवढाच विचार केला जात होता. मात्र, नुकत्याच झालेल्या एका संशोधनातून ही कमतरता हृदयाच्या आरोग्यासाठीही अत्यंत घातक ठरू शकते, असा खुलासा झाला आहे. ICMR-नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ न्यूट्रिशन (ICMR-NIN), हैदराबाद येथील शास्त्रज्ञांनी केलेल्या संशोधनानुसार, शरीरात व्हिटॅमिन D चे प्रमाण कमी असल्यास हृदयाच्या पेशींना नुकसान पोहोचवणारे जैविक बदल घडू शकतात.
हृदयाच्या पेशींवर प्रतिकूल परिणाम (Impact on Heart Cells)
संशोधकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शरीरात व्हिटॅमिन D चे प्रमाण कमी झाल्यामुळे हृदयाच्या पेशींमध्ये ऑक्सीडेटिव्ह स्ट्रेस (Oxidative Stress) वाढू लागतो. जेव्हा शरीरात हानिकारक ‘फ्री रेडिकल्स’ आणि त्यांना नष्ट करणारे ‘अँटीऑक्सिडंट्स’ यांच्यातील समतोल बिघडतो, तेव्हा ऑक्सीडेटिव्ह स्ट्रेसची निर्मिती होते. ही स्थिती दीर्घकाळ राहिल्यास हृदयाच्या पेशींचे कायमस्वरूपी नुकसान होऊ शकते.
यासोबतच, व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेमुळे शरीराची नैसर्गिक अँटीऑक्सिडंट संरक्षण प्रणाली कमकुवत होते. परिणामी, हृदयाच्या पेशी स्वतःचे ताणतणाव आणि नुकसानापासून संरक्षण करण्यात असमर्थ ठरतात.
संशोधनातून नेमके काय समोर आले? (Key Findings of the Research)
ICMR-NIN च्या शास्त्रज्ञांनी केलेल्या प्रयोगात, ज्या प्राण्यांना (उंदीर) कमी प्रमाणात व्हिटॅमिन D देण्यात आले होते, त्यांच्या हृदयात जास्त प्रमाणात ऑक्सीडेटिव्ह नुकसान आढळले. तसेच, पेशींचे रक्षण करणाऱ्या अत्यंत महत्त्वाच्या अँटीऑक्सिडंट एन्झाईम्सची सक्रियताही कमी झाल्याचे दिसून आले.
या अभ्यासादरम्यान ‘ग्लूटाथिओन’ (Glutathione) च्या पातळीत मोठी घट नोंदवली गेली. ग्लूटाथिओन हे शरीरातील एक मुख्य अँटीऑक्सिडंट आहे, जे पेशींचे ऑक्सीडेटिव्ह नुकसानापासून रक्षण करते. याची पातळी कमी होणे हे हृदयाच्या आरोग्यासाठी चिंतेची बाब ठरू शकते.
Nrf2 पाथवेवर होणारा परिणाम (Effect on Nrf2 Pathway)
संशोधनात आणखी एक महत्त्वाची बाब समोर आली आहे. व्हिटॅमिन D ची कमतरता शरीरातील ‘Nrf2 Pathway’ वर थेट परिणाम करते. ही एक अशी जैविक प्रणाली आहे जी शरीरातील अँटीऑक्सिडंट संरक्षणाचे नियंत्रण करते.
जेव्हा ही यंत्रणा व्यवस्थित काम करत नाही, तेव्हा पेशींची स्वतःचे रक्षण करण्याची क्षमता मंदावते, ज्यामुळे भविष्यात हृदयविकार आणि इतर आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.
व्हिटॅमिन D का महत्त्वाचे आहे? (Why is Vitamin D Essential?)
व्हिटॅमिन D हे केवळ कॅल्शियमचे शोषण करण्यासाठी किंवा हाडे मजबूत ठेवण्यासाठीच आवश्यक नाही, तर ते शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती (Immune System), स्नायूंचे आरोग्य आणि हृदयाचे कार्य सुरळीत चालण्यासाठी अत्यंत गरजेचे आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये. दररोज सकाळी काही वेळ कोवळ्या उन्हात बसणे, संतुलित आणि पोषक आहार घेणे आणि आवश्यक वाटल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्ताची तपासणी करून घेणे, हे शरीरातील व्हिटॅमिन D चे प्रमाण योग्य ठेवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
