टॉयलेटमध्ये रक्त दिसतंय? हे फक्त मूळव्याध समजू नका, ‘ही’ समस्या असू शकते कारणीभूत; जाणून घ्या लक्षणं

बद्धकोष्ठता, कडक मल आणि शौचाच्या वेळी जास्त जोर लावण्याची सवय असल्यास फिशरचा धोका वाढू शकतो. फिशरमध्ये रक्तस्रावासोबत शौच करताना तीव्र वेदना, कापल्यासारखी जळजळ किंवा चुरचुर जाणवू शकते. मात्र गुदद्वारातून रक्त येण्यामागे इतरही कारणे असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक वेळी हे पाइल्सच आहे असे गृहीत न धरता योग्य कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

टॉयलेटमध्ये रक्त दिसलं म्हणजे पाइल्सच? अजिबात नाही

मलामध्ये रक्त दिसण्याची अनेक कारणे असू शकतात. पाइल्स आणि Anal Fissure ही त्यापैकी सामान्य कारणे आहेत. याशिवाय संसर्ग, आतड्यांमध्ये होणारी सूज किंवा पचनसंस्थेशी संबंधित इतर समस्या यामुळेही रक्तस्राव होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ रक्ताचा रंग किंवा प्रमाण पाहून स्वतःच निदान करणे योग्य नाही. रक्तस्राव वारंवार होत असेल, त्यासोबत पोटदुखी, वजन कमी होणे किंवा मलाच्या सवयींमध्ये बदल जाणवत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

Anal Fissure म्हणजे नेमकं काय?

Anal Fissure म्हणजे गुदद्वाराच्या आतील नाजूक त्वचेला पडलेली छोटी भेग किंवा जखम. मल बाहेर पडताना या भागावर ताण आल्यास ही भेग तयार होऊ शकते. कडक मल या जखमेवरून घासून गेल्यास वेदना आणि रक्तस्राव होऊ शकतो. काही वेळा वेदनेमुळे गुदद्वाराच्या स्नायूंमध्ये आकुंचन येते. त्यामुळे त्या भागावरील ताण आणखी वाढू शकतो आणि जखम भरून येण्यास अडथळा निर्माण होऊ शकतो.

फिशर साधारणपणे दोन प्रकारचा असतो.

Acute Fissure: नुकतीच झालेली भेग, जी अनेकदा काही आठवड्यांत बरी होऊ शकते.

Chronic Fissure: दीर्घकाळ टिकणारी किंवा वारंवार होणारी भेग. साधारण आठ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकणाऱ्या फिशरला क्रॉनिक मानले जाऊ शकते.

बद्धकोष्ठतेमुळे फिशरचा धोका का वाढतो?

बद्धकोष्ठता झाल्यावर मल कोरडा आणि कठीण होतो. तो बाहेर काढताना जास्त जोर लावावा लागू शकतो. यामुळे गुदद्वाराच्या त्वचेवर ताण येतो आणि भेग पडण्याची शक्यता वाढते. काही वेळा मोठा किंवा कठीण मल बाहेर पडताना आधीच झालेली छोटी जखम आणखी वाढवू शकतो. यामुळे एक त्रासदायक चक्र तयार होऊ शकते—वेदना → शौचाला जाण्याची भीती → मल रोखणे → मल आणखी कठीण होणे → फिशरचा त्रास वाढणे. म्हणून बद्धकोष्ठतेकडे दुर्लक्ष न करणे महत्त्वाचे आहे.

फिशरमध्ये रक्त कसं दिसतं? ‘हे’ लक्षण ओळखा

Anal Fissure मध्ये सर्वात ठळक लक्षणांपैकी एक म्हणजे शौच करताना होणारी तीव्र वेदना. काही लोकांना गुदद्वाराजवळ कापल्यासारखे किंवा त्वचा फाटल्यासारखे वाटू शकते. शौच झाल्यानंतरही काही वेळ वेदना किंवा जळजळ सुरू राहू शकते. फिशरमध्ये रक्त बहुतेक वेळा चमकदार लाल रंगाचे असते. ते मलाच्या पृष्ठभागावर, टॉयलेट पेपरवर किंवा टॉयलेटमध्ये काही थेंबांच्या स्वरूपात दिसू शकते.

यासोबत काही जणांना पुढील त्रासही होऊ शकतो:

• गुदद्वाराभोवती खाज किंवा जळजळ
• शौचाच्या वेळी स्नायूंमध्ये आकुंचन
• शौच केल्यानंतर बराच वेळ वेदना राहणे
• जुन्या फिशरमध्ये गुदद्वाराजवळ त्वचेची छोटी गाठ दिसणे
• वेदनेच्या भीतीमुळे शौच टाळण्याची प्रवृत्ती

पाइल्स की फिशर? ‘या’ फरकावरून समजेल

पाइल्स आणि फिशरची लक्षणे काही प्रमाणात सारखी असल्यामुळे अनेकदा गोंधळ होतो. मात्र दोन्ही समस्या वेगळ्या आहेत.

• Anal Fissure या प्रकारात गुदद्वाराच्या त्वचेला भेगा पडतात, तर मूळव्याधामध्ये रक्तवाहिन्या आणि आसपासच्या ऊतींमध्ये सूज येते.
• Anal Fissureमध्ये शौचाच्या वेळी तीव्र वेदना होणे सामान्य आहे. अंतर्गत पाइल्समध्ये वेदना कमी असू शकतात, बाह्य पाइल्समध्ये वेदना होऊ शकते.
• Anal Fissureमध्ये चमकदार लाल रक्त दिसू शकते, तर पाइल्समध्येही असेच रक्त दिसू शकते.
• Anal Fissureमध्ये जळजळ, चुरचुर, स्नायूंचे आकुंचन अशी लक्षणे दिसतात, पाइल्समध्ये खाज, सूज, गाठ किंवा ऊती बाहेर येणे अशई लक्षणे दिसतात.

टॉयलेटमध्ये रक्त दिसल्यास काय करावे?

सर्वप्रथम स्वतःहून पाइल्सचे औषध सुरू करू नका. रक्तस्रावाचे कारण नेमके काय आहे हे समजणे महत्त्वाचे आहे. बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे, आहारात फायबरचा समावेश करणे आणि शौचाच्या वेळी जास्त जोर न लावणे उपयोगी ठरू शकते. मात्र लक्षणे कायम राहिल्यास किंवा वारंवार होत असल्यास डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. रक्तस्राव जास्त प्रमाणात होत असेल, वारंवार होत असेल किंवा त्यासोबत चक्कर, अशक्तपणा, तीव्र पोटदुखी, काळा मल, ताप किंवा अचानक वजन कमी होणे अशी लक्षणे असतील तर वैद्यकीय मदत घेण्यास विलंब करू नका.

टॉयलेटमध्ये रक्त दिसले की लगेच ‘पाइल्स आहे’ असा निष्कर्ष काढू नका. कब्ज आणि कठीण मलामुळे झालेला Anal Fissure देखील यामागचे कारण असू शकते. फिशरमध्ये शौचाच्या वेळी तीव्र वेदना, जळजळ आणि चमकदार लाल रक्त अशी लक्षणे दिसू शकतात. योग्य निदान आणि वेळेवर उपचार केल्यास अनेक फिशर बरे होऊ शकतात.