पिवळी नाही, ‘निळी हळद’! आतून निळी दिसणारी ‘ही’ दुर्मिळ हळद नेमकी काय? सांधेदुखीपासून त्वचेपर्यंत जाणून घ्या फायदे

निळी हळद आणि पिवळी हळद यात नेमका फरक काय?

पिवळी हळद प्रामुख्याने Curcuma longa या प्रजातीपासून मिळते आणि भारतीय स्वयंपाकात तिचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. निळी हळद मात्र Curcuma caesia या वेगळ्या प्रजातीची आहे. दोन्ही हळदींच्या रंगात, रासायनिक घटकांमध्ये, सुगंधात आणि पारंपरिक वापरात फरक आढळतो. निळी हळद तुलनेने दुर्मिळ असल्यामुळे ती सामान्य किराणा दुकानात सहज उपलब्ध होत नाही.

म्हणूनच म्हणतात ‘ब्लू गोल्ड’!

निळी हळद दुर्मिळ असल्यामुळे काही ठिकाणी तिला ‘ब्लू गोल्ड’ म्हणजेच निळं सोनं असं म्हटलं जातं. तिच्या कंदामध्ये विविध जैवसक्रिय घटक आणि आवश्यक तेलं आढळतात. त्यामुळे पारंपरिक औषधपद्धतीमध्ये या वनस्पतीला विशेष स्थान मिळालं आहे. मात्र, ‘दुर्मिळ’ म्हणजेच ‘अधिक प्रभावी’ असं सरसकट म्हणता येत नाही. तिच्या आरोग्यविषयक परिणामांवर अधिक वैज्ञानिक संशोधनाची गरज आहे.

आरोग्यासाठी निळी हळद का फायदेशीर आहे?

१. सूज आणि सांधेदुखीसाठी पारंपरिक वापर

निळ्या हळदीचा पारंपरिक पद्धतीने सूज, सांधेदुखी, मुरगळणे किंवा किरकोळ दुखापतींवर लेपाच्या स्वरूपात वापर केला जातो. तिच्यामध्ये दाह कमी करण्यासंबंधी गुणधर्म असलेले काही घटक आढळतात. मात्र, सांधेदुखीचा आजार असल्यास केवळ हळदीवर अवलंबून राहू नये.

२. अँटीऑक्सिडंट गुणधर्म

या हळदीमध्ये विविध जैवसक्रिय संयुगे आणि अँटीऑक्सिडंट घटक आढळतात. अँटीऑक्सिडंट्स शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेसशी संबंधित प्रक्रियांविरुद्ध संरक्षण देण्यास मदत करू शकतात.

३. पचनासाठी पारंपरिक उपयोग

पारंपरिक औषधपद्धतीमध्ये निळ्या हळदीचा पचनाशी संबंधित काही तक्रारींसाठी वापर केला जातो. मात्र, गॅस, आम्लपित्त किंवा बद्धकोष्ठता यावर निळी हळद निश्चित उपचार आहे, असे सिद्ध झालेले नाही.

४. त्वचेसाठीही केला जातो वापर

निळ्या हळदीचा पारंपरिकरित्या त्वचेवर लेप म्हणून वापर केला जातो. तिच्यामध्ये काही अँटीमायक्रोबियल गुणधर्म आढळल्याचे प्रयोगशाळेतील अभ्यासातून दिसून आले आहे. त्यामुळे त्वचेशी संबंधित काही पारंपरिक उपचारांमध्ये तिचा वापर केला जातो.

५. किरकोळ दुखापतींवर लेप

हळदीचा पारंपरिक वापर किरकोळ जखम, सूज किंवा मुरगळणे यासाठी केला जातो. निळ्या हळदीचाही अशाच प्रकारे काही ठिकाणी उपयोग केला जातो. मात्र, खुल्या जखमेवर किंवा गंभीर दुखापतीवर स्वतःहून कोणतीही हळद लावण्यापेक्षा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य आहे.

निळी हळद कुठे मिळते?

निळी हळद तुलनेने दुर्मिळ असल्याने ती प्रत्येक बाजारात सहज मिळेलच असं नाही. भारतातील काही भागांमध्ये, विशेषतः ईशान्येकडील प्रदेशात आणि इतर काही भागांत तिची लागवड किंवा नैसर्गिक आढळ दिसतो. खरेदी करताना खरी Curcuma caesia आहे की दुसरी कोणती वनस्पती, हे तपासणं महत्त्वाचं आहे. विश्वासार्ह आयुर्वेदिक किंवा वनौषधी विक्रेत्याकडूनच ती घेणे चांगले.

निळी हळद दिसायला वेगळी आणि दुर्मिळ असली तरी तिचे सर्व आरोग्यदावे वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेले आहेत, असं म्हणता येत नाही. त्यामुळे कॅन्सर, सांधेदुखी, संसर्ग किंवा इतर गंभीर आजारांवर डॉक्टरांच्या उपचाराऐवजी निळ्या हळदीचा वापर करू नका.

विशेषतः गर्भवती महिला, स्तनपान करणाऱ्या महिला, नियमित औषधे घेणारे किंवा कोणताही दीर्घकालीन आजार असलेल्यांनी सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.