हाडांमध्ये वेदना ही एक सामान्य समस्या आहे. अनेकदा जास्त चालणे-फिरणे, जखम, कॅल्शियमची कमतरता किंवा वाढते वय यामुळे हाडांमध्ये वेदना होऊ शकते. मात्र, डोळ्यांना न दिसणारी ही वेदना कधीकधी हाडांचा कॅन्सर (Bone Cancer) किंवा इतर कॅन्सरचा इशारा देखील असतो.
एशियन हॉस्पिटलच्या रेडिएशन ऑन्कोलॉजी विभागाच्या हेड आणि सीनियर कन्सल्टंट डॉ. रुचि सिंग यांनी वर्ल्ड कॅन्सर डेच्या निमित्ताने सांगितले की, “हाडांमध्ये होणारी वेदना अनेकदा काही दिवसांत औषध घेतल्यावर बरी होते. ही वेदना स्नायूंमध्ये ताण, चुकीच्या पद्धतीने बसणे, जखम किंवा व्हिटॅमिन डी कमी असल्यामुळे होऊ शकते.”
पण ही वेदना गंभीर ठरते जेव्हा ती सतत वाढत राहते, आराम करूनही कमी होत नाही, जखमेशिवाय होते आणि रात्री जास्त त्रास देते. डॉ. रुचि यांच्या मते, हाडांचा वेदना २-३ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ त्रास देत असेल तर त्वरित आवश्यक तपासण्या करणे आवश्यक आहे. ही परिस्थिती Red Flags म्हणून ओळखली जाते आणि दुर्लक्ष करू नये.
हाडांमध्ये कॅन्सरचे लक्षणे (Symptoms of Bone Cancer)
कॅन्सरमध्ये हाडांचा वेदना सहसा सतत राहतो. डॉ. रुचि यांच्या मते खालील लक्षणे दिसल्यास काळजी घ्यावी:
- कोणत्याही कारणाशिवाय वजन कमी होणे
- सतत थकवा आणि अशक्तपणा
- हलका ताप किंवा रात्री घाम येणे
- वेदनांसह सूज किंवा गाठ जाणवणे
- हाडांमध्ये वारंवार फ्रॅक्चर होणे
- पाठदुखी सह पायांमध्ये मुंग्या येणे किंवा अशक्तपणा
हाडांमध्ये कॅन्सरचे प्रकार (Types of Bone Cancer)
प्राथमिक हाडांचा कॅन्सर (Primary Bone Cancer): थेट हाडाच्या आत तयार होणारा कॅन्सर, तुलनेने कमी लोकांना होतो.
सेकंडरी/मेटास्टॅटिक हाडांचा कॅन्सर (Metastatic Bone Cancer): शरीरातील दुसऱ्या अवयवात जसे की ब्रेस्ट, प्रोस्टेट किंवा फुफ्फुसात सुरु झालेल्या कॅन्सरच्या पेशी हाडांमध्ये पसरून वाढतात. याला मेटास्टेसिस (Metastasis) असे म्हणतात.
कॅन्सरचे निदान लवकर होण्यासाठी तपासण्या (Tests to Detect Bone Cancer)
- X-ray – प्राथमिक तपासणी
- Blood Tests – CBC, कॅल्शियम व व्हिटॅमिन D
- MRI आणि CT Scan
- Bone Scan आणि PET Scan – कॅन्सरची शक्यता आणि प्रसार किती झाला हे पाहण्यासाठी
- Biopsy – गांठ किंवा असामान्य बदल ओळखण्यासाठी
संपूर्ण तपास वेळेवर केल्यास आजार लवकर ओळखता येतो आणि उपचार वेळेवर सुरू करता येतात.
दुखणे सामान्य की कॅन्सरचे? (Pain: Normal vs Cancer Red Flags)
| लक्षण | सामान्य हाडांचा वेदना | कॅन्सरच्या वेदना (Red Flags) |
| आराम | आराम करून कमी होतात | आराम करूनही कमी होत नाही |
| वेळ | वसातील कामात जास्त वेदना जाणवते | रात्री आणि झोपताना जास्त वाढतो |
| सूज | कमी | वेदनास्थळी गाठ किंवा तीव्र सूज |
| औषधाचा परिणाम | पेनकिलरने लवकर बरा होतो | औषध घेऊनही ही वेदना कायम राहते |
कधी डॉक्टरांकडे जावे?
वरील कॅन्सरची लक्षणे दिसत असतील वेळ वाया न घालवता ऑर्थोपेडिक डॉक्टर किंवा फिजिशियनकडे भेट देणे गरजेचे आहे. आवश्यक असल्यास रुग्णास ऑन्कोलॉजिस्टकडे पाठवले जाते. डॉ. सांगतात की, घाबरण्यासाची गरज नाही, पण सतर्क राहणे महत्त्वाचे आहे. वेळेवर तपासणी आणि योग्य सल्ला जीवन वाचवू शकतो.
मिथक विरुद्ध तथ्य (Myth vs Fact)
मिथक: हाडांचा वेदना नेहमीच वृद्धापकाळाचे लक्षण असते.
तथ्य: हाडांचा कॅन्सर कोणत्याही वयात होऊ शकतो, अगदी लहान मुले आणि तरुणांमध्येही.
मिथक: कॅन्सर म्हणजे नेहमी मृत्यू.
तथ्य: जर डॉ. रुचि यांनी सांगितलेले Red Flags वेळेत ओळखली तर उपचार व रिकव्हरीची शक्यता जास्त आहे.
