फॅटी लिव्हरचा धोका झपाट्याने वाढतोय; २०५० पर्यंत दर चौथा व्यक्ती प्रभावित होण्याची शक्यता, ‘लॅन्सेट’ स्टडीचा गंभीर इशारा

हा अभ्यास द लॅन्सेट गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी अँड हेपॅटोलॉजीमध्ये प्रकाशित झाला असून, मेटाबॉलिक डिसफंक्शन-असोसिएटेड स्टिअटोटिक लिव्हर डिसीज (Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease) म्हणजेच MASLD या आजाराचे रुग्ण २०५० पर्यंत तब्बल १.८ अब्जांपर्यंत पोहोचू शकतात, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. पूर्वी या आजाराला नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर डिसीज (Non-alcoholic fatty liver disease) म्हणजेच NAFLD म्हणून ओळखले जात होते.

लिव्हर आजारांचे वाढते सावट (Rising Burden of Liver Diseases)

१९९० ते २०२३ या ३३ वर्षांच्या कालावधीत जगभरातील फॅटी लिव्हर आजारांच्या प्रकरणांमध्ये तब्बल १४३% वाढ झाल्याचे संशोधनात आढळले. वाढती लोकसंख्या, बदलती जीवनशैली, वाढते वजन आणि रक्तातील साखरेची वाढ ही या वाढीमागील प्रमुख कारणे मानली जात आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक प्रमाणात दिसत असल्याने भविष्यात गंभीर गुंतागुंत वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

लिव्हर आजारांचे ३ मोठे धोके (Top 3 Risk Factors for Liver Disease)

तज्ज्ञांनी फॅटी लिव्हरच्या आजारासाठी तीन महत्त्वाचे जोखीम घटक अधोरेखित केले आहेत, जे दुर्लक्षित केल्यास परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.

धूम्रपानाचा लिव्हरवर घातक परिणाम (Smoking and Liver Damage)

धूम्रपान ही सवय केवळ फुफ्फुसांसाठीच नव्हे तर यकृतासाठीही अत्यंत घातक ठरते. सिगारेटमधील विषारी रसायने रक्ताद्वारे यकृतापर्यंत पोहोचतात आणि तेथे सूज निर्माण करतात. दीर्घकाळ धूम्रपान केल्यास यकृताच्या पेशींचे नुकसान होत जाते. यामुळे फॅटी लिव्हर, लिव्हर सिरोसिस आणि अगदी यकृताचा कर्करोग(लिव्हर कॅन्सर) होण्याचा धोका वाढतो.

वाढते वजन आणि BMIचा धोका (High BMI and Obesity Risk)

पोटाभोवती वाढलेली चरबी हा फॅटी लिव्हर आजारांचा मोठा इशारा मानला जातो. जास्त वजनामुळे यकृतामध्ये चरबी साठू लागते आणि फॅटी लिव्हरचा धोका वाढतो. यासोबतच इन्सुलिन रेसिस्टन्स वाढते, ज्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रणाबाहेर जाते. परिणामी कोलेस्टेरॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स (Cholesterol and triglycerides) वाढून लिव्हरवर अतिरिक्त ताण येतो.

वाढलेली फास्टिंग शुगर धोकादायक (High Fasting Sugar Impact)

फा.स्टिंग शुगर म्हणजे उपाशी पोटी घेतलेल्या रक्ताच्या नमुन्यातील साखरेचे प्रमाण. सतत वाढलेली फास्टिंग शुगर ही शरीरातील चयापचायात बिघाडाचे लक्षण मानली जाते. रक्तातील साखरेची पातळी जास्त राहिल्यास यकृतामध्ये चरबी आणि सूज वाढते. ही स्थिती पुढे NASH (नॉन-अल्कोहोलिक स्टीटोहेपेटायटिस) आणि लिव्हर सिरोसिससारख्या गंभीर आजारांमध्ये रूपांतरित होऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, इन्सुलिन रेसिस्टन्स ही या संपूर्ण समस्येची मूळ कारणे असून MASLD आणि टाइप-2 डायबिटीज हे एका मेटाबॉलिक समस्येचे वेगवेगळे प्रकार मानले जातात.

लिव्हर निरोगी ठेवण्यासाठी सोपे उपाय (Simple Tips to Keep Liver Healthy)

लिव्हरचे आरोग्य जपण्यासाठी काही साधे पण प्रभावी जीवनशैली बदल महत्त्वाचे ठरतात.

नियमित व्यायामाची सवय लावा (Adopt Regular Physical Activity)

दररोज चालणे, सायकलिंग किंवा योगासारख्या शारीरिक हालचाली केल्यास यकृतामधील चरबी कमी होण्यास मदत होते आणि एकूण आरोग्य सुधारते.

संतुलित आहार घ्या (Follow a Balanced Diet)

अति साखर, तळलेले पदार्थ आणि प्रोसेस्ड फूड कमी करणे गरजेचे आहे. त्याऐवजी फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांचा आहारात समावेश केल्यास यकृत निरोगी राहते.

वजन आणि साखर नियंत्रणात ठेवा (Control Weight and Blood Sugar)

तज्ज्ञांच्या मते, शरीराचे वजन ५ ते १० टक्क्यांनी कमी केल्यास यकृतावरील ताण कमी होतो. तसेच रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.

नियमित तपासणी विसरू नका (Do Regular Health Checkups)

लिव्हर फंक्शन टेस्ट, ब्लड शुगर तपासणी आणि नियमित हेल्थ चेकअपमुळे आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखता येतो आणि गंभीर गुंतागुंत टाळता येते.

लिव्हर हा शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचा अवयव असून तो अन्न पचवणे, विषारी घटक बाहेर टाकणे आणि शरीराचा चयापचय नियंत्रित ठेवण्याचे काम करतो. मात्र वाढते वजन, धूम्रपानाची सवय आणि रक्तातील साखर नियंत्रणाबाहेर जाणे या तीन प्रमुख कारणांमुळे यकृतावर अतिरिक्त ताण येतो. या सवयी वेळेत बदलल्या, नियमित व्यायाम केला आणि संतुलित आहार घेतला तर यकृताचे आरोग्य दीर्घकाळ टिकवता येते. नियमित तपासण्या आणि योग्य जीवनशैली अंगीकारल्यास भविष्यात होणाऱ्या गंभीर लिव्हर आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो