साडी नेसताना ही चूक ठरू शकते जीवघेणी! ‘साडी कॅन्सर’ म्हणजे काय? जाणून घ्या कारणे आणि उपाय

वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, हा आजार अत्यंत दुर्मीळ असला तरी त्याची लक्षणे सुरुवातीला किरकोळ वाटत असल्याने दुर्लक्षित होण्याची शक्यता अधिक असते. योग्य वेळी लक्ष दिल्यास आणि काही साध्या सवयी बदलल्यास हा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो.

‘साडी कॅन्सर’ म्हणजे नेमकं काय? (What exactly is ‘Saree Cancer’?)

‘साडी कॅन्सर’ हा वैद्यकीय भाषेत त्वचेच्या कर्करोगाचा एक प्रकार असून त्याला स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमा (Squamous Cell Carcinoma) असे म्हटले जाते. हा कर्करोग त्वचेच्या वरच्या थरात विकसित होतो.

हा आजार प्रामुख्याने कंबरेच्या त्या भागात दिसून येतो जिथे साडी किंवा पेटीकोट रोज घट्ट बांधला जातो. वर्षानुवर्षे एकाच ठिकाणी होणाऱ्या दाब आणि घर्षणामुळे त्या भागातील त्वचा सतत तणावाखाली राहते आणि कालांतराने त्या भागातील त्वचेचे नुकसान होऊ लागते.

तज्ज्ञांच्या मते, घट्ट साडी किंवा पेटीकोट दीर्घकाळ एकाच जागी बांधल्यामुळे त्वचेवर सतत घर्षण होते आणि यामुळे हळूहळू त्वचेच्या पेशींमध्ये बदल होण्याची प्रक्रिया सुरू होते.

हा आजार कसा विकसित होतो? (How does it develop over time?)

हा आजार अचानक होत नाही. तो अनेक वर्षांच्या सततच्या घर्षणाचा परिणाम असतो. रोज एकाच ठिकाणी घट्ट कपडा बांधल्याने त्या भागातील त्वचेवर पुढील बदल दिसू लागतात:

• त्वचा जाड होणे
• त्वचेचा रंग काळवंडणे किंवा बदलणे
• सतत खाज येणे

खाज आल्यामुळे वारंवार खाजवल्यास त्वचा अधिक नाजूक बनते आणि लहान जखमा तयार होऊ शकतात. दीर्घकाळ चालणारी ही सूज आणि जखमा हळूहळू गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात.

काही प्रकरणांमध्ये या लहान जखमा न भरता दीर्घकाळ राहतात आणि त्याचे रूपांतर न भरून येणाऱ्या अल्सरमध्ये रुपांतरित होऊ शकते. उपचार न केल्यास हे अल्सर हळूहळू वाढू शकतात.

काही परिस्थितींमध्ये धोका का वाढतो? (Why does risk increase in certain conditions?)

हा आजार दुर्मीळ असला तरी काही परिस्थितींमध्ये त्याचा धोका वाढण्याची शक्यता असते.

• उष्ण आणि दमट हवामानामुळे जास्त घाम येतो, ज्यामुळे त्वचेची जळजळ वाढते
• दररोज एकाच ठिकाणी घट्ट गाठ बांधण्याची सवय
• स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष किंवा वारंवार होणारे संसर्ग
• लवकर वैद्यकीय उपचार न मिळणे

याशिवाय काही संशोधनांमध्ये अनुवांशिक घटकांचाही संबंध असू शकतो, अशी शक्यता व्यक्त केली जात आहे. काही व्यक्तींमध्ये विशिष्ट जनुकांमधील बदलांमुळे त्वचेच्या पेशींमध्ये कर्करोग होण्याची शक्यता वाढू शकते.

सुरुवातीची लक्षणे का दुर्लक्षित होतात? (Why early signs are often ignored?)

या आजाराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे सुरुवातीची लक्षणे साधी आणि किरकोळ वाटतात. त्यामुळे अनेक महिला त्या भागातील त्वचेतील बदलांकडे दुर्लक्ष करतात.

खालील लक्षणे दिसू लागल्यावरच अनेकदा डॉक्टरांचा सल्ला घेतला जातो:

• जखम दीर्घकाळ न भरणे
• त्वचेवर जखमा किंवा अल्सर तयार होणे
• त्या भागात वेदना किंवा रक्तस्त्राव होणे

सुरुवातीच्या अवस्थेत लक्ष न दिल्यास हा आजार अधिक गंभीर होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे कोणतीही जखम किंवा त्वचेतील बदल दीर्घकाळ टिकत असल्यास तात्काळ वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

हा आजार टाळणे शक्य आहे का? (Is this condition preventable?)

या आजाराबाबत महत्त्वाची बाब म्हणजे तो मोठ्या प्रमाणात टाळता येण्यासारखा आहे. साडी नेसणे धोकादायक नसून ती दीर्घकाळ एकाच पद्धतीने घट्ट बांधण्याची सवय हा मुख्य धोका आहे.

तज्ज्ञ पुढील साध्या सवयी अंगीकारण्याचा सल्ला देतात:

• साडी आणि पेटीकोट खूप घट्ट न बांधता सैल ठेवणे
• दररोज गाठ बांधण्याचे स्थान बदलणे
• रुंद कंबरपट्टा किंवा दोरा वापरणे
• विशेषतः दमट हवामानात स्वच्छता राखणे
• त्वचेवर दीर्घकाळ टिकणारे बदल दिसल्यास दुर्लक्ष न करणे

या साध्या उपायांमुळे त्वचेवर होणारा दाब आणि घर्षण कमी करता येतो.

निदान झाल्यास उपचार कसे केले जातात? (What happens if diagnosed?)

जर ‘साडी कॅन्सर’चे लवकर निदान झाले, तर उपचार प्रभावीपणे करता येतात. या कर्करोगाचे उपचार इतर त्वचेच्या कर्करोगांप्रमाणेच असतात.

उपचारांमध्ये पुढील पर्यायांचा समावेश असू शकतो:

• प्रभावित भाग शस्त्रक्रियेद्वारे काढून टाकणे
• काही प्रकरणांमध्ये रेडिएशन थेरपी
• अत्यंत गंभीर अवस्थेत क्वचित केमोथेरपी

लवकर निदान झाल्यास उपचार सोपे होतात आणि रुग्णाच्या पूर्ण बरे होण्याची शक्यता अधिक असते.

भीती नव्हे, जागरूकता आवश्यक (Awareness, not fear, is the key)

‘साडी कॅन्सर’ हे नाव भीतीदायक वाटू शकते, पण हा आजार अत्यंत दुर्मीळ आहे. साडी हा सुरक्षित आणि परंपरागत पोशाख आहे; मात्र ती आरामदायी पद्धतीने नेसणे महत्त्वाचे आहे.

त्वचेवर होणारे छोटे बदल, दीर्घकाळ टिकणारी खाज किंवा न भरून येणारी जखम याकडे दुर्लक्ष न करता वेळेत तपासणी केल्यास मोठा धोका टाळता येऊ शकतो.

एकूणच, ‘साडी कॅन्सर’ हा दुर्मीळ असला तरी योग्य जागरूकता, साधे जीवनशैलीतील बदल आणि वेळेवर वैद्यकीय सल्ला घेतल्यास हा धोका जवळजवळ पूर्णपणे टाळता येऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.