कॅन्सर आनुवांशिक समजता का? सावध व्हा, ९०% प्रकरणांमध्ये आपली जीवनशैलीच ठरतेय कारणीभूत…

तज्ज्ञांच्या मते, कॅन्सरच्या बाबतीत मोठी भूमिका आनुवांशिकतेपेक्षा व्यक्तीची जीवनशैली बजावते. म्हणजे आपण दररोज कसे जगतो, श्वास घेतो, काय खातो आणि किती हालचाल करतो, यावर कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतो. कॅन्सर तज्ज्ञांच्या मते, केवळ ५ ते १०% कॅन्सर अनुवांशिक असतात, तर उर्वरित ९० ते ९५ टक्के कॅन्सर हे आपली जीवनशैली आणि पर्यावरणाशी संबंधित असतात.

१. अनुवांशिक नशिबाचा भ्रम

अनेक लोकांना वाटते की कॅन्सर कुटुंबात चालत येतो आणि तो टाळता येत नाही. हे पूर्णपणे खरे नाही. जरी काही केसेसमध्ये अनुवांशिक दोष कारणीभूत असले, तरी बहुतांश कॅन्सर हे चुकीच्या सवयी आणि बाह्य घटकांमुळे होतात. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) मते, तंबाखू, खराब आहार, व्यायामाचा अभाव आणि प्रदूषण हे कॅन्सरचे मुख्य चालक आहेत.

२. धूम्रपान – सर्वात मोठा धोका

दशकांपासून जनजागृती करूनही, आजही फुफ्फुसाच्या ८५ टक्के कॅन्सरसाठी धुम्रपान हेच मुख्य कारण आहे. धूम्रपानामुळे केवळ फुफ्फुसाचाच नाही, तर तोंड, घसा, स्वादुपिंड आणि मूत्राशयाचा कॅन्सर होण्याचा धोकाही वाढतो.

३. वायू प्रदूषण – एक अदृश्य धोका

धुम्रपान करणे ही आपली निवड असू शकते, पण प्रदूषण आपल्या हातात नसते. आयएआरसी (IARC) नुसार, बाहेरील वायू प्रदूषण हे मानवासाठी कार्सिनोजेनिक (कॅन्सर निर्माण करणारे) मानले जाते. यामुळेच आजकाल धूम्रपान न करणाऱ्या व्यक्तींमध्येही फुफ्फुसाच्या कॅन्सरचे प्रमाण वाढत आहे.

४. जीवनशैली आणि दैनंदिन सवयी

कॅन्सरचा धोका एका दिवसात निर्माण होत नाही. प्रक्रिया केलेले अन्न (Processed Food), व्यायामाचा अभाव, सततचा ताण आणि अपुरी झोप यामुळे शरीरात जळजळ (Inflammation) वाढते, ज्यामुळे पेशींचे नुकसान होते. भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (ICMR) ने देखील भारतातील वाढत्या कॅन्सरच्या केसेसचा संबंध बदलत्या शहरी जीवनशैलीशी जोडला आहे.

५. उपचारात होणारे बदल

आता कॅन्सरचे उपचार केवळ रुग्णालयापुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. उपचार पद्धती आता अधिक सोयीस्कर होत आहेत, त्यामुळे रुग्णांना रुग्णालयात कमी वेळ घालवावा लागेल. मात्र, उपचार कितीही प्रगत झाले तरी ‘प्रतिबंध’ (Prevention) हाच सर्वात उत्तम उपाय आहे.

६. कॅन्सरचा धोका कमी करण्यासाठी उपाय

• तंबाखू सोडा: तंबाखूचे सेवन पूर्णपणे टाळा.
• हवेच्या गुणवत्तेवर लक्ष द्या: प्रदूषणाची पातळी जास्त असेल तेव्हा बाहेर फिरणे टाळा किंवा मास्क वापरा.
• शारीरिक हालचाल: दररोज किमान ३० मिनिटे वेगाने चालणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते.
• नैसर्गिक आहार: फळे, भाज्या, कडधान्ये आणि घरचे जेवण यावर भर द्या.
• झोप आणि ताणतणाव: पुरेशी झोप घ्या आणि तणावाचे नियोजन करा, कारण शरीर झोपेतच स्वतःची दुरुस्ती करते.
• वेळेवर तपासणी (Screening): डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित तपासणी करा, कारण सुरुवातीच्या टप्प्यात निदान झाल्यास उपचार अधिक प्रभावी ठरतात.

अनुवांशिकता ही कॅन्सरसाठी केवळ एक शक्यता असू शकते, पण आपल्या रोजच्या सवयी तो धोका प्रत्यक्षात आणतात की नाही हे ठरवतात. तुमची जीवनशैली सुधारून तुम्ही कॅन्सरचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकता.