Chia seeds are beneficial for health: चिया सीड्स हे आकाराने अतिशय छोटे असले तरी पोषणमूल्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे बी मानले जातात. त्यामध्ये फायबर, ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड, प्रथिने, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, फॉस्फरस आणि काही प्रमाणात अँटीऑक्सिडंट्स आढळतात. विशेषतः चिया सीड्समधील फायबरमुळे पचनसंस्था निरोगी ठेवण्यास आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी करण्यास मदत होऊ शकते. चिया सीड्स पाण्यात भिजवल्यानंतर त्यांचा आकार वाढतो आणि जेलसारखा पोत तयार होतो, त्यामुळे ते खाल्ल्यानंतर पोट भरल्यासारखे वाटू शकते आणि भूक नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते. यातील ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड हृदयाच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. तसेच चिया सीड्समध्ये असलेले कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि फॉस्फरस हाडांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. वनस्पतीजन्य प्रथिनांचा स्रोत म्हणूनही चिया सीड्सचा आहारात समावेश करता येतो.
मात्र, चिया सीड्स हे कोणत्याही आजारावरील औषध नाहीत. त्यांचे सेवन प्रमाणात आणि योग्य पद्धतीने करणे महत्त्वाचे आहे. चिया सीड्स मोठ्या प्रमाणात कोरडे खाल्ल्यास ते पाणी शोषून फुगू शकतात, त्यामुळे गिळताना त्रास किंवा पोटात अस्वस्थता होऊ शकते; म्हणून ते पाण्यात किंवा इतर द्रवपदार्थात भिजवून घेणे अधिक योग्य ठरते. सुरुवातीला ते कमी प्रमाणात घेऊन शरीराला त्याची सवय होऊ देणे चांगले. त्याचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास फायबरमुळे गॅस, पोट फुगणे किंवा पोटदुखी होऊ शकते, त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून चिया सीड्सचा वापर करावा.
चिया सीड्स या लोकांसाठी घातक?
चिया सीड्स सामान्यतः पौष्टिक असले तरी काही आरोग्यविषयक समस्या असणाऱ्या व्यक्तींनी त्याचे सेवन काळजीपूर्वक करावे. विशेषतः खालील परिस्थितींमध्ये जास्त प्रमाणात किंवा चुकीच्या पद्धतीने चिया सीड्स घेणे त्रासदायक ठरू शकते.
१. गिळताना त्रास होणाऱ्यांनी काळजी घ्यावी
चिया सीड्स पाणी शोषून मोठ्या प्रमाणात फुगतात, त्यामुळे गिळण्यास त्रास, अन्ननलिकेची अरुंदता किंवा गिळण्याशी संबंधित समस्या असणाऱ्यांनी कोरडे चिया सीड्स थेट खाऊ नयेत; ते द्रवात व्यवस्थित भिजवूनच घेणे आवश्यक आहे.
२. पोटाचे विकार असणाऱ्यांनी जास्त सेवन टाळावे
चिया सीड्समध्ये फायबरचे प्रमाण भरपूर असते, त्यामुळे त्याचे अचानक मोठ्या प्रमाणात सेवन केल्यास गॅस, पोट फुगणे, पोटदुखी किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होऊ शकतो.
३. अतिसार किंवा पोट बिघडले असल्यास
आधीच जुलाब किंवा पोटाचा त्रास सुरू असेल तर भरपूर फायबर असलेले चिया सीड्स काही व्यक्तींमध्ये पचनाचा त्रास वाढवू शकतात. अशावेळी ते नेहमीच्या आहारात लगेच मोठ्या प्रमाणात समाविष्ट करू नयेत.
४. रक्तातील साखर कमी होण्याची शक्यता असणाऱ्यांनी लक्ष द्यावे
चिया सीड्समधील फायबरमुळे जेवणानंतर रक्तातील साखरेची वाढ तुलनेने मंद होण्यास मदत होऊ शकते. मधुमेहाची औषधे किंवा इन्सुलिन घेणाऱ्या व्यक्तींनी आहारात मोठ्या प्रमाणात बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा, कारण औषधांसोबत रक्तातील साखर खूप कमी होण्याचा धोका व्यक्तीनुसार बदलू शकतो.
५. रक्तदाब कमी असणाऱ्यांनी सावध राहावे
चिया सीड्सचा रक्तदाबावर काही प्रमाणात परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे आधीच रक्तदाब कमी असणारे किंवा BP कमी करण्याची औषधे घेणारे लोक नियमितपणे मोठ्या प्रमाणात चिया सीड्स घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊ शकतात.
६. रक्त पातळ करणारी औषधे घेत असल्यास
चिया सीड्समध्ये ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड असते, त्यामुळे रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी मोठ्या प्रमाणात चिया सीड्स सुरू करण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे योग्य आहे. स्वतःहून औषध बंद करू नये.
७. ॲलर्जी असणाऱ्यांनी काळजी घ्यावी
चिया सीड्सची ॲलर्जी दुर्मीळ असली तरी ती काही व्यक्तींना होऊ शकते. याचे सेवन केल्यानंतर खाज, पुरळ, ओठ किंवा चेहरा सुजणे, उलटी किंवा श्वास घेण्यास त्रास जाणवल्यास सेवन थांबवून तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
८. आतड्यांशी संबंधित काही समस्या असल्यास
ज्यांना आतड्यांमध्ये अरुंदपणा किंवा अडथळ्याचा धोका आहे, त्यांनी मोठ्या प्रमाणात फायबरयुक्त पदार्थ घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. चिया सीड्स पाणी शोषून फुगत असल्याने अशा परिस्थितीत विशेष काळजी आवश्यक आहे.
९. पुरेसे पाणी न पिता चिया सीड्स घेणे टाळा
चिया सीड्समध्ये भरपूर फायबर असल्यामुळे त्यासोबत पुरेसे द्रवपदार्थ घेणे महत्त्वाचे आहे. कोरडे चिया सीड्स मोठ्या प्रमाणात खाण्याऐवजी ते पाण्यात भिजवून घेणे अधिक सुरक्षित पद्धत आहे.
