बद्धकोष्ठतेमुळे आतड्यात ३ महिन्यांपासून सडतोय मल? सकाळी रिकाम्या पोटी प्या ‘हे’ बडीशेप-ओव्याचे पाणी अन् ५ घरगुती ड्रिंक्स, झटक्यात होईल पोट साफ!

दीर्घकाळ बद्धकोष्ठता (क्रॉनिक कॉन्स्टिपेशन) म्हणजे ३ महिने किंवा त्याहून अधिक काळ सलग त्रास होणे; ज्यात आठवड्यातून ३ पेक्षा कमी वेळा पोट साफ होणे, कडक शौचास होणे आणि तीव्र वेदना होणे समाविष्ट आहे. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ बद्धकोष्ठतेचा त्रास राहिल्याने मूळव्याध (Piles), फिशर आणि भगंदर (Fistula) होण्याचा धोका वाढतो. अशा परिस्थितीत सकाळी रिकाम्या पोटी घरी तयार होतील असे काही नैसर्गिक ड्रिंक्स जसे की कोमट पाणी आणि लिंबू, इसबगोल ड्रिंक, बडीशेप-ओव्याचे पाणी, जवस (अळशीच्या बियांचे) ड्रिंक आणि ड्राय प्लमचा (सूके आलूबुखारे) ज्यूस किंवा गरम हर्बल ड्रिंक्स पचन सुधारण्यास आणि शौचास होण्यास मदत करू शकतात.

बद्धकोष्ठता का होते? (Why Does Constipation Occur?)

बद्धकोष्ठता तेव्हा होते जेव्हा मोठ्या आतड्यात (Colon) मल दीर्घकाळ साचून राहतो आणि त्यातून जास्त पाणी शोषले जाते. यामुळे मल कडक आणि कोरडा होतो. हार्वर्ड हेल्थनुसार, आहारातील कमी फायबरयुक्त अन्न, पुरेसे पाणी न पिणे, दीर्घकाळ बसून राहणे, शारीरिक हालचालींचा अभाव, शौचाची इच्छा वारंवार रोखणे, ताणतणाव आणि अनियमित दिनचर्या, काही औषधांचे सेवन, थायरॉईड, मधुमेह किंवा न्यूरोलॉजिकल आजार यांसारख्या वैद्यकीय परिस्थितींमुळे बद्धकोष्ठता होऊ शकते.

बद्धकोष्ठतेपासून आराम देणारे मॉर्निंग ड्रिंक्स (Morning Drinks to Relieve Constipation)

कोमट पाणी आणि लिंबू (Warm Water and Lemon)

रिसर्च गेटनुसार, सकाळी उठल्यावर एक ग्लास कोमट पाणी प्यायल्याने शरीर हायड्रेट होते आणि आतड्यांची हालचाल (Bowel Movement) सक्रिय होण्यास मदत होते. यामुळे बद्धकोष्ठतेत आराम मिळतो. काही लोक कोमट पाण्यात लिंबू मिसळून पितात. लिंबामधील सायट्रिक ॲसिड पचनास प्रोत्साहन देण्यास मदत करू शकते. पण, बद्धकोष्ठतेवर याच्या थेट प्रभावाचे वैज्ञानिक पुरावे मर्यादित आहेत. खरे वैशिष्ट्य हे पुरेसे पाणी पिण्यात दडलेले आहे.

इसबगोल ड्रिंक (Isabgol Drink)

इसबगोल हा विरघळणाऱ्या फायबरचा एक चांगला स्रोत आहे. सायन्स डायरेक्टनुसार, इसबगोल पावडर पाण्यात भिजवून पिऊ शकता, यामुळे मल मऊ आणि वजनदार होतो, ज्यामुळे तो सहज बाहेर पडण्यास मदत होते. या कारणास्तव बद्धकोष्ठतेमध्ये हे फायदेशीर मानले जाते. बद्धकोष्ठता असल्यास, सकाळी एका ग्लास पाण्यात सुमारे एक ते दोन चमचे इसबगोल मिसळून पिऊ शकता.

बडीशेप आणि ओव्याचे पाणी (Fennel and Carom Seeds Water)

बडीशेप आणि ओवा पारंपारिकपणे पचन सुधारण्यासाठी वापरले जातात. या दोन्हीमध्ये अशी नैसर्गिक संयुगे आढळतात जी गॅस, पोट फुगणे आणि अपचनापासून काही लोकांना आराम देऊ शकतात. बद्धकोष्ठतेवरील यांच्या प्रभावाबद्दल उच्च-गुणवत्तेचे वैज्ञानिक पुरावे मर्यादित असले तरी, आयुर्वेदात ते पचनक्रियेसाठी फायदेशीर मानले जातात. पचन सुधारल्याने बद्धकोष्ठतेची समस्या हळूहळू दूर होऊ लागते. हे बनवण्यासाठी तुम्ही एक चमचा बडीशेप आणि एक चमचा ओवा सुमारे दोन ग्लास पाण्यात उकळा, पाणी अर्धे राहिल्यावर ते गाळून कोमट झाल्यावर प्या.

कोमट पाण्यात जवस (Flaxseeds in Warm Water)

एनसीबीआयनुसार, चीनमध्ये झालेल्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, जवसापासून बनवलेल्या सप्लीमेंट्समुळे लोकांमध्ये आतड्याची हालचाल आणि शारीरिक हालचालीच्या अभावामुळे होणाऱ्या बद्धकोष्ठतेमध्ये आराम मिळतो. जवसामध्ये विरघळणारे आणि अविरघळणारे दोन्ही प्रकारचे फायबर आढळतात. याशिवाय यामध्ये ओमेगा-३ फॅटी ॲसिडही असते. फायबर मलाचे प्रमाण वाढवून ते मऊ करण्यास मदत करते, ज्यामुळे बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळतो. सकाळी तुम्ही एक चमचा जवस एक ग्लास कोमट पाण्यासोबत घेऊ शकता.

आलूबुखारा ज्यूस (Prune Juice)

हार्वर्ड हेल्थनुसार, सकाळी आलूबुखारा (प्रून) ज्यूस पिणे बद्धकोष्ठतेमध्ये फायदेशीर ठरू शकते. यामध्ये फायबर, सोर्बिटॉल आणि पॉलीफेनॉल असतात, जे मल मऊ करण्यास आणि आतड्यांची हालचाल वाढविण्यास मदत करू शकतात.

बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी अतिरिक्त टिप्स (Additional Tips to Prevent Constipation)

• आहारात फायबरचा समावेश करा.
• तुमच्या वजनानुसार दिवसभरात पुरेसे पाणी प्या.
• रोज किमान ३० मिनिटे शारीरिक हालचाल किंवा व्यायाम करा.
• फळे, भाज्या, पूर्ण धान्य आणि डाळींचा आहारात समावेश करा.
• रोज एका निश्चित वेळी शौचास जाण्याची सवय लावा.

सकाळी रिकाम्या पोटी कोमट पाणी, इसबगोल, जवस ड्रिंक, बडीशेप-ओव्याचे पाणी आणि आलूबुखारा ज्यूस यांसारखी नैसर्गिक ड्रिंक्स सौम्य बद्धकोष्ठतेमध्ये आराम देण्यास मदत करू शकतात. पण, त्यांचा प्रभाव व्यक्तीची जीवनशैली, फायबरचे सेवन आणि पाणी पिण्याच्या सवयींवर देखील अवलंबून असतो. जर बद्धकोष्ठता वारंवार होत असेल, मलामध्ये रक्त येत असेल, तीव्र वेदना होत असतील किंवा अचानक वजन कमी होत असेल, तर केवळ घरगुती उपायांवर अवलंबून राहण्याऐवजी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.