Constipation Home Remedy: असंतुलित आहार, कमी पाणी पिणे आणि आळशी जीवनशैलीचा थेट परिणाम आपल्या पचनसंस्थेवर (Digestive System) होतो. पचनक्रिया मंदावली की आतड्यांमध्ये मल कोरडा होऊ लागतो. त्यामुळे फक्त पोट जड वाटत नाही, तर शरीर अनेक प्रकारची लक्षणेही दाखवू लागते. वेळेत लक्ष दिले नाही तर ही समस्या पुढे दीर्घकाळ राहणाऱ्या बद्धकोष्ठतेत (Chronic Constipation) बदलू शकते.

वैद्यकीय शास्त्र आणि आयुर्वेद या दोघांच्याही मते, आतड्यांतील ओलावा कमी झाल्यामुळे मल कडक आणि कोरडा होतो. शरीरात ही लक्षणे सुरुवातीलाच ओळखली तर पोटाशी संबंधित गंभीर आजार टाळता येऊ शकतात.

आयुर्वेदात आतड्यांतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आणि पचनक्रिया सुधारण्यासाठी अनेक पारंपरिक उपाय सांगितले आहेत. आयुर्वेद तज्ज्ञांच्या मते, स्वयंपाकघरात असलेल्या काही नैसर्गिक पदार्थांमुळे पचनशक्ती संतुलित राहते आणि बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळू शकतो.

वरिष्ठ आयुर्वेद तज्ज्ञ डॉ. अखिलेश शर्मा (BAMS, ND, PhD) यांच्या मते, बद्धकोष्ठतेकडे दुर्लक्ष करू नये. त्यांचे म्हणणे आहे की, बद्धकोष्ठता लगेच बरी करणारी कोणतीही ‘जादुई पुडी’ नसते. योग्य आहार, पुरेसे पाणी पिणे, नियमित व्यायाम आणि काही घरगुती उपाय यांचा अवलंब केल्यास बहुतेक लोकांना आतड्यांमध्ये साचलेल्या कोरड्या मलापासून आराम मिळू शकतो. चला तर, डॉ. अखिलेश शर्मा यांच्याकडून जाणून घेऊया की बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळवण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी.

हेही वाचा

दीर्घकाळ बद्धकोष्ठता किंवा आतड्यांमध्ये मल साचल्यास दिसू शकणारी लक्षणे

  • वारंवार बद्धकोष्ठता होणे आणि अनेक दिवस पोट साफ न होणे.
  • पोट जड वाटणे किंवा पोट फुगल्यासारखे वाटणे.
  • पोटात दुखणे किंवा गोळे येणे.
  • शौच करताना खूप जोर लावावा लागणे आणि तरीही पोट पूर्णपणे साफ न झाल्याची भावना राहणे.
  • भूक कमी लागणे किंवा जेवण्याची इच्छा न होणे.
  • मळमळ होणे आणि गंभीर अवस्थेत उलट्या होणे.
  • वारंवार गॅस होणे किंवा पोटात अस्वस्थ वाटणे.
  • सतत थकवा किंवा आळस जाणवणे.
  • लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे, चिडचिड होणे किंवा मूड खराब राहणे.
  • तोंडाला दुर्गंधी येणे किंवा तोंडाची चव बिघडणे.

बडीशेप घातलेले दूध प्या

आयुर्वेद तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ बद्धकोष्ठतेचा त्रास असल्यास बडीशेप घातलेले दूध फायदेशीर ठरू शकते. यासाठी एका ग्लास दुधात १ चमचा थोडी ठेचलेली बडीशेप घालून २–३ वेळा उकळा. त्यानंतर दूध गाळून घ्या आणि चवीसाठी साखरेऐवजी थोडासा गूळ घालू शकता. बडीशेप पचन सुधारण्यास तसेच गॅस आणि पोट फुगण्याचा त्रास कमी करण्यास मदत करू शकते.

Biomedicine & Pharmacotherapy मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनानुसार, बडीशेपमध्ये ॲनेथॉल (Anethole) नावाचे विशेष संयुग असते. हे पोट आणि आतड्यांतील स्नायूंना आराम देते, त्यामुळे पोटदुखी आणि गॅस कमी होतो. तसेच बडीशेप पचनासाठी आवश्यक एन्झाइम्स तयार होण्यास मदत करते. गरम दुधासोबत घेतल्यास दुधातील फॅट आणि बडीशेपमधील नैसर्गिक तेलांमुळे आतड्यांना स्नेहन (Lubrication) मिळते, त्यामुळे सकाळी शौचास सहज होते.

हेही वाचा

हळद आणि काळी मिरी घातलेले दूध

बद्धकोष्ठतेसोबत पचनही कमकुवत असेल, तर एका ग्लास दुधात अर्धा चमचा हळद आणि ३–४ ठेचलेल्या काळ्या मिरी घालून उकळा. दूध कोमट झाल्यावर ते प्या. हळद आणि काळी मिरीतील नैसर्गिक घटक पचनसंस्थेला आधार देण्यास मदत करू शकतात. मात्र, हा बद्धकोष्ठतेवरील उपचार नसून एक पूरक उपाय आहे.

कोरफडीच्या गराचे मर्यादित प्रमाणात सेवन करा

तज्ज्ञांच्या मते, ताज्या कोरफडीच्या गराचे मर्यादित प्रमाणात सेवन केल्याने काही लोकांना बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळू शकतो. यासाठी कोरफडीच्या पानातून सुमारे २०–२५ मि.ली. गर काढून सकाळी रिकाम्या पोटी किंवा रात्री झोपण्यापूर्वी घेता येतो. मात्र, कोरफडीचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास जुलाब, पोटदुखी किंवा शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडू शकते. गर्भवती महिला आणि काही आजारांनी त्रस्त असलेल्या व्यक्तींनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय याचे सेवन करू नये.

National Center for Biotechnology Information (NCBI) च्या संशोधनानुसार, कोरफडीत अँथ्राक्विनोन (Anthraquinone) आणि ॲलोइन (Aloin) हे घटक असतात. हे नैसर्गिक रेचक (Laxative) म्हणून काम करतात. कोरफडीचा गर आतड्यांमध्ये पाण्याचे प्रमाण वाढवतो, त्यामुळे कोरडा मल मऊ होतो आणि आतडी सहज साफ होण्यास मदत होते.

फायबरयुक्त हलक्या भाज्यांचा आहारात समावेश करा

बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळवण्यासाठी दररोज फायबरयुक्त आणि सहज पचणाऱ्या भाज्यांचा आहारात समावेश करा. जसे की,

  • दोडका
  • टिंडा
  • भोपळा
  • सलगम
  • फरसबी
  • पालक आणि इतर हिरव्या पालेभाज्या

या भाज्यांमध्ये असलेले फायबर मल मऊ करण्यास आणि आतड्यांची नैसर्गिक हालचाल सुरळीत ठेवण्यास मदत करते. अधिक चांगला परिणाम मिळण्यासाठी या भाज्यांसोबत पुरेसे पाणी पिणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. The American Journal of Clinical Nutrition मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या मोठ्या संशोधनानुसार, दुधी भोपळा, दोडका, भोपळा, टिंडा आणि सलगम यांसारख्या भाज्यांमध्ये ९० टक्क्यांहून अधिक पाणी आणि भरपूर प्रमाणात विरघळणारे फायबर (Soluble Fiber) असते.

फायबरमुळे मलात जाडी आणि ओलावा येतो. ते आतड्यांसाठी झाडूसारखे काम करते आणि आतड्यांच्या भिंतींना चिकटलेला जुना मल बाहेर काढण्यास मदत करते. या भाज्यांमध्ये असलेले प्रीबायोटिक्स (Prebiotics) पोटातील चांगल्या जिवाणूंचे पोषण करतात, त्यामुळे पचनक्रिया दीर्घकाळ चांगली राहण्यास मदत होते.

(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)