Cow Ghee vs Buffalo Ghee Which Is Healthier: भारतीय स्वयंपाकघरात तुपाला विशेष महत्त्व आहे. डाळीला फोडणी देण्यापासून पोळीवर तूप लावण्यापर्यंत अनेक पदार्थांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. तुपामुळे पदार्थाची चव आणि सुगंध वाढतो. मात्र, बाजारात तूप घेताना अनेकांच्या मनात एक प्रश्न असतो, गाईचं तूप घ्यावं की म्हशीचं? दोन्ही तूप दिसायला आणि वापरायला सारखं वाटत असलं तरी त्यांचा रंग, पोत, चव आणि पौष्टिक रचना काही प्रमाणात वेगळी असू शकते. मग आरोग्याच्या दृष्टीने कोणतं तूप निवडावं? याचं उत्तर थोडं वेगळं आहे….
रंग आणि पोतामध्ये फरक
गाईच्या दुधापासून तयार केलेलं तूप साधारणपणे पिवळसर रंगाचं दिसतं. त्याचा सुगंध तुलनेने सौम्य असतो. दुसरीकडे, म्हशीच्या दुधापासून तयार केलेलं तूप अधिक पांढरट आणि घट्ट दिसू शकतं. त्याचा पोतही तुलनेने जड असतो.
मात्र, केवळ तुपाचा रंग किंवा घट्टपणा पाहून ते अधिक आरोग्यदायी आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. तुपाची रचना दूध देणाऱ्या प्राण्याची जात, आहार, प्रक्रिया आणि इतर घटकांनुसार बदलू शकते.
मग कोलेस्ट्रॉलचा प्रश्न कुठे येतो?
इथेच खरी मेख समोर येते. अनेकदा गाईचं तूप हलकं असल्याने ते हृदयासाठी अधिक चांगलं असल्याचं सांगितलं जातं. मात्र, कोणतंही तूप हृदयासाठी अमर्याद प्रमाणात खाण्याचा पदार्थ नाही. तुपामध्ये संतृप्त चरबी असते. त्याचं जास्त सेवन केल्यास रक्तातील LDL म्हणजेच वाईट कोलेस्ट्रॉल वाढण्याचा धोका असू शकतो, त्यामुळे हृदयविकार किंवा कोलेस्ट्रॉलची समस्या असलेल्या व्यक्तींनी तुपाचं प्रमाण डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ठरवणं योग्य ठरतं.
महत्त्वाचं म्हणजे, फक्त तुपातील कोलेस्ट्रॉल पाहण्यापेक्षा संपूर्ण आहारपद्धतीकडे पाहणं अधिक महत्त्वाचं आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या २०२६ च्या मार्गदर्शनात संतृप्त चरबीऐवजी असंतृप्त चरबीचे स्रोत निवडण्यावर भर देण्यात आला आहे.
गाईचं तूप हलकं, म्हशीचं तूप जड?
घरगुती वापरात गाईचं तूप तुलनेने हलकं वाटतं, तर म्हशीच्या तुपाचा पोत अधिक घट्ट आणि चव समृद्ध असू शकते, त्यामुळे काही पदार्थांमध्ये म्हशीचं तूप अधिक वापरलं जातं. मात्र, तूप पचण्याची क्षमता प्रत्येक व्यक्तीची वेगळी असते. एखाद्याला जे हलकं वाटतं, ते दुसऱ्याला जड वाटू शकतं.
तसंच, तूप खाल्ल्याने शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर पडतात किंवा ते सर्वांसाठी सहज पचतं, असे दावे ठोस वैज्ञानिक पुराव्याशिवाय मान्य करता येत नाहीत.
रोजच्या स्वयंपाकासाठी कोणतं तूप?
डाळ, खिचडी, पोळी किंवा भातावर थोडं तूप घेणं ही अनेकांची रोजची सवय आहे. मात्र, तूप किती घेतलं जातं हे महत्त्वाचं आहे. तूप हे चरबी आणि ऊर्जेचा एक स्रोत असल्याने ते गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास एकूण कॅलरी वाढू शकतात.
हृदयाचं आरोग्य जपायचं असल्यास केवळ गाईचं किंवा म्हशीचं तूप निवडण्यापेक्षा आहारात भाज्या, फळं, कडधान्यं, संपूर्ण धान्य, कडबोळी आणि असंतृप्त चरबीचे स्रोत यांचा समावेश करणं महत्त्वाचं आहे.
मग नेमकं कोणतं तूप घ्यावं?
याचं एकच उत्तर सर्वांसाठी लागू होत नाही. गाईचं आणि म्हशीचं तूप दोन्ही चवीसाठी आणि स्वयंपाकासाठी वापरता येतात. मात्र, ‘गाईचं तूप म्हणजे पूर्णपणे आरोग्यदायी आणि म्हशीचं तूप म्हणजे नुकसानकारक’ असा सरळ निष्कर्ष काढणं योग्य नाही.
तुमचं वय, वजन, शारीरिक हालचाल, एकूण आहार आणि रक्तातील कोलेस्ट्रॉलची पातळी यानुसार तुपाचं प्रमाण ठरवणं अधिक महत्त्वाचं आहे. विशेषतः LDL कोलेस्ट्रॉल वाढलेलं असल्यास संतृप्त चरबीचं सेवन कमी करण्याचा सल्ला दिला जातो.
म्हणून पुढच्या वेळी तूप खरेदी करताना फक्त गाईचं की म्हशीचं एवढाच विचार करू नका. तूप कोणतं आहे या इतकंच ते किती प्रमाणात आणि तुमच्या एकूण आहाराचा भाग म्हणून कसं घेतलं जातं, हेही महत्त्वाचं आहे.
(टीप : ही माहिती सर्वसाधारण आहारविषयक माहितीसाठी आहे. हृदयविकार, उच्च कोलेस्ट्रॉल, मधुमेह किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असल्यास आहारातील तुपाचं प्रमाण डॉक्टर किंवा नोंदणीकृत आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ठरवावे.)
