सावधान! पुरुषांपेक्षा महिलांना ‘या’ एका आजाराचा ५ पट जास्त धोका; रक्तवाहिन्यांचे नुकसान अन् धमन्यांमध्ये चरबी साठून येतो हार्ट अटॅक

‘प्लॉस मेडिसिन’ (PLOS Medicine) या पत्रिकेत प्रसिद्ध झालेल्या एका नवीन अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, टाईप २ मधुमेहाचा परिणाम महिला आणि पुरुषांमध्ये सारखाच परिणाम होत नाही. युकेमधील २०१० ते २०२० दरम्यान टाईप २ मधुमेहाचे नव्याने निदान झालेल्या सुमारे २९,००० लोकांचा अभ्यास संशोधकांनी केला. या काळात हृदयविकार, मूत्रपिंडाचे आजार, उच्च रक्तदाब आणि मानसिक आरोग्याच्या समस्या कशा विकसित होतात, याचे निरीक्षण करण्यात आले.

या अभ्यासातील सर्वात महत्त्वाचा एक निष्कर्ष म्हणजे टाईप २ मधुमेह आणि मानसिक आरोग्य यांच्यातील संबंध. मधुमेहाच्या निदानानंतर मानसिक आरोग्याची समस्या उद्भवलेल्या दोन्ही लिंगांच्या रुग्णांमध्ये इतर आजारांच्या तुलनेत अवेळी मृत्यूचा धोका अधिक असल्याचे दिसून आले. या गटात, मानसिक आरोग्य बिघडलेल्या पुरुषांचा मृत्यू महिलांच्या तुलनेत सरासरी ९ वर्षे आधी झाला.

परंतु महिला आणि पुरुषांसाठी मधुमेहाचा नेमका अर्थ काय आहे आणि यापैकी एकाला या आजाराचे अधिक गंभीर स्वरूप सहन करावे लागते का?

ठाणे येथील किम्स (KIMS) हॉस्पिटलच्या कन्सल्टंट एंडोक्राइनोलॉजिस्ट डॉ. सुकीर्ती मिश्रा यांच्या मते, मधुमेह महिला आणि पुरुष दोघांनाही प्रभावित करू शकतो, तरीही काही विशिष्ट गुंतागुंती आणि धोके वेगवेगळे असू शकतात.

मधुमेहाचा महिला आणि पुरुषांवर वेगवेगळा परिणाम कसा होतो? (How does diabetes affect men and women differently?)

“मधुमेह पुरुष आणि महिला दोघांनाही प्रभावित करू शकतो, परंतु मधुमेही महिलांना पुरुषांच्या तुलनेत हृदयविकाराशी संबंधित गुंतागुंतीचा अधिक धोका असू शकतो,” असे डॉ. मिश्रा यांनी सांगितले.

याशिवाय काही लिंग-विशिष्ट समस्या देखील आहेत. मधुमेहासोबत जगणाऱ्या महिलांना गरोदरपणाशी संबंधित गुंतागुंतींचा सामना करावा लागू शकतो, तर पुरुषांमध्ये लैंगिक आणि प्रजननाशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात.

पण, मधुमेह एका विशिष्ट लिंगासाठीच मुळात अधिक गंभीर असतो असे म्हणणे अयोग्य ठरेल. “आजाराची तीव्रता केवळ लिंगापेक्षा आजाराचा कालावधी, ग्लुकोजचे नियंत्रण, सोबत असलेले इतर आजार आणि गुंतागुंतींवर अधिक अवलंबून असते,” असे डॉ. मिश्रा यांनी स्पष्ट केले.

याचा अर्थ एखाद्या व्यक्तीला किती काळापासून मधुमेह आहे, त्यांची रक्तातील साखर किती चांगल्या प्रकारे नियंत्रित आहे आणि त्यांना उच्च रक्तदाब किंवा उच्च कोलेस्टेरॉलसारख्या इतर समस्या आहेत का, यावर त्यांच्या आरोग्याचे निकाल मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतात.

मधुमेह हृदयासाठी घातक का आहे? (Why is diabetes bad for the heart?)

“मधुमेहामुळे रक्तवाहिन्यांचे नुकसान होते आणि एथेरोस्क्लेरोसिसची (धमन्यांमध्ये चरबी साचण्याची) प्रक्रिया जलद होते, ज्यामुळे हार्ट अटॅक, स्ट्रोक आणि इतर हृदयविकारांचा धोका वाढतो,” असे डॉ. मिश्रा म्हणाल्या.

हा धोका महिला आणि पुरुषांमध्ये वेगवेगळा असू शकतो. “मधुमेहाशी संबंधित हृदयविकाराचा संभाव्य धोका पुरुषांपेक्षा महिलांमध्ये अधिक असू शकतो,” असे त्यांनी पुढे सांगितले.

यामुळे हृदयविकाराच्या धोक्याचे मूल्यांकन करणे हे मधुमेहाच्या उपचारात, विशेषतः महिलांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. तरीही, मधुमेही पुरुषांनीसुद्धा त्यांच्या हृदयाच्या आरोग्याबाबत सतर्क राहिले पाहिजे.

कोणी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे? (Who needs to be more careful?)

पुरुष किंवा महिलांपैकी कोणी जास्त काळजी करावी असा प्रश्न विचारण्यापेक्षा, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की मधुमेहाकडे लिंगभेद न करता दीर्घकालीन लक्ष देणे गरजेचे आहे. असे असले तरी, महिलांना हृदयविकाराच्या धोक्याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज असू शकते, कारण मधुमेहाशी संबंधित त्यांचा संभाव्य धोका अधिक असतो. गरोदरपणातही रक्तातील साखरेचे काळजीपूर्वक व्यवस्थापन आवश्यक असते, तर प्रजननाशी संबंधित आरोग्याकडेही दुर्लक्ष करून चालणार नाही.

“महिला असो वा पुरुष, कोणीही मधुमेहाला कमी गंभीर मानू नये, परंतु महिलांना हृदयविकाराच्या धोक्याबाबत विशेष लक्ष देण्याची गरज भासू शकते कारण त्यांचा संभाव्य धोका जास्त असू शकतो,” असे डॉ. मिश्रा म्हणाल्या.

दरम्यान पुरुषांच्या बाबतीत, मधुमेह त्यांच्या लैंगिक आणि प्रजनन आरोग्यावर परिणाम करू शकतो, त्यामुळे अशा कोणत्याही समस्यांकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांशी चर्चा करणे महत्त्वाचे आहे.

मधुमेहाचे रुग्ण त्यांचा धोका कसा कमी करू शकतात? (How can people with diabetes reduce their risk?)

मधुमेहाचे प्रभावी व्यवस्थापन करणे म्हणजे केवळ रक्तातील साखरेवर लक्ष ठेवणे नव्हे. रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉलसारख्या हृदयविकाराच्या इतर घटकांचेही निवारण करणे आवश्यक आहे.

“योग्य ग्लुकोज नियंत्रण, रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉलचे व्यवस्थापन, नियमित शारीरिक हालचाली, संतुलित आहार, तंबाखूचे सेवन टाळणे आणि निरोगी वजन राखणे यांमुळे धोका कमी होऊ शकतो,” असा सल्ला डॉ. मिश्रा यांनी दिला.

नियमित तपासणीमुळे गुंतागुंत वेळेत ओळखण्यास मदत होते. शेवटी प्रत्येक मधुमेही व्यक्तीने रक्तातील साखर, रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल, किडनीचे आरोग्य आणि इतर गुंतागुंतींची नियमित तपासणी केली पाहिजे,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.

टीप: हा लेख प्राप्त माहिती आणि तज्ज्ञांच्या मतांवर आधारित आहे. कोणतीही दिनचर्या सुरू करण्यापूर्वी नेहमी तुमच्या आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.