Diabetes: जेव्हा कधी मधुमेह किंवा रक्तातील साखरेबद्दल चर्चा होते, तेव्हा लोक बहुतेकदा भात, रोटी, ब्रेड आणि मिठाई यांवर लक्ष केंद्रित करतात. पण त्यांच्यासोबत दिल्या जाणाऱ्या लोणची, पापड आणि चटण्यांकडे क्वचितच कोणी लक्ष देते. हे पदार्थ जेवणाची चव वाढवतात, पण त्यांचा आपल्या रक्तातील साखरेवरही परिणाम होतो का, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. याचे उत्तर त्यांना केवळ ‘चांगले’ किंवा ‘वाईट’ असे लेबल लावण्याइतके सोपे नाही. त्यांचे परिणाम ते कशापासून बनवलेले आहेत, ते कसे तयार केले जातात आणि त्यांचे किती प्रमाणात सेवन केले जाते यावर अवलंबून असतात.
रक्तातील साखरेवर लोणचे, पापड आणि चटणीचा होणारा परिणाम
आहारतज्ज्ञ व मधुमेह तज्ज्ञ कनिका मल्होत्रा स्पष्ट करतात की, त्यांची परिणामकारकता पूर्णपणे लोणच्यावर किंवा चटणीवर आणि ते बनवण्याच्या पद्धतीवर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ मोहरीचे तेल आणि व्हिनेगर वापरून बनवलेले लिंबू किंवा आंब्याचे लोणचे जेवणानंतर रक्तातील साखरेची पातळी कमी करण्यास मदत करू शकते. दह्यापासून बनवलेल्या कोथिंबीर किंवा पुदिन्याच्या चटण्यांमध्ये कर्बोदके कमी असतात आणि त्यातून फायबर व प्रथिनेदेखील मिळतात, जे फायदेशीर मानले जातात.
पण तळलेले पापड किंवा जास्त साखर असलेली टोमॅटो चटणी याच्या अगदी उलट परिणाम करतात. हे पदार्थ शरीराला अतिरिक्त कर्बोदके आणि तेल पुरवतात, ज्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी झपाट्याने वाढू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, हे पदार्थ केवळ चवीसाठीच नाहीत, तर त्यांचे आरोग्यावरही परिणाम होतात. एकटे खाल्ल्यास त्यांचा परिणाम नगण्य वाटू शकतो, परंतु इतर अनेक पदार्थांसोबत सेवन केल्यास त्यांचे परिणाम अधिक तीव्र होतात.
कोणत्या गोष्टी चांगल्या आहेत आणि का?
तज्ज्ञांच्या मते, व्हिनेगर आणि आंबवलेले पदार्थ पचनक्रिया मंद करतात, ज्यामुळे साखरेची पातळी हळूहळू वाढते. नारळ, तीळ किंवा हिरव्या भाज्यांपासून बनवलेल्या चटण्यादेखील कर्बोदकांचे शोषण मंद करतात. मोहरी, मेथी आणि ओवा यांसारखे मसालेदेखील इन्सुलिनचे कार्य सुधारण्यास मदत करतात. त्याचबरोबर, दह्यासारखे चरबी आणि प्रथिने असलेले पदार्थदेखील पचनक्रिया मंद करतात.
पण, तळलेल्या पापडाच्या बाबतीत असे नाही. तळण्याच्या प्रक्रियेमुळे तेलाचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे उडीद किंवा मूग डाळीपासून बनवलेल्या पापडाची परिणामकारकता बदलते आणि रक्तातील साखर झपाट्याने वाढू शकते. तज्ज्ञ असेही सांगतात की, पॅकबंद लोणची आणि चटण्यांमध्ये अनेकदा अतिरिक्त मीठ, प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज आणि छुपी साखर असते, जे आरोग्यासाठी हानिकारक मानले जाते. याचा अर्थ असा की, खरा फरक केवळ ते लोणचे आहे, पापड आहे की चटणी आहे यात नसून, तो पदार्थ कसा बनवला आहे यात आहे.
ते खाण्याची योग्य पद्धत कोणती?
तज्ज्ञांच्या मते, लोणची, पापड आणि चटण्या माफक प्रमाणात खाणे हा सर्वोत्तम उपाय आहे. शक्य असेल तेव्हा ताज्या बनवलेल्या चटण्या निवडा, तळलेल्या पापडांऐवजी भाजलेले पापड खा आणि मीठ व साखरेच्या सेवनाबाबत नेहमी जागरूक राहा. ते पूर्णपणे टाळण्याची गरज नाही; फक्त ते विचारपूर्वक आणि माफक प्रमाणात खाणे हाच सर्वोत्तम उपाय आहे.
