Warning Signs: मधुमेह हा चयापचयाशी संबंधित एक विकार आहे, ज्यामध्ये शरीरातील रक्तातील साखर किंवा ग्लुकोजची पातळी सामान्य प्रमाणापेक्षा वाढते. जरी हा आजार पूर्णपणे बरा होऊ शकत नसला, तरी त्याचे योग्य व्यवस्थापन करून एखादी व्यक्ती उत्तम जीवन जगू शकते. तथापि, शरीराचे गंभीर नुकसान टाळण्यासाठी या आजाराचे वेळेवर निदान होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या संदर्भात, ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च’ (ICMR) चे वैद्यकीय नियतकालिक असलेल्या इंडियन जर्नल ऑफ मेडिकल रिसर्चमध्ये प्रकाशित झालेला एक अहवाल, मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे कशी दिसून येतात आणि ती कशी ओळखता येतात हे स्पष्ट करतो.

मधुमेहाची धोक्याची चिन्हे आणि लक्षणे

मधुमेहामुळे शरीराचे नुकसान होण्यास अनेक वर्षे आधीच सुरुवात होते. लक्षणे दिसून येण्यापूर्वीच हळूहळू विविध गुंतागुंत निर्माण होऊ लागते. ‘टाइप २’ मधुमेहाच्या बाबतीत, खालील धोक्याची चिन्हे दिसून येऊ शकतात.

  • अकारण वजन कमी होणे
  • सतत थकवा जाणवणे
  • चिडचिड होणे
  • जननेंद्रियांचा भाग, त्वचा, मूत्रमार्ग किंवा तोंडात वारंवार होणारे संसर्ग आणि जखमा उशिरा बऱ्या होणे
  • तोंड कोरडे पडणे
  • पायांची आग होणे, वेदना आणि बधीरपणा जाणवणे
  • खाज सुटणे
  • जेवणानंतर काही तासांनी रक्तातील साखरेची पातळी कमी होणे
  • इन्सुलिन रेझिस्टन्समुळे मानेवर गडद रंगाचे डाग पडणे किंवा काखेत व गुप्तांगांजवळील त्वचा काळी पडणे
  • दृष्टीशी संबंधित समस्या (पाहण्यास त्रास होणे)
  • स्तंभन दोषाचा अनुभव येणे

मधुमेहाच्या लक्षणांमध्ये वारंवार लघवी होणे, जास्त तहान लागणे आणि तीव्र भूक लागणे यांचाही समावेश होतो. याव्यतिरिक्त, रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढणे, अस्वस्थता आणि सतत अंगदुखी यांसारखी लक्षणे दिसून येतात.

‘प्री-डायबेटिस’ (मधुमेहापूर्वीची अवस्था) ओळखणेही महत्त्वाचे आहे.

प्री-डायबेटिसच्या अवस्थेत मधुमेह होण्याचा धोका वाढतो. प्री-डायबेटिस असलेल्या व्यक्तीला जेवणानंतर दोन ते तीन तासांनी रक्तातील साखरेची पातळी कमी झाल्याचे जाणवू शकते; हे इन्सुलिनच्या चयापचयातील बिघाडाचे लक्षण असू शकते. अशा परिस्थितीत संबंधित व्यक्तीने नक्कीच तपासणी किंवा मधुमेहाची चाचणी करून घेतली पाहिजे.

मधुमेह होण्याचा धोका कोणाला जास्त असतो?

अनेक अभ्यासांमधून हे स्पष्ट झाले आहे की, कोणत्या व्यक्तींना मधुमेहाचा धोका अधिक असतो. येथे काही असे धोक्याचे घटक दिले आहेत, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला मधुमेह होऊ शकतो –

  • मधुमेहाचा कौटुंबिक इतिहास
  • ३५ वर्षांपेक्षा जास्त वय
  • अतिरिक्त वजन किंवा लठ्ठपणा
  • शरीराच्या वरच्या भागात किंवा कमरेच्या भागात अतिरिक्त चरबी
  • उच्च रक्तदाब
  • अलीकडच्या काळात वाढलेले वजन
  • शारीरिक हालचाल नसलेली जीवनशैली
  • गर्भावस्थेतील मधुमेह (जेस्टेशनल डायबेटिस)