वय ४०, पण शरीराचं वय किती? ‘ही’ एक गोष्ट ठरवते तुम्ही खरंच किती तरुण आहात…

क्रोनोलॉजिकल एज (chronological Age) म्हणजे काय?

क्रोनोलॉजिकल एज म्हणजे जन्मापासून आतापर्यंत पूर्ण झालेली वर्षे. म्हणजेच तुमची जन्मतारीख आणि आजची तारीख यामधील कालावधी म्हणजे तुमचं कॅलेंडरवरील वय. एखाद्या व्यक्तीचा जन्म १९८६ मध्ये झाला असेल तर २०२६ मध्ये तिचं क्रोनोलॉजिकल वय ४० वर्षे असेल. हे वय प्रत्येकासाठी अचूक आणि समान पद्धतीने मोजता येतं.

मग बायोलॉजिकल एज (Biological Age) म्हणजे नेमकं काय?

बायोलॉजिकल एज म्हणजे शरीर किती ‘वृद्ध’ झालं आहे, याचा अंदाज देणारी संकल्पना. शरीरातील विविध यंत्रणा किती चांगल्या प्रकारे काम करत आहेत, फिटनेस कसा आहे, चयापचयाची स्थिती काय आहे, झोप आणि जीवनशैली कशी आहे, तसेच आरोग्यविषयक संकेत कसे आहेत, यावरून जैविक वयाचा अंदाज लावला जाऊ शकतो. म्हणजेच दोन व्यक्तींचं क्रोनोलॉजिकल वय ४० वर्षे असलं, तरी त्यांचं बायोलॉजिकल वय वेगवेगळं असू शकतं.

कोणाचं शरीर वयापेक्षा ‘तरुण’ का असू शकतं?

समजा दोन व्यक्ती ४० वर्षांच्या आहेत. त्यापैकी एक व्यक्ती नियमित व्यायाम करते, संतुलित आहार घेते, पुरेशी झोप घेते आणि ताण नियंत्रणात ठेवते. दुसरी व्यक्ती सतत बसून काम करते, झोप कमी घेते, आहाराकडे दुर्लक्ष करते आणि दीर्घकाळ तणावाखाली असते. दोघांचं कॅलेंडरवरील वय समान असलं तरी त्यांच्या शरीराच्या आरोग्यावर आणि कार्यक्षमतेवर जीवनशैलीचा वेगळा परिणाम झालेला असू शकतो.

बायोलॉजिकल एजवर कोणत्या गोष्टींचा परिणाम होतो?

१. आहार

पोषक आणि संतुलित आहार शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे, खनिजे, प्रोटीन आणि इतर पोषक घटक पुरवतो. सतत अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ, अतिरिक्त साखर आणि असंतुलित आहार आरोग्यावर विपरीत परिणाम करू शकतो.

२. नियमित व्यायाम

शारीरिक हालचाल मांसपेशींची ताकद, हृदयाचे आरोग्य आणि चयापचय व्यवस्थित ठेवण्यासाठी महत्त्वाची आहे. नियमित व्यायामामुळे शरीराची कार्यक्षमता टिकवण्यास मदत होते.

३. झोप

सतत कमी किंवा अनियमित झोप शरीराच्या अनेक प्रक्रियांवर परिणाम करू शकते. त्यामुळे पुरेशी आणि नियमित झोप निरोगी वृद्धत्वासाठी महत्त्वाची आहे.

४. ताणतणाव

दीर्घकाळ राहणारा मानसिक ताण शरीरावरही परिणाम करू शकतो. त्यामुळे ताण व्यवस्थापनाला आरोग्यदायी जीवनशैलीचा महत्त्वाचा भाग मानलं जातं.

५. धूम्रपान आणि मद्यपान

धूम्रपान आणि अतिमद्यपानाचा आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे या सवयी टाळणं किंवा त्यापासून दूर राहणं निरोगी वृद्धत्वासाठी फायदेशीर ठरू शकतं.

६. वजन आणि मेटाबॉलिक हेल्थ

रक्तातील साखर, रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल, शरीराचं वजन आणि इतर चयापचयाशी संबंधित घटक एकूण आरोग्य समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे असतात.

७. आनुवंशिकता

वय वाढण्याची प्रक्रिया प्रत्येक व्यक्तीत सारखी नसते. काही आनुवंशिक घटकांचाही त्यावर प्रभाव असू शकतो.

घरबसल्या बायोलॉजिकल एज कळते का?

आजकाल ऑनलाइन बायोलॉजिकल एज कॅल्क्युलेटर, फिटनेस ट्रॅकर आणि विविध हेल्थ टेस्ट उपलब्ध आहेत. मात्र यातून मिळणारा आकडा हा अंतिम वैद्यकीय निदान समजू नये. काही वैज्ञानिक चाचण्यांमध्ये शरीरातील विशिष्ट बायोमार्कर्सचा अभ्यास केला जातो. मात्र बायोलॉजिकल एज ही अशी एकच निश्चित संख्या नाही की जी प्रत्येक व्यक्तीसाठी एकाच पद्धतीने आणि पूर्ण अचूकतेने मोजता येईल. त्यामुळे एखाद्या ऑनलाइन टेस्टने तुमचं जैविक वय तुमच्या प्रत्यक्ष वयापेक्षा कमी किंवा जास्त दाखवलं, तर घाबरण्याची किंवा अतिआनंदित होण्याची गरज नाही. तुमच्या संपूर्ण आरोग्याचा विचार करूनच त्याचा अर्थ लावला पाहिजे.

बायोलॉजिकल एज कमी ठेवण्यासाठी काय कराल?

वय वाढणं थांबवता येत नाही; मात्र निरोगी पद्धतीने वय वाढवण्यासाठी जीवनशैलीत काही महत्त्वाचे बदल करता येतात.

• नियमित शारीरिक हालचाल आणि व्यायाम करा.
• संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या.
• दररोज पुरेशी झोप घेण्याचा प्रयत्न करा.
• दीर्घकाळचा ताण कमी करण्यासाठी योग्य उपाय करा.
• धूम्रपान टाळा आणि मद्यपानाबाबत संयम ठेवा.
• वजन, रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉल यांसारख्या आरोग्य निर्देशकांकडे लक्ष द्या.
• नियमित आरोग्य तपासणी करून घ्या.
• काही आरोग्य समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन वेळेवर उपचार घ्या.

क्रोनोलॉजिकल वय तुमचं कॅलेंडरवरील वय सांगतं, तर बायोलॉजिकल एज शरीराच्या आरोग्याची आणि वृद्धत्वाशी संबंधित स्थितीची कल्पना देण्याचा प्रयत्न करते. मात्र ‘बायोलॉजिकल एज’ हा आरोग्याचा एकमेव मापदंड नाही. त्यामुळे केवळ एका आकड्यावरून तुम्ही किती निरोगी किंवा किती तरुण आहात, हे ठरवू नका. नियमित व्यायाम, चांगला आहार, पुरेशी झोप, ताण नियंत्रण आणि वेळेवर आरोग्य तपासणी हीच निरोगी वृद्धत्वाची खरी गुरुकिल्ली आहे.