पुरुष खरोखरच महिलांपेक्षा वेगाने वजन कमी करतात का? जाणून घ्या यामागचं वैज्ञानिक सत्य!

तुम्हालाही असं वाटत असेल, तर ते अगदी बरोबर आहे! तज्ज्ञांच्या मते, यामागे काही ठोस वैज्ञानिक कारणं आहेत. विशेषतः वजन कमी करण्याच्या प्रवासाच्या सुरुवातीला पुरुषांचं वजन वेगाने कमी होतं. पण महिलांनी यामुळे अजिबात निराश होण्याची गरज नाही, कारण या संपूर्ण गोष्टीमागे एक रंजक जीवशास्त्र (Biology) दडलेलं आहे.

पुरुषांचे वजन वेगाने का कमी होते? (Why men often lose weight faster)

याचं सर्वात मोठं कारण आपल्या शरीराच्या रचनेमध्ये आहे. निसर्गतःच पुरुषांच्या शरीरात स्नायूंचे वस्तुमान (Muscle Mass – स्नायूंचे प्रमाण) जास्त असते आणि त्यामुळे त्यांचा मेटाबॉलिक रेट (Metabolic Rate – चयापचय क्रिया) जास्त असतो.

• कॅलरी बर्निंग: स्नायू (Muscles) हे चरबीपेक्षा जास्त ऊर्जा वापरतात. त्यामुळे पुरुष अगदी विश्रांती घेत असतानाही (Resting Mode) त्यांच्या शरीरात महिलांपेक्षा जास्त कॅलरीज वापरल्या जातात. हा एक प्रकारचा नैसर्गिक चयापचयाचा फायदा पुरुषांना मिळतो.
• महिलांची शरीयरचना: याउलट, महिलांच्या शरीरात नैसर्गिकरित्या चरबीचे (Body Fat) प्रमाण जास्त असते, जी भविष्यात बाळंतपण आणि इतर संप्रेरकांच्या (Hormones) कार्यासाठी आवश्यक असते.

हार्मोन्सचा खेळ (The hormone factor)

वजन कमी करण्याच्या प्रवासात हार्मोन्स खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतात आणि याचा सर्वाधिक परिणाम महिलांवर होतो.

• तज्ज्ञांचे मत: महिलांच्या शरीरातील ‘इस्ट्रोजेन’ (Estrogen) हे हार्मोन ऊर्जा संतुलित ठेवण्याचे आणि चरबी साठवण्याचे काम करते. यामुळे अनेकदा कंबर, मांड्या आणि नितंबच्या भागामध्ये चरबी जमा होते, जी कमी व्हायला थोडा जास्त वेळ लागतो.

पण याचा अर्थ असा नाही की फक्त इस्ट्रोजेनमुळेच वजन कमी होत नाही. तुमची कॅलरीचे सेवन (खाणं-पिणं), व्यायाम, झोप, ताणतणाव आणि तुमचे एकंदरीत आरोग्य या गोष्टी वजन कमी करण्यावर जास्त प्रभाव टाकतात.

महिलांसाठी वजन कमी करणे का कठीण वाटते? (Why weight loss can feel harder for women)

महिलांचे शरीर आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर अनेक संप्रेरक बदलांमधून (Hormonal Shifts) जात असते. या बदलांमुळे वजन कमी करण्याचा वेग मंदावू शकतो:

• मासिक पाळी (Menstrual Cycle): पाळीच्या दरम्यान शरीरात पाणी साठणे (Water Retention), पोट फुगणे (Bloating) आणि भूक वाढणे या गोष्टी सामान्य आहेत.
• मेनोपॉज (Menopause): रजोनिवृत्तीच्या काळात चयापचयाचा दर कमी होतो आणि पोटाभोवती चरबी वाढू लागते.

PCOS/PCOD: पोलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) सारख्या आजारांमुळे शरीरात इन्सुलिन रेझिस्टन्स तयार होतो, ज्यामुळे वजन कमी करणे खूप आव्हानात्मक बनते.

महत्त्वाची टीप: जरी या परिस्थितींमुळे प्रगतीचा वेग कमी होत असला, तरी योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि वैद्यकीय सल्ल्याने महिला देखील त्यांचे वेट लॉस गोल सहज गाठू शकतात.

महिला प्रभावीपणे वजन कमी करू शकतात का? (Can women lose weight just as effectively?)

उत्तर आहे—होय, नक्कीच! महिला सुद्धा पुरुषांइतक्याच प्रभावीपणे वजन कमी करू शकतात. फरक फक्त एवढाच आहे की, जैविक फरकांमुळे महिलांचा वजन कमी होण्याचा वेग थोडा कमी असू शकतो.

तज्ज्ञ सांगतात की, वजन किती ‘वेगाने’ कमी होतंय यापेक्षा ते किती ‘शाश्वत’ (Sustainable) आहे हे महत्त्वाचे आहे.

हळूहळू आणि सातत्याने कमी झालेलं वजन शरीरासाठी निरोगी असतं.

असं वजन भविष्यात पुन्हा वाढत नाही आणि ते टिकवून ठेवणं सोपं जातं.

सर्वात मोठी चूक: स्वतःची तुलना इतरांशी करणे (The biggest mistake? Comparing journeys)

वजन कमी करताना आपण करतो ती सर्वात मोठी चूक म्हणजे दोन वेगवेगळ्या शरीरांची एकमेकांशी तुलना करणे. प्रत्येकाचे वय, अनुवंशिकता (Genetics), हार्मोन्स, जीवनशैली आणि आरोग्य वेगळे असते. त्यामुळे प्रत्येकाचा वजन कमी करण्याचा प्रवासही वेगळा आणि युनिक असतो.

थोडक्यात काय तर… पुरुष कदाचित सुरुवातीला वेगाने वजन कमी करतीलही, पण याचा अर्थ महिला मागे आहेत असा अजिबात नाही. वजनाचा काटा दोघांसाठी वेगळा धावू शकतो, पण सातत्य’ (Consistency) ठेवली तर यश दोघांनाही मिळते!