रात्री ८ नंतर जेवता? शरीरावर होऊ शकतात ‘हे’ परिणाम!

आरोग्यासाठी आहार जितका गरजेचा आहे, तितकेच गरजेची वेळदेखील आहे. अनेकदा लोक पौष्टिक अन्नपदार्थ खाऊनही त्यांना त्याचे योग्य फायदे मिळत नाहीत.

जेवणाची वेळ ही आरोग्यदायी जीवनशैलीतील एक महत्त्वाचा भाग आहे. शरीरातील सर्केडियन ऱ्हिदम, पचनक्रिया, ऊर्जा आणि झोपेचे चक्र यांचा आहाराच्या वेळेशी संबंध असतो. दररोज शक्यतो ठरावीक वेळेत जेवण्याची सवय ठेवली, तर शरीराला अन्न मिळण्याची नियमितता राखण्यास मदत होते. सकाळचा नाश्ता, दुपारचे जेवण व रात्रीचे जेवण यांमध्ये योग्य अंतर ठेवणेही महत्त्वाचे आहे. खूप वेळ उपाशी राहिल्यानंतर एकदम भरपूर जेवणे टाळावे. त्याचप्रमाणे रात्रीचे जेवण खूप उशिरा आणि झोपण्याच्या अगदी जवळ घेतल्यास काही लोकांना जडपणा, अॅसिडिटी किंवा झोपेचा त्रास जाणवू शकतो. त्यामुळे रात्रीचे जेवण शक्यतो झोपण्याच्या २–३ तास आधी पूर्ण करणे सोईचे ठरू शकते.

रात्रीचे जेवण झोपण्याच्या साधारण दोन-तीन तास आधी पूर्ण करणे योग्य मानले जाते. उदाहरणार्थ- रात्री १० वाजता झोपण्याची वेळ असेल, तर साधारण ७ ते ८ वाजण्याच्या दरम्यान जेवण पूर्ण करता येऊ शकते. त्यामुळे जेवण आणि झोप यांमध्ये पुरेसे अंतर राहते. रात्री खूप उशिरा किंवा झोपण्याच्या अगदी आधी भरपूर जेवण केल्यास काही लोकांना पोट जड होणे, अॅसिडिटी, छातीत जळजळ किंवा झोपेत अस्वस्थता जाणवू शकते. त्यामुळे रात्रीचे जेवण शक्यतो वेळेत आणि तुलनेने हलके ठेवणे चांगले. मात्र कामाची वेळ, झोपेचे वेळापत्रक आणि वैयक्तिक आरोग्यस्थिती यांनुसार जेवणाची योग्य वेळ बदलू शकते.

रात्री ८ नंतर जेवल्याने प्रत्येकाला नुकसान होते, असे नाही. महत्त्वाचे म्हणजे तुम्ही किती वाजता झोपता, जेवण किती जड आहे आणि रोजची दिनचर्या कशी आहे. मात्र, रात्री उशिरा आणि विशेषतः झोपण्याच्या जवळपास वेळेला जेवल्यास जाणवू शकणारे काही त्रास खालीलप्रमाणे :

अॅसिडिटी किंवा छातीत जळजळ: जेवल्यानंतर लगेच झोपल्यास काही लोकांमध्ये रिफ्लक्स म्हणजे पोटातील आम्ल (अ‍ॅसिड) उलट प्रवाहाने अन्ननलिकेत वरच्या दिशेने येण्याची स्थिती होण्याची लक्षणे वाढू शकतात.

पोट जड वाटणे: उशिरा मोठे किंवा तेलकट जेवण केल्यास पोट भरल्यासारखे आणि अस्वस्थ वाटू शकते.

झोपेवर परिणाम: भरपूर जेवण करून लगेच झोपल्यास आरामदायी झोप लागण्यास अडचण होऊ शकते.

रात्रीची पचनक्रिया आणि शरीराचे जैविक घड्याळ: शरीराच्या सर्केडियन ऱ्हिदममुळे उशिरा खाण्याची वेळ आणि चयापचय यांचा संबंध असू शकतो.

रक्तातील साखरेवर परिणाम: विशेषतः मोठे किंवा जास्त कार्बोहायड्रेट असलेले जेवण रात्री उशिरा घेतल्यास जेवणानंतरची रक्तातील साखर काही लोकांमध्ये जास्त प्रमाणात वाढू शकते.

वजन व्यवस्थापन: फक्त रात्री ८ नंतर खाल्ल्यामुळे वजन वाढते, असे निश्चितपणे म्हणता येणार नाही. मात्र, रात्री उशिरा जेवल्यास किंवा मोठ्या प्रमाणात स्नॅक्सचे सेवन केल्यास शरीराला अतिरिक्त उष्मांक मिळण्याची शक्यता वाढू शकते.