जपानी पद्धतीमुळे खरंच स्ट्रोक टळतो का? गरम पाण्यात पाय बुडवण्याबाबत तज्ज्ञांचा मोठा खुलासा

अलीकडेच पोषणतज्ज्ञ श्वेता शाह यांनी सोशल मीडियावर जपानी जीवनशैलीतील एक साधी पण लोकप्रिय सवय अधोरेखित केली आहे, गरम पाण्यात पाय बुडवण्याची पद्धत. त्यांनी दावा केला की, विशेषतः ५० वर्षांवरील व्यक्तींनी ही पद्धत अवलंबल्यास स्ट्रोक म्हणजेच पक्षाघाताचा (स्ट्रोक) धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

पोषणतज्ज्ञांचा दावा (Nutritionist Claim)

पोषणतज्ज्ञ श्वेता शाह यांनी इंस्टाग्राम पोस्टमध्ये सांगितले की, “गरम पाण्यात पाय बुडवणे ही १५ ते २० मिनिटांची साधी प्रक्रिया आहे, जी शरीरासाठी उपयुक्त ठरू शकते. त्यांच्या मते, या प्रक्रियेमुळे रक्तवाहिन्या प्रसरण पावतात, रक्ताभिसरण सुधारते आणि शरीरात शांततेची भावना निर्माण होते.

त्यांनी असेही म्हटले की, “या सवयीमुळे तणाव कमी होण्यास मदत होऊ शकते. तसेच पाण्यात एप्सम सॉल्ट(Magnesium Sulfate) टाकल्यास झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, “ही पद्धत नियमित केल्यास शरीराच्या एकूण आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.”

वैद्यकीय तज्ज्ञांचे मत (Medical Expert Opinion)

परळ (मुंबई) येथील ग्लेनईगल्स हॉस्पिटलच्या न्यूरोलॉजी, स्ट्रोक आणि न्यूरोक्रिटिकल केअरचे संचालक डॉ. पंकज अग्रवाल यांनी या दाव्याबाबत स्पष्ट भूमिका मांडली आहे.

त्यांच्या मते, “गरम पाण्यात पाय बुडवल्याने तात्पुरता आराम आणि मानसिक शांती मिळू शकते, परंतु स्ट्रोक टाळता येतो असा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. स्ट्रोक ही एक गंभीर वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे, जी मेंदूला होणाऱ्या रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण झाल्यामुळे होते.

स्ट्रोकचा धोका प्रामुख्याने उच्च रक्तदाब, मधुमेह, उच्च कोलेस्ट्रॉल, धूम्रपान आणि अनारोग्यपूर्ण जीवनशैलीशी संबंधित असतो. त्यामुळे या धोक्यांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी घरगुती उपायांपेक्षा वैद्यकीय तपासणी आणि योग्य उपचार अधिक महत्त्वाचे आहेत.

रक्ताभिसरण आणि तात्पुरता परिणाम (Circulation and Temporary Effects)

डॉ. अग्रवाल यांनी पुढे स्पष्ट केले की, “गरम पाण्यात पाय बुडवल्याने काही व्यक्तींमध्ये रक्ताभिसरणात सौम्य सुधारणा होऊ शकते. यामुळे शरीराला हलका आराम मिळतो आणि तणाव कमी होतो. पण, हा परिणाम तात्पुरता असतो. याचा मेंदूतील किंवा शरीरातील खोल रक्तवाहिन्यांवर कोणताही दीर्घकालीन परिणाम होत नाही. स्ट्रोकचा संबंध मुख्यतः या खोल रक्तवाहिन्यांमधील रक्तप्रवाहाशी असतो, त्यामुळे या पद्धतीने स्ट्रोक प्रतिबंध होत नाही.”

एप्सम सॉल्ट(Magnesium Sulfate) बाबतही त्यांनी सांगितले की, “ते स्नायूंना आराम देऊ शकते आणि झोप सुधारू शकते, परंतु स्ट्रोक प्रतिबंधामध्ये त्याची कोणतीही भूमिका नाही.”

ऑनलाइन दाव्यांबाबत सावधगिरी (Caution on Online Claims)

तज्ज्ञांनी ऑनलाइन प्रसारित होणाऱ्या आरोग्यविषयक दाव्यांबाबत सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे. विशेषतः सोशल मीडियावर प्रसिद्ध होणारे उपाय वैज्ञानिक पुराव्यावर आधारित आहेत की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे.

५० वर्षांवरील व्यक्तींनी विशेषतः स्वतःहून कोणतेही उपाय सुरू करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रमाणित वैद्यकीय उपचारांना पर्याय म्हणून अशा घरगुती उपायांचा वापर करणे धोकादायक ठरू शकतो.

पारंपरिक वैद्यकीय दृष्टिकोन (Traditional Medical Perspective)

ठाण्यातील ज्युपिटर हॉस्पिटलचे इंटर्नल मेडिसिन विभागाचे संचालक डॉ. अमित सराफ यांनी सांगितले की,”गरम पाण्याच्या उपचारांची मुळे पारंपरिक जपानी आणि चिनी वैद्यकीय पद्धतींमध्ये आढळतात.”

या पद्धतीनुसार शरीरातील ऊर्जा संतुलित होते आणि रक्ताभिसरण सुधारते, असे मानले जाते. यामुळे शरीराला आराम मिळतो आणि तणाव कमी होतो. तणाव कमी झाल्याने रक्तदाब किंचित कमी होण्याची शक्यता असते, जी अप्रत्यक्षपणे स्ट्रोकच्या जोखमीशी संबंधित आहे.

तथापि, त्यांनी स्पष्ट केले की,”ही पद्धत वैद्यकीय उपचारांची जागा घेऊ शकत नाही. हृदय आणि मेंदूच्या आरोग्यासाठी वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध उपचार आणि जीवनशैलीतील बदल आवश्यक आहेत.”

स्ट्रोक प्रतिबंधासाठी SMART नियम (SMART Rules for Stroke Prevention)

तज्ज्ञांनी स्ट्रोक टाळण्यासाठी खालील SMART नियम सुचवले आहेत:

• S – धूम्रपान सोडा (Stop Smoking) – धूम्रपान पूर्णपणे सोडणे हे सर्वात महत्त्वाचे पाऊल आहे.
• M – आरोग्यदायी आहार (Mindful Diet)- संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या. जंक फूड आणि तळलेले पदार्थ टाळा.
• A – सक्रिय जीवनशैली (Active Lifestyle) – दररोज चालणे, धावणे किंवा इतर शारीरिक हालचाली करा. दीर्घकाळ बसणे टाळा.
• R – नियमित तपासणी (Regular Check-ups)- रक्तदाब, साखर, कोलेस्ट्रॉल आणि वजन यांची नियमित तपासणी करा.
• T – उपचारांचे पालन (Treatment Adherence)- डॉक्टरांनी दिलेली औषधे वेळेवर आणि नियमित घ्या.

पूर्वीपासून आजार असलेल्या व्यक्तींसाठी सल्ला (Advice for Patients with Existing Conditions)

डॉ. सराफ यांच्या मते, ज्यांना आधीपासून वैद्यकीय समस्या आहेत, त्यांनी कोणतीही नवीन पद्धत सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

गरम पाण्यात पाय बुडवण्याची पद्धत काही प्रमाणात आराम देऊ शकते, परंतु ती उपचाराचा पर्याय नाही. हृदयरोग, मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींनी विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.

काही प्रकरणांमध्ये गरम पाण्यामुळे रक्तदाबात बदल होऊ शकतो, त्यामुळे अशा व्यक्तींनी ही पद्धत अत्यंत सावधगिरीने आणि मर्यादित स्वरूपात वापरावी.

निष्कर्ष (Conclusion)

एकूणच तज्ज्ञांच्या मतानुसार, गरम पाण्यात पाय बुडवण्याची जपानी पद्धत शरीराला आराम देण्यासाठी आणि तणाव कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. मात्र, स्ट्रोकसारख्या गंभीर आजाराचा धोका कमी करण्यासाठी याचा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.

स्ट्रोक प्रतिबंधासाठी आरोग्यदायी आहार, नियमित व्यायाम, धूम्रपान टाळणे आणि वैद्यकीय तपासणी हेच सर्वात प्रभावी उपाय आहेत. घरगुती उपाय हे केवळ पूरक स्वरूपात पाहिले पाहिजेत, उपचाराचा पर्याय म्हणून नव्हे.