चहासोबत बिस्कीट खाताय? मग आजपासून करा बंद, शरीरावर होतात ‘हे’ गंभीर परिणाम, जाणून धक्का बसेल

एम्सचे माजी सल्लागार आणि साऊल हार्ट सेंटरचे संस्थापक व संचालक डॉ. बिमल झंजर यांच्या मते, बहुतेक बिस्किटे आणि कुकीजमध्ये चरबीचे प्रमाण जास्त असते. विशेषतः मऊ कुकीजमध्ये अनेकदा अतिरिक्त चरबी असते, ज्यामुळे त्यांच्यातील कॅलरीचे प्रमाण वाढते. घरी बनवलेल्या कुकीजमध्ये ३०% पर्यंत चरबी असू शकते, तर क्रीम आणि चॉकलेट असलेल्या अनेक बिस्किटांमध्येही चरबीचे प्रमाण जास्त असते. जास्त चरबी आणि कॅलरी असलेल्या बिस्किटांमुळे वजन वाढू शकते आणि ते हृदयाच्या आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकतात, म्हणून नाश्त्यामध्ये किंवा चहाबरोबर बिस्किटे खाणे टाळावे. चहाबरोबर बिस्किटे खाणे आरोग्यासाठी कसे हानिकारक ठरू शकते आणि मखाना व मुरमुरे आरोग्यासाठी कसे फायदेशीर आहेत, हे आपण संशोधनातून जाणून घेऊया.

बिस्किटांमुळे आरोग्याला कशी हानी पोहोचते?

कोणत्याही अन्नाची आरोग्यदायिता केवळ चरबीवरच नाही, तर त्याच्या एकूण पौष्टिक गुणधर्मांवर, साखर, फायबर आणि सेवनावर अवलंबून असते, जे बिस्किटांमध्ये अजिबात नसते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) ‘ग्लोबल न्यूट्रिशन रिपोर्ट’ आणि ‘द अमेरिकन जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन’ यांच्या एका व्यापक अभ्यासानुसार संशोधकांना असे आढळून आले आहे की, व्यावसायिक बिस्किटे आणि कुकीज दीर्घकाळ सुरक्षित आणि कुरकुरीत ठेवण्यासाठी ‘पार्शियली हायड्रोजनेटेड व्हेजिटेबल ऑइल’ म्हणजेच ट्रान्स फॅटचा वापर केला जातो.

संशोधनातून हे सिद्ध झाले आहे की, चहाच्या गरम तापमानात पांढरे पीठ, रिफाइंड साखर आणि ट्रान्स फॅट्सचे सेवन केल्यास ते धमन्यांमधील वाईट कोलेस्ट्रॉल (LDL) थेट वाढवतात. त्यांमधील कमी फायबरच्या प्रमाणामुळे ते आतड्यांची हालचाल मंदावतात, ज्यामुळे दीर्घकालीन बद्धकोष्ठता आणि मेटाबॉलिक सिंड्रोम होतो.

कुरमुरे: वजन कमी करण्यासाठी आणि पचनासाठी एक हलका पर्याय

कुरमुरे हा एक हलका आणि कमी कॅलरी असलेला नाश्ता मानला जातो. त्यात चरबीचे प्रमाण खूप कमी असते, त्यामुळे तळलेले पदार्थ आणि बिस्किटांपेक्षा हा एक चांगला पर्याय ठरतो. कुरमुरे खाल्ल्यावर जड वाटत नाही आणि त्यातील कर्बोदकांमुळे त्वरित ऊर्जा मिळते. कांदे, टोमॅटो, काकड्या, कोथिंबीर आणि लिंबू यांच्यासोबत खाल्ल्यास त्याचे पौष्टिक मूल्य आणखी वाढते. जे लोक वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहेत त्यांच्यासाठी हा एक चांगला नाश्ता असू शकतो, कारण यामुळे कमी कॅलरींमध्ये पोट भरण्यास मदत होते आणि पचनसंस्थेसाठीही ते सौम्य असते.

जर्नल ऑफ ॲग्रीकल्चर अँड फूड केमिस्ट्री आणि एमडीपीआय न्यूट्रिएंट्स जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या मखान्यावरील (युरियाले फेरॉक्स) एका क्लिनिकल अभ्यासानुसार शास्त्रज्ञांना असे आढळून आले आहे की, मखान्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) खूप कमी असतो. त्यातील उच्च प्रथिने आणि फायबरच्या प्रमाणामुळे जेव्हा आपण ते खातो, तेव्हा ते शरीरातील ‘घ्रेलीन’ या भूक वाढवणाऱ्या हार्मोनची पातळी कमी करते आणि ‘लेप्टिन’ या हार्मोनची पातळी वाढवते, ज्यामुळे पोट भरल्यासारखे वाटते. याव्यतिरिक्त मखान्यामध्ये ‘कॅम्पफेरोल’ नावाचा एक नैसर्गिक फ्लेव्होनॉइड असतो, जो वृद्धत्वविरोधी गुणधर्मांनी समृद्ध आहे आणि हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांची सूज कमी करतो.

मखाना: पोषण आणि वजन नियंत्रणासाठी एक उत्तम साथीदार

मखाने हे प्रथिने, फायबर, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि अँटीऑक्सिडंट्सचा चांगला स्रोत मानले जातात. फायबरच्या उपस्थितीमुळे ते खाल्ल्याने बराच वेळ पोट भरल्यासारखे वाटते, ज्यामुळे वारंवार भूक लागण्याची शक्यता कमी होते. म्हणूनच वजन कमी करण्याच्या आहार योजनांमध्ये अनेकदा मखान्यांचा समावेश केला जातो. भाजलेले मखाने कमी तेलात तयार करता येतात, ज्यामुळे अतिरिक्त कॅलरीज टाळण्यास मदत होते. ते पचनक्रियेस मदत करतात आणि शरीराला आवश्यक खनिजे पुरवतात. नियमितपणे मर्यादित प्रमाणात मखान्यांचे सेवन करणे हा एक संतुलित आणि आरोग्यदायी नाश्त्याचा पर्याय असू शकतो.

इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ फूड सायन्सेस अँड न्यूट्रिशनमधील एका अहवालानुसार पोषण शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, कुरमुऱ्यामध्ये कॅलरीची घनता खूप कमी असते. याचा अर्थ असा की, जरी तुम्ही एक मोठी वाटी कुरमुरे खाल्ले तरी तुम्हाला खूप कमी कॅलरीज मिळतील, ज्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होते. संशोधनानुसार जेव्हा कांदा, टोमॅटो, काकडी यांसारख्या कच्च्या भाज्या आणि लिंबाचा रस कुरमुऱ्यांमध्ये मिसळला जातो, तेव्हा ते ‘रेझिस्टंट स्टार्च’ म्हणून काम करते, जे आतड्यातील चांगल्या जीवाणूंना (गट मायक्रोबायोम) पोषण देते आणि पचनक्रियेला प्रचंड गती देते.

ते तयार करण्याची आणि खाण्याची योग्य पद्धत

मखाने तेलात तळण्याऐवजी, ते तव्यावर कोरडे भाजून घ्या किंवा फक्त अर्धा चमचा शुद्ध तूप आणि चिमूटभर हळद व सैंधव मीठ वापरा. शुद्ध तुपातील उपयुक्त स्निग्ध पदार्थ मखान्यातील पोषक तत्वे शोषून घेण्यास मदत करतात.
कुरमुरे नुसते खाण्याऐवजी त्यात बारीक चिरलेला कांदा, टोमॅटो, हिरव्या मिरच्या, कोथिंबीर आणि लिंबाचा रस घाला. लिंबामधील व्हिटॅमिन सी कुरमुऱ्यांमधील लोह शोषून घेण्यास मदत करेल. त्यात नमकीन किंवा शेव घालणे टाळा, कारण त्यातही रिफाइंड पीठ आणि पाम तेल असते.

आरोग्यदायी, पण आहाराचे प्रमाण नियंत्रित करणे महत्त्वाचे आहे

तज्ज्ञांच्या मते, मखाना आणि कुरमुरे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करू शकतात, परंतु त्यांचे सेवन प्रमाणातच केले पाहिजे. चहाबरोबर एक छोटा कप (सुमारे २०-३० ग्रॅम) भाजलेला मखाना किंवा कुरमुऱ्याची भेळ पुरेशी आहे. चीज किंवा पेरी-पेरी मखान्यांसारखे पॅकबंद फ्लेवर्ड मखाने खाणे टाळावे, कारण बिस्किटांप्रमाणेच त्यातही प्रिझर्व्हेटिव्ह आणि अतिरिक्त मीठ असते.