उपवासात साबुदाणा खाताय? ‘या’ लोकांसाठी ठरू शकतो घातक

साबुदाणा टॅपिओका या कंदमुळाच्या स्टार्चपासून तयार केला जातो. भारतात साबुदाण्याचे उत्पादन प्रामुख्याने तमिळनाडू, केरळ व आंध्र प्रदेश या राज्यांमध्ये होते. साबुदाणा उपवासासाठी उत्तम ऊर्जा देणारा पदार्थ असला तरी सतत किंवा जास्त प्रमाणात साबुदाणा खाणे योग्य नाही. कारण- त्यामध्ये मुख्यतः कार्बोहायड्रेटचे प्रमाण जास्त असते; तर प्रथिने, फायबर, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे कमी असतात. त्यामुळे वारंवार किंवा मोठ्या प्रमाणात साबुदाणा खाल्ल्यास रक्तातील साखर झपाट्याने वाढू शकते आणि लवकर भूकही लागू शकते. संतुलित आहारासाठी साबुदाण्यासोबत शेंगदाणे, दही, दूध किंवा इतर प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते. त्यामुळे साबुदाणा हा अधूनमधून आणि योग्य प्रमाणात खाणेच आरोग्यासाठी योग्य मानले जाते.

सर्वांनाच साबुदाणा पूर्णपणे टाळण्याची गरज नसते; मात्र खालील व्यक्तींनी तो प्रमाणात आणि काळजीपूर्वक खावा.

१. मधुमेह (Diabetes) असलेले रुग्ण

साबुदाण्यात मुख्यतः कार्बोहायड्रेट असते आणि त्यात फायबर कमी असते.त्यामुळे रक्तातील साखर झपाट्याने वाढू शकते. खिचडीमध्ये जास्त बटाटा किंवा साखर घातल्यास धोका अधिक वाढतो. अशा व्यक्तींनी कमी प्रमाणात आणि शेंगदाणे, दही यांसारख्या प्रथिनयुक्त पदार्थांसोबत तो खावा.

२. वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणारे

साबुदाण्यात कॅलरी आणि स्टार्चचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे तो वारंवार किंवा मोठ्या प्रमाणात खाल्ल्यास वजन कमी होण्याऐवजी वाढण्याची शक्यता असते. विशेषतः साबुदाणा वडा किंवा तुपात बनवलेले पदार्थ जास्त उष्मांक (कॅलरीज) देतात.

३. लठ्ठपणा (Obesity) असलेले लोक

अतिरिक्त उष्मांकामुळे वजन आणखी वाढू शकते. उपवासात दिवसभर फक्त साबुदाण्याचे पदार्थ खाल्ल्यास एकूण उष्मांकांचे प्रमाण जास्त होते.

४. इन्सुलिन रेझिस्टन्स किंवा PCOS असलेल्या महिला

जास्त प्रमाणात साबुदाणा खाल्ल्यास रक्तातील साखरेत चढ-उतार होऊ शकतात. त्यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढण्याची शक्यता असते.
अशा वेळी साबुदाणा मर्यादित प्रमाणात आणि प्रथिने व चांगल्या चरबीसोबत खाणे योग्य.

५. वारंवार बद्धकोष्ठता होणारे

साबुदाण्यात फायबर अत्यल्प असल्याने पचनसंस्थेला फारसा फायदा होत नाही. फळे, भाज्या आणि भरपूर पाणी न घेतल्यास बद्धकोष्ठतेचा त्रास वाढू शकतो.

६. मूत्रपिंडासंबंधित काही रुग्ण

मूत्रपिंडासंबंधीच्या आजारात आहारावर विशिष्ट निर्बंध असू शकतात. त्यामुळे साबुदाणा खाण्याचे प्रमाण डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार ठरवावे.

७. हृदयविकार आणि उच्च कोलेस्ट्रॉल असलेले

साबुदाणा स्वतः घातक नसला तरी त्यापासून बनवलेले तळलेले वडा, जास्त तूप किंवा तेल वापरून तयार केलेले पदार्थ हृदयाच्या आरोग्यासाठी योग्य नाहीत. खिचडीसारखे कमी तेलातील पदार्थ अधिक चांगले.

८. फक्त साबुदाण्यावर उपवास करणारे

दिवसभर फक्त साबुदाणा खाल्ल्यास प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची कमतरता निर्माण होऊ शकते. म्हणून उपवासात दूध, दही, शेंगदाणे, सुकामेवा आणि फळांचा समावेश करणे अधिक योग्य ठरते.