Eggs For Children Eggs vs Paneer : पश्चिम बंगालमध्ये नुकतेच शालेय माध्यान्ह भोजनातून (Midday Meals) अंडी वगळून पूर्णपणे शाकाहारी (कांदा-लसूण विरहित) आहार देण्याचा निर्णय घेण्यात आला. या निर्णयामुळे एका नव्या चर्चेला उधाण आले आहे: वाढत्या वयाच्या मुलांसाठी अंडी खरोखरच इतकी महत्त्वाची आहेत का? आणि अंड्यांऐवजी सोयाबीन, पनीर किंवा राजमा यांसारखे पदार्थ शरीराची प्रथिनांची (Protein) गरज पूर्ण करू शकतात का? आरोग्य आणि आहार तज्ज्ञांच्या मते, अंड्याची जागा दुसरा कोणताही एकही पदार्थ घेऊ शकत नाही. जाणून घेऊया यामागची वैज्ञानिक आणि पोषणविषयक कारणे.

अंड्यांचे पौष्टिक महत्त्व (Nutritional Importance of Eggs)

अंडी ही आरोग्यासाठी, विशेषतः लहान मुलांच्या वाढीसाठी एक परिपूर्ण आहार मानली जातात. गुडगाव येथील प्रमाणित आहारतज्ज्ञ श्वेता अरोरा यांच्या मते:

परिपूर्ण प्रथिने (Complete Protein): अंड्यामध्ये शरीरासाठी आवश्यक असणारे सर्व अमिनो ॲसिड्स (Amino acids) मुबलक प्रमाणात असतात.

जीवनसत्त्वांचा खजिना: यामध्ये कोलिन, फोलेट आणि व्हिटॅमिन ए, डी, ई, आणि के आढळते.

सर्वांगीण विकास: ही पोषक तत्त्वे मुलांच्या मेंदूच्या आरोग्यासाठी (Brain health) आणि स्नायूंच्या विकासासाठी (Muscular development) अत्यंत फायदेशीर ठरतात.

निरोगी फॅट्स: अंड्यातील पिवळा बलक (Yolk) हा निरोगी फॅट्स आणि फोलेटचा उत्तम स्रोत आहे, जो बौद्धिक विकासास मदत करतो. दिवसातून १ ते २ पूर्ण अंडी खाणे पूर्णपणे आरोग्यदायी आहे.

हेही वाचा

अंडी विरुद्ध पनीर: काय आहे तज्ज्ञांचे मत? (Eggs vs Paneer: What do experts say?)

अनेकदा अंड्याला पर्याय म्हणून पनीर किंवा टोफूचा विचार केला जातो, परंतु पोषणमूल्यांच्या बाबतीत हे समीकरण इतके सोपे नाही.

प्रमाणातील तफावत: श्वेता अरोरा सांगतात की, एका पूर्ण अंड्यातून मिळणाऱ्या प्रथिनांची बरोबरी करण्यासाठी मुलांच्या आहारात ३० ते ४० ग्रॅम पनीर किंवा टोफूचा समावेश करावा लागतो.

अद्वितीय पोषक घटक: सर गंगाराम रुग्णालयाच्या आहारतज्ज्ञ आकांक्षा आर्य स्पष्ट करतात की, “अंड्याची जागा कोणताही एक शाकाहारी पदार्थ पूर्णपणे घेऊ शकत नाही. अंड्यातून मिळणारे व्हिटॅमिन बी १२, व्हिटॅमिन डी, आणि निरोगी फॅट्स शाकाहारी पदार्थांमधून मिळवणे कठीण असते.”

आहाराचे प्रमाण आणि आर्थिक गणित: जर शाळेत अंडी देणे बंद केले, तर त्या बदल्यात द्यावे लागणारे इतर अन्नपदार्थ मुले पुरेशा प्रमाणात खाऊ शकतीलच असे नाही. तसेच, आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत कुटुंबांना घरी अंडी परवडत नाहीत, त्यामुळे शालेय आहारातून अंडी वगळल्यास मुलांच्या शारीरिक विकासावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

हेही वाचा

शालेय आहारात अंड्यांचा जागतिक स्वीकार (Global Acceptance of Eggs in School Meals)

एप्रिल २०२६ मध्ये ‘केंब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस’ने प्रकाशित केलेल्या २९ देशांच्या शालेय आहाराच्या अभ्यासानुसार, जगभरातील प्रगत देशांमध्ये अंड्यांना शालेय आहारात महत्त्वाचे स्थान आहे:

जपान: शालेय भोजनात (Kyūshoku) उकडलेली अंडी किंवा ऑम्लेटचा नियमित समावेश असतो.

फिनलंड आणि स्वीडन: मोफत शालेय आहार कार्यक्रमात मासे, मांस आणि कडधान्यांसोबत अंडी दिली जातात.

ब्रिटन आणि अमेरिका: नॅशनल स्कूल लंच प्रोग्राम आणि स्कूल फूड स्टँडर्ड्समध्ये अंड्यांना प्रथिनांचा मुख्य स्रोत मानून प्रोत्साहन दिले जाते.

ब्राझील: राष्ट्रीय शालेय पोषण कार्यक्रमात (PNAE) अंड्यांचा प्राधान्याने समावेश आहे.

हेही वाचा

अंडीच का आवश्यक आहेत? (Why are eggs essential?)

जागतिक पोषण मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, अंडी हा लहान मुलांसाठी सर्वांत परवडणारा आणि उच्च दर्जाचा प्राणीजन्य प्रथिनांचा स्रोत (Most affordable, high-quality animal protein) आहे.

उकडलेले अंडे शिजवायला अत्यंत सोपे असते आणि ते साठवण्यासाठी किंवा वाहतुकीसाठी सुरक्षित असते.

यात भेसळ करणे जवळजवळ अशक्य असते.

आपण जी अंडी खातो ती ‘अनफर्टिलाइज्ड’ (Unfertilised) असतात, त्यामुळे वैयक्तिक किंवा धार्मिक कारणांशिवाय ती नाकारण्याचे कोणतेही वैज्ञानिक कारण नाही.

म्हणूनच भारतातील जुनी म्हण आजच्या काळातही लागू पडते – ‘संडे हो या मंडे, रोज खाओ अंडे!’