SGOT-SGPT वाढले म्हणजे लिव्हर खराब झाले का? तज्ज्ञ सांगतात नेमकी किती पातळी असते धोकादायक?

तज्ज्ञांच्या मते, SGOT-SGPT थोडे वाढले तरी अनेकांना चिंता वाटते. मात्र प्रत्येक वेळी त्याचा अर्थ लिव्हरचे गंभीर नुकसान झाले आहे, असा होत नाही. एन्झाइम किती वाढले आणि किती काळ वाढलेले राहिले, हे दोन्ही घटक महत्त्वाचे असतात.

SGOT आणि SGPT म्हणजे नेमके काय? (What are SGOT and SGPT?)

SGPT (ALT – Alanine Aminotransferase) हा एन्झाइम मुख्यतः लिव्हरमध्ये आढळतो. त्यामुळे लिव्हरच्या आरोग्याचा अंदाज घेण्यासाठी SGPT अधिक अचूक मानला जातो.

SGOT (AST – Aspartate Aminotransferase) हा एन्झाइम फक्त लिव्हरमध्येच नव्हे तर हृदय, स्नायू आणि किडनीमध्येही आढळतो. त्यामुळे SGOT वाढल्यास लिव्हरसोबत इतर अवयवांशी संबंधित समस्या असण्याची शक्यता असते.

SGOT-SGPT किती प्रमाणात असणे सामान्य? (Normal SGOT-SGPT Levels)

तज्ज्ञांच्या मते SGOT-SGPT पातळीचे साधारण मार्गदर्शक प्रमाण पुढीलप्रमाणे —

• ४५ IU पर्यंत — सामान्य मर्यादा
• १.५ ते २ पट वाढ — सौम्य (Mild), सहसा गंभीर नसते
• ५ पटपेक्षा जास्त वाढ — तपासणी आवश्यक
• १० पटपेक्षा जास्त वाढ — गंभीर स्थितीचे संकेत

एन्झाइम किती वाढले आहेत आणि ते किती वेगाने वाढले, हेही तितकेच महत्त्वाचे मानले जाते.

SGOT-SGPT वाढण्याची प्रमुख कारणे (Major Causes of Elevated SGOT-SGPT)

१) व्हायरल हिपॅटायटिस (Viral Hepatitis)

• Hepatitis A आणि E मध्ये एन्झाइमची पातळी हजारोंपर्यंत जाऊ शकते.
• Hepatitis B आणि C मध्ये साधारण हलकी ते मध्यम वाढ दिसते.

२) मद्यपान (Alcohol Consumption)

दीर्घकाळ जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्यास लिव्हरला नुकसान होते आणि SGOT-SGPT वाढू शकतात.

३) फॅटी लिव्हर (Fatty Liver Disease)

आजकाल वाढत्या जीवनशैलीमुळे फॅटी लिव्हर अत्यंत सामान्य झाला आहे. या अवस्थेत एन्झाइम हलक्या प्रमाणात वाढलेले राहू शकतात.

4) औषधांचा परिणाम (Drug-Induced Liver Injury)

• टीबीवरील औषधे
• कोलेस्टेरॉल कमी करणारी औषधे

या औषधांमुळे काही वेळा लिव्हरवर दुष्परिणाम होऊन एन्झाइम वाढू शकतात.

हाय ब्लड प्रेशर असूनही प्रमाणाबाहेर ड्रायफ्रुट् खाताय? ही चूक ठरते हृदयासाठी घातक, मधुमेहींची वाढू शकते ब्लड शुगर

5) हर्बल किंवा आयुर्वेदिक औषधे (Herbal Medicines Impact)

काही प्रकरणांमध्ये गिलोय, अश्वगंधा यांसारख्या हर्बल औषधांचा अति वापर केल्यास लिव्हरवर परिणाम होऊ शकतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अशा औषधांचा वापर टाळावा.

6) इतर आजार (Other Medical Conditions)

• ऑटोइम्यून हिपॅटायटीस
• विल्सन रोग

हे आजारही SGOT-SGPT वाढण्यामागे कारणीभूत ठरू शकतात.

SGOT-SGPT वाढल्यास दिसणारी लक्षणे (Symptoms of High SGOT-SGPT)

काही वेळा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. मात्र खालील त्रास जाणवू शकतात —

• भूक कमी लागणे
• मळमळ (Nausea)
• थकवा
• शरीरात अशक्तपणा

SGOT-SGPT वाढल्यास काय करावे? (What to Do if SGOT-SGPT is High?)

• एन्झाइम थोडे वाढले असल्यास 2–3 महिन्यांनी पुन्हा टेस्ट करावी
• डॉक्टरांच्या सल्ल्याने Hepatitis B आणि C तपासणी करावी
• मद्यपान आणि अनावश्यक औषधे टाळावीत
• एन्झाइम दीर्घकाळ वाढलेले राहिल्यास अधिक तपासण्या किंवा बायोप्सी आवश्यक ठरू शकते

कधी घ्यावी विशेष काळजी? (When to Seek Medical Attention?)

जर SGOT-SGPT सतत वाढलेले राहिले किंवा ५-१० पटपेक्षा जास्त वाढ दिसली, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक असते.

निष्कर्ष (Conclusion)

SGOT-SGPT वाढणे म्हणजे नेहमीच गंभीर लिव्हर आजार झाला आहे, असे नसते. मात्र ते लिव्हरमध्ये सूज किंवा नुकसानाचे संकेत असू शकतात. योग्य वेळी तपासणी आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेतल्यास मोठ्या गुंतागुंती टाळता येऊ शकतात.