Exhaust Fan Cleaning Tips for Diwali: दिवाळी जवळ आली की घराघरांत साफसफाईची लगबग सुरू होते. कपाटांपासून खिडक्यांपर्यंत, पडद्यांपासून फरशीपर्यंत प्रत्येक कोपरा स्वच्छ करण्यासाठी अनेकांची धावपळ सुरू असते. स्वयंपाकघरातील डबे, गॅस शेगडी आणि ओट्याचीही विशेष स्वच्छता केली जाते. मात्र, या सगळ्या गडबडीत एक महत्त्वाची गोष्ट अनेकदा नजरेआड होते, ती म्हणजे स्वयंपाकघरातील एक्झॉस्ट फॅन! रोजच्या स्वयंपाकातून बाहेर पडणारा धूर, वाफ आणि तेलाचे सूक्ष्म कण यावर साचत राहतात. कालांतराने त्यावर पिवळसर, चिकट आणि जाड थर तयार होतो, त्यामुळे फॅन अस्वच्छ दिसतोच; शिवाय त्याची कार्यक्षमताही कमी होऊ शकते.
एक्झॉस्ट फॅनवर चिकट थर कसा साचतो?
स्वयंपाक करताना फोडणी, तळण किंवा मसालेदार पदार्थ तयार केले जातात. या वेळी हवेत मिसळणारे तेलाचे सूक्ष्म कण आणि वाफ एक्झॉस्ट फॅनच्या पात्यांवर तसेच बाहेरील जाळीवर जमा होतात. त्यावर धूळ चिकटल्याने हळूहळू घट्ट मळ तयार होतो. सुरुवातीला हा थर सहज दिसत नाही; पण काही दिवसांनी त्याचा रंग बदलतो आणि पात्यांवर चिकटपणा जाणवू लागतो.
अशा फॅनची स्वच्छता करणे अनेकांना कठीण वाटते. फॅन भिंतीवर बसवलेला असल्याने तो काढणे, त्याचे स्क्रू उघडणे आणि पुन्हा व्यवस्थित बसवणे ही कामे वेळखाऊ ठरू शकतात, त्यामुळे अनेक जण दिवाळीच्या साफसफाईतही त्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, काही घरगुती साहित्याच्या मदतीने बाहेरील भागावरील चिकट मळ साफ करण्याचा प्रयत्न करता येतो.
फक्त पाच मिनिटांत मळ सैल करण्यास मदत करणारी युक्ती कोणती?
एक्झॉस्ट फॅनवरील चिकट तेलकट थर साफ करण्यासाठी स्वयंपाकघरात सहज उपलब्ध असलेल्या काही वस्तू उपयोगी ठरू शकतात. यासाठी दोन कप कोमट पाणी, दोन चमचे बेकिंग सोडा, दोन चमचे भांडी घासण्याचे द्रव आणि अर्धा कप पांढरा व्हिनेगर लागेल. याशिवाय एक फवारणीची बाटली, जुना मऊ दात घासण्याचा ब्रश किंवा स्पंज, सुती कापड आणि कागदी टिश्यू जवळ ठेवा.
मात्र, स्वच्छता सुरू करण्यापूर्वी एक गोष्ट लक्षात ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. एक्झॉस्ट फॅनचा मुख्य विद्युतपुरवठा बंद करा आणि शक्य असल्यास प्लग सॉकेटमधून काढा. फॅनची मोटार, वायर किंवा इतर विद्युत भाग ओले होणार नाहीत याची काळजी घ्या. फॅन भिंतीवरून न उतरवता स्वच्छ करताना विद्युत सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष करू नका.
एक्झॉस्ट फॅन स्वच्छ करण्याची सोपी पद्धत
सर्वप्रथम फॅनच्या खालील गॅस शेगडी किंवा ओट्यावर जुने वर्तमानपत्र अंथरा, जेणेकरून खाली पडणारा मळ थेट ओट्यावर पसरणार नाही. त्यानंतर फवारणीच्या बाटलीत कोमट पाणी घ्या. त्यात बेकिंग सोडा आणि भांडी घासण्याचे द्रव मिसळा. मात्र, या मिश्रणात व्हिनेगर घालू नका. बेकिंग सोडा आणि व्हिनेगर एकत्र केल्यावर फेस तयार होतो; पण त्यामुळे स्वच्छतेची क्षमता आपोआप वाढतेच असे नाही. दोन्ही पदार्थ स्वतंत्रपणे आणि योग्य पद्धतीने वापरणे अधिक योग्य ठरू शकते.
तयार द्रावण फॅनच्या बाहेरील चौकटीवर आणि पात्यांवर अतिशय कमी प्रमाणात, कापड किंवा स्पंजच्या मदतीने लावा. द्रव थेट फॅनवर फवारू नका. विशेषतः मोटार, वायर आणि विद्युत जोडांपासून पाणी पूर्णपणे दूर ठेवा. द्रावण काही मिनिटे राहू द्या; त्यानंतर मऊ ब्रशने चिकट थर हलक्या हाताने घासा. कोपऱ्यांमध्ये आणि जाळीच्या कडांमध्ये साचलेला मळ काढण्यासाठी जुना दात घासण्याच्या ब्रशचा उपयोग होऊ शकतो.
यानंतर स्वच्छ, किंचित ओलसर कापडाने बाहेरील भाग पुसून घ्या. शेवटी कोरड्या सुती कापडाने सर्व भाग नीट पुसा. फॅनच्या आत ओलावा राहिलेला नाही आणि उपकरण पूर्णपणे कोरडे आहे, याची खात्री झाल्याशिवाय विद्युतपुरवठा सुरू करू नका. शक्य असल्यास निर्मात्याच्या सूचनांनुसारच स्वच्छता करा.
दिवाळीपूर्वी एक्झॉस्ट फॅन स्वच्छ ठेवणे का महत्त्वाचे?
एक्झॉस्ट फॅन स्वयंपाकघरातील धूर, वाफ आणि दुर्गंधी बाहेर जाण्यास मदत करतो. तो स्वच्छ असेल तर त्याच्या हवेच्या प्रवाहात अडथळा निर्माण होण्याची शक्यता कमी होते. नियमित स्वच्छतेमुळे चिकट तेलकट थर जाड होण्यापूर्वीच काढता येतो आणि स्वयंपाकघर अधिक स्वच्छ ठेवण्यास मदत होते.
दिवाळीच्या साफसफाईत फक्त दिसणाऱ्या जागाच नव्हे, तर अशा दुर्लक्षित कोपऱ्यांकडेही लक्ष द्या. मात्र, एक्झॉस्ट फॅनच्या मोटारमध्ये किंवा विद्युत भागात मळ साचला असेल, पंख्याची हालचाल अडखळत असेल किंवा आतील भागाची स्वच्छता आवश्यक असेल, तर स्वतः फॅन उघडण्याऐवजी तज्ज्ञांची मदत घ्या. योग्य काळजी आणि नियमित स्वच्छतेमुळे तुमचा एक्झॉस्ट फॅन अधिक स्वच्छ दिसू शकतो आणि दिवाळीपूर्वी स्वयंपाकघरालाही मिळू शकतो नवा तजेला!
