पावसाळ्यात वारंवार लघवीला होतंय? फक्त ‘हे’ १ लक्षण ठरू शकतं गंभीर आजाराचा इशारा; दुर्लक्ष केलं तर किडनीपर्यंत पोहोचेल धोका

जर पावसाळ्यात तुम्हाला सतत लघवीला जावं लागत असेल आणि दर १०–१५ मिनिटांनी बाथरूमला जावं लागत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. हे ब्लॅडर इन्फेक्शन (मूत्राशयाचा संसर्ग) किंवा युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) चे लक्षण असू शकते. वेळेवर लक्षणं ओळखून योग्य उपचार घेतल्यास संसर्ग गंभीर होण्यापासून रोखता येतो.

ब्लॅडर इन्फेक्शन म्हणजे काय?

ब्लॅडर इन्फेक्शन म्हणजे मूत्राशयात होणारा संसर्ग. हा युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) चा एक सामान्य प्रकार आहे. हा संसर्ग प्रामुख्याने बॅक्टेरिया, तर काही वेळा बुरशी (फंगस) मुळे होऊ शकतो. पुरुषांच्या तुलनेत महिलांमध्ये हा त्रास जास्त दिसून येतो, कारण महिलांची मूत्रनलिका लहान असल्याने संसर्ग करणारे जंतू सहज मूत्राशयापर्यंत पोहोचू शकतात.

पावसाळ्यात ब्लॅडर इन्फेक्शनचा धोका का वाढतो?

डॉक्टर विनीत यांच्या मते, पावसाळ्यात काही कारणांमुळे संसर्गाचा धोका वाढू शकतो.

कमी पाणी पिणे

पावसाळ्यात हवामान थंड असल्यामुळे तहान कमी लागते. त्यामुळे अनेक लोक नेहमीपेक्षा कमी पाणी पितात. यामुळे लघवी कमी होते आणि बॅक्टेरिया जास्त वेळ मूत्राशयात राहतात. त्यामुळे संसर्ग होण्याचा धोका वाढतो.

बराच वेळ ओले कपडे घालून राहणे

पावसात भिजल्यानंतर जर ओले कपडे किंवा अंतर्वस्त्र (अंडरगारमेंट्स) बराच वेळ तसेच घातले, तर ओलाव्यामुळे बॅक्टेरिया आणि बुरशी वेगाने वाढतात. त्यामुळे युरिनरी आणि फंगल संसर्गाचा धोका वाढतो.

लघवी रोखून ठेवणे

पावसाळ्यात प्रवासादरम्यान किंवा स्वच्छ शौचालय उपलब्ध नसल्यामुळे अनेकजण लघवी रोखून ठेवतात. त्यामुळे मूत्राशयात बॅक्टेरिया वाढण्यास संधी मिळते आणि संसर्ग होऊ शकतो.

स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष

पावसाळ्यात ओलावा, घाण आणि दूषित वातावरणामुळे वैयक्तिक स्वच्छता राखणे कठीण होते. योग्य स्वच्छता न ठेवल्यास संसर्गाचा धोका वाढतो.

इतर संसर्गही कारणीभूत ठरू शकतात

पावसाळ्यात पोटाचा संसर्ग किंवा श्वसनाचा संसर्ग (रेस्पिरेटरी इन्फेक्शन) झाल्यास शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होऊ शकते. त्यामुळे काही लोकांमध्ये युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनचा धोका वाढतो.

कोणाला हा धोका जास्त असतो?

ब्लॅडर इन्फेक्शन कोणालाही होऊ शकतो. मात्र, खालील लोकांमध्ये त्याचा धोका अधिक असतो.

• महिला
• ज्येष्ठ नागरिक
• मधुमेहाचे रुग्ण
• रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असलेले लोक
• ज्यांना वारंवार UTI होण्याचा इतिहास आहे

मधुमेहाच्या रुग्णांनी अधिक काळजी का घ्यावी?

डॉक्टरांच्या मते, मधुमेहामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होऊ शकते, त्यामुळे संसर्गाचा धोका वाढतो. शिवाय मधुमेहाच्या रुग्णांना आधीपासूनच वारंवार लघवी होण्याची समस्या असू शकते. त्यामुळे पावसाळ्यात संसर्गाची लक्षणे दिसताच तातडीने लक्ष देणे गरजेचे आहे.

ब्लॅडर इन्फेक्शनची सुरुवातीची लक्षणे

खालील लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

• वारंवार लघवी लागणे
• अचानक तीव्र लघवी लागणे आणि ती रोखता न येणे
• लघवी करताना जळजळ किंवा वेदना होणे
• वारंवार थोड्या-थोड्या प्रमाणात लघवी होणे
• मूत्राशयाजवळ वेदना होणे
• ताप येणे किंवा थंडी वाजणे
• कंबर किंवा किडनीच्या भागात वेदना होणे (संसर्ग वाढल्यास)
• गंभीर संसर्गात लघवीत रक्त येणे

किती वेळाने लघवी होणे सामान्य मानले जाते?

सामान्यतः निरोगी व्यक्तीला दर २ ते ३ तासांनी लघवी होणे सामान्य मानले जाते. पण दर अर्ध्या तासाने, १५ मिनिटांनी किंवा ५–१० मिनिटांनी वारंवार लघवी लागत असेल, तर ते ब्लॅडर इन्फेक्शन किंवा इतर मूत्रविकाराचे लक्षण असू शकते.

ब्लॅडर इन्फेक्शनची तपासणी कशी केली जाते?

ब्लॅडर इन्फेक्शनची खात्री करण्यासाठी डॉक्टर खालील तपासण्या सुचवतात.

• युरिन रुटीन तपासणी
• युरिन कल्चर टेस्ट

या तपासण्यांमुळे संसर्ग बॅक्टेरियामुळे झाला आहे की बुरशीमुळे, हे समजू शकते.

ब्लॅडर इन्फेक्शनमध्ये प्रत्येक रुग्णाला अँटिबायोटिकची गरज असते का?

डॉक्टरांच्या मते, संसर्ग सुरुवातीच्या टप्प्यात आणि सौम्य असेल तर पुरेसे पाणी पिणे, लघवी न रोखणे आणि स्वच्छता राखणे यामुळे अनेकदा आराम मिळू शकतो. मात्र, संसर्ग गंभीर झाला असेल, जास्त ताप, तीव्र वेदना असतील किंवा तपासणीत बॅक्टेरियाचा संसर्ग आढळला, तर डॉक्टर अँटिबायोटिक औषधे देऊ शकतात.

जर संसर्ग बुरशीमुळे (फंगस) झाला असेल, तर अँटिबायोटिक उपयोगी ठरत नाही. अशा वेळी अँटीफंगल औषधांची गरज असते.

पावसाळ्यात ब्लॅडर इन्फेक्शनपासून बचाव कसा कराल?

• दिवसभरात साधारण २.५ ते ३ लिटर पाणी प्या (डॉक्टरांनी इतर आजारामुळे पाणी कमी पिण्याचा सल्ला दिला नसेल तर).
• जास्त वेळ लघवी रोखू नका.
• पावसात भिजल्यानंतर लगेच कोरडे कपडे घाला.
• ओले अंतर्वस्त्र त्वरित बदला.
• सिंथेटिकऐवजी सुती (कॉटन) अंतर्वस्त्र वापरा.
• वैयक्तिक स्वच्छता राखा.
• बाहेरचे अस्वच्छ अन्न खाणे टाळा.
• खूप तिखट पदार्थ, कोल्ड ड्रिंक आणि जास्त प्रमाणात रेड मीट खाणे मर्यादित ठेवा.

डॉक्टरांकडे तातडीने कधी जावे?

जर वारंवार लघवी येणे, तीव्र जळजळ, ताप, थंडी वाजणे, लघवीत रक्त येणे किंवा कंबरेच्या खालच्या भागात वेदना होत असतील, तर अजिबात वेळ न दवडता युरोलॉजिस्टचा सल्ला घ्या. वेळेवर उपचार न घेतल्यास हा संसर्ग किडनीपर्यंत पोहोचू शकतो.

(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)