रोज गॅस होतोय, ढेकर येतात, पोटात जडपणा जाणवतोय? शरीर ओरडून सांगतंय आजाराचे संकेत, दुर्लक्ष ठरेल धोकादायक

आयुर्वेदिक आणि युनानी उपचार पद्धतीतील तज्ज्ञ डॉ. सलीम जैदी यांच्या मते, रोज पोटात गॅस तयार होणे किंवा सतत पोटफुगी जाणवणे म्हणजे पचनसंस्था योग्य प्रकारे काम करत नाही याचा स्पष्ट संकेत असू शकतो. चुकीचा आहार, वेळेवर न खाणे, फास्ट फूड आणि सततचा ताण या सगळ्यांचा एकत्रित परिणाम पचनक्रिया कमकुवत करतो.

गॅस नेमकी कशी तयार होते? (How Gas Forms in the Body)

पोटात गॅस तयार होणे ही पूर्णपणे असामान्य प्रक्रिया नाही. अन्न खाताना पोटात जाणारी हवा आणि आतड्यांमध्ये अर्धवट पचलेल्या अन्नाचे किण्वन (फर्मेंटेशन) यामुळे नैसर्गिकरित्या गॅस तयार होते. मात्र, जेव्हा हा गॅस प्रमाणाबाहेर तयार होतो किंवा बाहेर पडू शकत नाही, तेव्हा पोट फुगणे, जडपणा आणि कधी कधी वेदना जाणवू लागतात.

तज्ज्ञ सांगतात की,”गॅस आणि पोटफुगी या दोन वेगळ्या समस्या आहेत. गॅसमध्ये प्रामुख्याने हवा साचते, तर पोटफुगीमध्ये पोट फुगल्यासारखे आणि अस्वस्थ वाटते. काही वेळा गॅस कमी असूनही पोटफुगी जाणवते. यामागे आतड्यांची हालचाल मंदावणे, बद्धकोष्ठता किंवा पचनसंस्थेतील नसा अतिसंवेदनशील होणे ही कारणे असू शकतात.

रोज गॅस आणि पोटफुगी का होते? (Daily Causes of Gas and Bloating)

दररोज पोट फुगणे, दुर्गंधी युक्त गॅस सुटणे किंवा वारंवार ढेकर येणे यामागे अनेक सवयी जबाबदार असतात. वेगाने आणि लक्ष न देता जेवणे, गरजेपेक्षा जास्त अन्न घेणे, रात्री उशिरा आणि जड जेवण करणे यामुळे पचनावर अतिरिक्त ताण येतो. याशिवाय दूध, गहू किंवा काही डाळी शरीराला न मानवणे, कृत्रिम स्वीटनरचा अति वापर आणि सततचा मानसिक ताण व चिंता यामुळेही गॅस आणि पोटफुगीची समस्या वाढते.

गॅस मागे दडलेले आजार (Underlying Medical Conditions)

काही वेळा गॅस आणि पोटफुगी ही केवळ जीवनशैलीची समस्या नसून गंभीर आजारांचे लक्षण असू शकते. इरिटेबल बाउल सिंड्रोम, स्मॉल इंटेस्टाइनल बॅक्टेरियल ओव्हरग्रोथ आणि सिलिअक डिसीज यांसारख्या स्थितींमध्ये गॅससह पोटदुखी, जुलाब, बद्धकोष्ठता, थकवा, रक्तक्षय किंवा वजन घटणे यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. अशा वेळी स्वत: उपचार न करता तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक ठरते.

जीवनशैलीत बदल केल्यास मिळू शकतो आराम (Lifestyle Changes for Relief)

तज्ज्ञांच्या मते, दैनंदिन सवयींमध्ये काही साधे बदल केल्यास गॅस आणि पोटफुगीवर मोठ्या प्रमाणात नियंत्रण मिळवता येते. अन्न हळूहळू आणि नीट चावून खाल्ल्यास पचन एन्झाइम्स योग्य प्रकारे काम करतात आणि अन्न लवकर पचते. गरजेपेक्षा जास्त खाणे टाळल्यास पचनसंस्थेवरचा ताण कमी होतो. रात्री झोपण्याच्या किमान तीन तास आधी जेवण केल्यास पचन पूर्ण होते आणि गॅस, अपचन व फुगण्याचा त्रास कमी होतो.

नियमित चालणे, हलका व्यायाम किंवा योग केल्याने आतड्यांची हालचाल सुधारते आणि बद्धकोष्ठतेचा धोका कमी होतो. जेवणानंतर बडीशेप चावल्याने पचन सुधारते, तर ओवा आणि आल्याचा मर्यादित वापर पचनक्रिया मजबूत करण्यास मदत करतो. स्ट्रॉ, फिजी ड्रिंक्स आणि जास्त च्युइंगम चघळणे टाळल्यास पोटात अनावश्यक हवा जाण्यापासून बचाव होतो.

तज्ज्ञांचा इशारा (Expert Advice)

गॅस आणि पोटफुगी ही किरकोळ समस्या नसून शरीर देत असलेला इशारा असू शकतो, असे तज्ज्ञ स्पष्ट करतात. योग्य वेळी आहार आणि जीवनशैलीत बदल करून तसेच गरज असल्यास वैद्यकीय तपासणी करून या समस्येकडे गांभीर्याने पाहिल्यास भविष्यातील गंभीर पचनविकार टाळता येऊ शकतात. निरोगी पचनसंस्था ही एकूण आरोग्याची पायाभूत गरज असल्याचे तज्ज्ञ अधोरेखित करतात.