वर्षानुवर्षे पोटातील आतड्यात कुजणारा मल मिनिटांत पडेल बाहेर! चहा किंवा दुधात ‘हा’ १ मसाला मिसळून प्या; सकाळी लगेच पोट होईल साफ

पण, त्यासाठी प्रत्येक वेळी महागडी उत्पादने किंवा वेगवेगळे उपाय शोधण्याची गरज आहेच, असे नाही. आपल्या स्वयंपाकघरात असलेला एक साधा मसाला पचनक्रियेसाठी उपयोगी ठरू शकतो. हा पदार्थ जेवणाची चव वाढवण्यासाठी नेहमी वापरला जातो; मात्र त्याचे काही संभाव्य पचनविषयक फायदेही संशोधनातून समोर आले आहेत.

बद्धकोष्ठता म्हणजे नेमकं काय?

आठवड्यात तीनपेक्षा कमी वेळा शौचास होणे, मल कठीण किंवा कोरडा होणे, शौच करताना जास्त जोर लावावा लागणे किंवा पोट पूर्णपणे साफ झाले नसल्याची भावना होणे, याला सामान्यतः बद्धकोष्ठता, असे म्हटले जाते. काही लोकांना यासोबत पोट फुगणे, गॅस आणि पोटदुखीचाही त्रास होऊ शकतो.

अपुरे पाणी पिणे, आहारात तंतुमय पदार्थ कमी असणे, व्यायामाचा अभाव, दिनचर्येतील बदल आणि काही औषधांमुळेही बद्धकोष्ठतेचा त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ एका पदार्थावर अवलंबून राहण्याऐवजी संपूर्ण जीवनशैलीकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पचनक्रियेला गती देण्यास मदत?

या स्वयंपाकघरातील मसाल्याबाबत झालेल्या काही अभ्यासांमध्ये तो जठराच्या हालचालींना चालना देऊ शकतो, असे आढळले आहे. एका मानवी अभ्यासात त्याच्या सेवनानंतर जठर रिकामे होण्याची प्रक्रिया आणि जठराच्या आकुंचनांमध्ये वाढ दिसून आली. त्यामुळे पचनसंस्थेची हालचाल सुरळीत होण्यास मदत होण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते.

त्यातील काही सक्रिय घटक पचनक्रियेशी संबंधित असल्याचे संशोधनात दिसते. त्यामुळे जेवणानंतर जाणवणारी जडपणा, मळमळ किंवा पोट फुगल्यासारखी भावना कमी होण्यास काही प्रमाणात मदत होऊ शकते. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीला त्याचा परिणाम सारखाच मिळेल, असे नाही.

गॅस आणि ब्लोटिंगमध्येही मिळू शकतो फायदा

पोटात गॅस साचल्यामुळे अनेकदा पोट फुगल्यासारखे वाटते. यालाच सामान्य भाषेत ‘ब्लोटिंग’ म्हणतात. काही संशोधनांमध्ये या मसाल्याच्या सेवनामुळे पचनाशी संबंधित काही लक्षणांमध्ये सुधारणा दिसून आली आहे. एका नियंत्रित अभ्यासात त्याच्या सेवनानंतर बद्धकोष्ठता आणि ब्लोटिंगच्या काही लक्षणांमध्ये घट दिसली होती. मात्र, हा अभ्यास विशिष्ट रुग्णसमूहावर करण्यात आला होता. त्यामुळे त्याचा परिणाम सर्वांवर होईल, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.

आहारात कसा समावेश कराल?

हा पदार्थ आहारात विविध प्रकारे समाविष्ट करता येतो. त्याचा छोटा तुकडा चहामध्ये उकळून घेता येतो किंवा स्वयंपाकात मसाला म्हणून वापरता येतो. काही जण त्याचा रस किंवा पूडही वापरतात. मात्र प्रमाणापेक्षा नियमित आणि संतुलित आहार अधिक महत्त्वाचा आहे.

बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी करण्यासाठी दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे, फळे, भाज्या, कडधान्ये आणि इतर तंतुमय पदार्थांचा आहारात समावेश करणे, तसेच नियमित चालणे उपयुक्त ठरू शकते. केवळ एखादा घरगुती उपाय केल्याने जुनी किंवा तीव्र बद्धकोष्ठता कायमची दूर होईल, असा दावा करता येत नाही.

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

बद्धकोष्ठता वारंवार होत असेल, अनेक दिवस शौचास होत नसेल किंवा त्यासोबत तीव्र पोटदुखी, उलटी, रक्तस्राव, अचानक वजन कमी होणे किंवा इतर गंभीर लक्षणे जाणवत असतील, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता, डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

आता तुम्हाला उत्सुकता असेल की, स्वयंपाकघरातील हा साधा मसाला नेमका कोणता? तर पचनक्रियेसाठी उपयुक्त ठरू शकणारा हा मसाला म्हणजे आपले नेहमीचे आले! आल्यामध्ये जिंजरॉलसह विविध सक्रिय घटक आढळतात. पचनसंस्थेच्या हालचालींवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो, असे काही अभ्यासांत दिसून आले आहे. पोषणतज्ज्ञ कतरीना कॉक्स (Katrina Cox, M.S., RDN) यांच्या मते, आलं पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यासाठी आणि बद्धकोष्ठतेच्या त्रासात मदत करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. आल्यामुळे पचनसंस्थेची हालचाल वाढण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे अन्न पचनमार्गातून पुढे जाण्याची प्रक्रिया सुरळीत होण्यास आणि मलविसर्जनास मदत होण्याची शक्यता असते. आल्यातील जिंजरॉलसारखे सक्रिय घटक पचनाशी संबंधित प्रक्रियांवर परिणाम करू शकतात.

(टीप : ही माहिती उपलब्ध संशोधन आणि सामान्य आरोग्यविषयक माहितीनुसार देण्यात आली आहे. बद्धकोष्ठता किंवा पचनाशी संबंधित समस्या वारंवार होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. कोणताही घरगुती उपाय हा वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय समजू नये.)