Garlic vs Ginger for Inflammation: लसूण आणि आलं हे दोन असे मसाले आहेत, ज्यांचा वापर फक्त स्वयंपाकातच केला जात नाही, तर अनेक आजारांवरही त्यांचा उपयोग होतो. या दोन्ही मसाल्यांमध्ये औषधी गुणधर्म असतात. लसूण आणि आल्यामध्ये असे काही घटक आढळतात, जे शरीरातील सूज कमी करण्यास मदत करू शकतात. आयुर्वेदातही लसूण आणि आल्याला सूज कमी करण्यासाठी आणि अनेक आजारांवर उपयोगी मानले गेले आहे.
मेडिकल सायन्सनुसार, हळदीच्या लाटेपासून ते आल्याच्या शॉट्सपर्यंत, शरीरातील सूज कमी करणारे पदार्थ सध्या पोषणाशी संबंधित चर्चेचा महत्त्वाचा भाग बनले आहेत. लसूण आणि आल्यामध्येही सूज नियंत्रित करण्याचे गुणधर्म आहेत.
रजिस्टर्ड डायटिशियन, न्यूट्रिशन रायटर आणि न्यूट्रिशन एक्सपर्ट लॉरेन मॅनकर यांनी EatingWell मध्ये सांगितले की, शरीराच्या कोणत्याही भागात सूज येऊ शकते. दुखापत, ताण किंवा संसर्ग झाल्यानंतर शरीराची ही एक नैसर्गिक प्रतिक्रिया असते. थोड्या काळासाठी होणारी सूज शरीराला बरे होण्यास मदत करते.
मात्र, सूज बराच काळ राहिल्यास शरीरात दीर्घकाळ सौम्य स्वरूपाची सूज म्हणजेच क्रॉनिक लो-ग्रेड इन्फ्लेमेशन होऊ शकते. याचा संबंध हृदयविकार आणि टाइप-२ डायबिटीजसारख्या आरोग्याच्या समस्यांशी जोडला जातो. डायटिशियनच्या मते, तुमचा आहारही शरीरातील सूजेवर परिणाम करू शकतो. यामध्ये लसूण आणि आल्याची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते. चला जाणून घेऊया की लसूण आणि आल्याचे सेवन केल्याने शरीरातील सूज कशी नियंत्रित होऊ शकते आणि या दोन्हींपैकी सूज कमी करण्यासाठी कोणते अधिक प्रभावी आहे.
लसूण आणि सूज
लसणामध्ये असलेल्या सल्फरयुक्त घटकांमुळे त्याचे सूज कमी करणारे गुणधर्म असल्याचे मानले जाते. यामध्ये एलिसिन (Allicin) हा घटक सर्वात महत्त्वाचा आहे. विशेष म्हणजे, लसणाच्या पूर्ण पाकळीत एलिसिन थेट आढळत नाही. जेव्हा लसूण ठेचला किंवा कापला जातो, तेव्हा एका एन्झाइमच्या प्रक्रियेमुळे एलिसिन तयार होते.
लसणामुळे शरीरातील सूज कमी होण्याच्या संभाव्य परिणामांवर अनेक संशोधने झाली आहेत. एका मोठ्या आढाव्यात १०८ रॅन्डमाइज्ड कंट्रोल ट्रायल्सचे विश्लेषण करण्यात आले. यामध्ये असे आढळले की, लसणाच्या सप्लिमेंट्सचे सेवन केल्याने हृदयाशी संबंधित आजार आणि शरीरातील सूज कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
या संशोधनात रक्तदाब, एकूण कोलेस्ट्रॉल, LDL म्हणजेच खराब कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स कमी होणे, तसेच HDL म्हणजेच चांगले कोलेस्ट्रॉल वाढणे असे परिणाम दिसून आले. याशिवाय C-reactive protein (CRP) आणि tumor necrosis factor-alpha (TNF-alpha) यांसारख्या सूजेशी संबंधित घटकांमध्येही सुधारणा दिसून आली.
इतर काही संशोधनांमध्येही लसणाच्या सप्लिमेंट्स आणि लसणाच्या पाकळ्यांचा संबंध शरीरातील सूजेशी संबंधित घटकांमध्ये सुधारणा होण्याशी जोडला गेला आहे. याशिवाय रक्तातील चरबी, रक्तदाब, शरीरातील अँटीऑक्सिडंटची स्थिती, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि ग्लुकोज मेटाबॉलिझम यामध्येही लसणाचे फायदे दिसून आले आहेत.
लसणाचा फायदा घेण्यासाठी त्याचे सेवन कसे करावे?
जर तुम्हाला लसणाचा पूर्ण फायदा घ्यायचा असेल, तर लसूण कापल्यानंतर किंवा ठेचल्यानंतर काही वेळ तसाच ठेवावा. यामुळे एलिसिन तयार होण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळू शकतो.
लसणाचा फायदा घेण्यासाठी सलाड ड्रेसिंगमध्ये किंवा बारीक चिरलेला कच्चा लसूण खाऊ शकता. मात्र, सुरुवात कमी प्रमाणात करावी. काही लोकांना कच्चा लसूण खाल्ल्याने पोटाशी संबंधित त्रास होऊ शकतो. जास्त प्रमाणात लसूण खाल्ल्यास गॅस किंवा पचनाशी संबंधित अस्वस्थता जाणवू शकते. त्यामुळे हळूहळू लसणाचा आहारात समावेश करावा.
लसूण नियमितपणे जेवणातही वापरता येतो.
लसूण शिजवूनही खाऊ शकता. तो सूप, स्टर-फ्राय आणि भाजलेल्या पदार्थांमध्ये वापरता येतो. मात्र, लसूण गरम केल्याने त्यातील काही घटकांचे प्रमाण कमी होऊ शकते.
आलं आणि सूज यांचा काय संबंध आहे?
आल्यामध्येही असे अनेक घटक आढळतात, जे शरीरातील सूज कमी करण्यासाठी संभाव्य भूमिका बजावू शकतात. यामध्ये जिंजरोल्स (Gingerols), शोगाओल्स (Shogaols), पॅराडोल्स (Paradols) आणि जिंजरोन (Zingerone) यांचा समावेश होतो.
ताज्या आल्यामध्ये जिंजरोल्स हा प्रमुख घटक असतो आणि त्यामध्ये सूज कमी करण्याचे मजबूत गुणधर्म आढळले आहेत. जेव्हा आलं गरम केलं जातं किंवा बराच काळ ठेवलं जातं, तेव्हा त्यातील काही जिंजरोल्सचे रूपांतर शोगाओल्समध्ये होते. काही संशोधनानुसार, ताज्या आल्यातील जिंजरोल्सच्या तुलनेत शोगाओल्समध्ये सूज कमी करण्याचा अधिक प्रभाव असू शकतो.
संशोधनानुसार, आल्यामध्ये असलेले हे घटक शरीरात सूज वाढवणाऱ्या काही प्रक्रिया प्रभावित करू शकतात. त्यामुळेच आल्याला सूज कमी करणारे गुणधर्म असलेले मानले जाते.
एका संशोधनात सौम्य ते मध्यम स्वरूपाच्या सांधेदुखी आणि स्नायूंच्या दुखण्याने त्रस्त असलेल्या ३० प्रौढ व्यक्तींना सुमारे आठ आठवडे जिंजर एक्स्ट्रॅक्ट देण्यात आले. या संशोधनात असे आढळले की, आलं घेणाऱ्या लोकांमध्ये वेदना कमी झाल्या, रोजची शारीरिक कामे करण्याची क्षमता सुधारली आणि IL-6, TNF-alpha तसेच CRP यांसारख्या सूजेशी संबंधित घटकांमध्येही बदल दिसून आले.
आहारात आल्याचा समावेश कसा करावा?
जर तुम्हाला आल्याचे सेवन करायचे असेल, तर ताजे आणि शिजवलेले दोन्ही प्रकारचे आलं वापरू शकता. ताज्या आल्यातून जिंजरोल्स मिळतात, तर ते शिजवल्यानंतर त्यातील काही जिंजरोल्सचे रूपांतर शोगाओल्समध्ये होते. दोन्ही प्रकारच्या घटकांमध्ये सूज कमी करण्याचे गुणधर्म असू शकतात.
आल्याचा चहा प्या: ताज्या आल्याचे काही तुकडे गरम पाण्यात टाकून आल्याचा चहा बनवता येतो. हे एक सोपे आणि गरम पेय आहे, जे आहारात सहज समाविष्ट करता येते.
स्मूदीमध्ये आलं घाला: थोडेसे ताजे आलं स्मूदीमध्ये मिसळू शकता. यामुळे स्मूदीला थोडी तिखट चव येते आणि आल्यातील सक्रिय घटक आहाराचा भाग बनू शकतात.
आलं सूप, स्टर-फ्राय, मॅरिनेड, ड्रेसिंग, डिप्स आणि अगदी काही बेक केलेल्या पदार्थांमध्येही वापरता येते.
लसूण आणि आल्यापैकी कोणते अधिक चांगले?
तज्ज्ञांच्या मते, शरीरातील सूज कमी करण्याच्या बाबतीत लसूण आल्यापेक्षा चांगला आहे किंवा आलं लसणापेक्षा चांगले आहे, असे ठामपणे म्हणता येत नाही. या दोन्हीमध्ये सूज कमी करण्याचे गुणधर्म आहेत आणि दोन्ही शरीरातील सूज कमी करण्यास मदत करू शकतात.
त्यामुळे लसूण आणि आल्याला एकमेकांचे प्रतिस्पर्धी मानण्याऐवजी त्यांना एक टीम म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल. या दोन्हींमध्ये वेगवेगळे सक्रिय घटक असतात, जे शरीरातील सूजेशी संबंधित वेगवेगळ्या प्रक्रिया आणि मार्गांवर परिणाम करू शकतात.
(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
