Green tea lemongrass tea or black tea: भारतात चहा हा केवळ एक पेय नसून अनेकांच्या दैनंदिन जीवनशैलीचा भाग बनला आहे. सकाळची सुरुवात करण्यासाठी, कामाच्या वेळी ताजेतवाने किंवा अधिक जागरूक वाटण्यासाठी तसेच दुपारच्या वेळी थकवा आणि सुस्ती कमी करण्यासाठी अनेकजण चहा पितात. चहामध्ये नैसर्गिकरित्या कॅफिन असते. कॅफिनमुळे तात्पुरती जागरूकता आणि सतर्कता वाढू शकते; मात्र त्याचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळा असतो.
हल्ली अनेकजण नेहमीच्या दूध-चहाऐवजी किंवा कॉफीऐवजी ग्रीन-टी, लेमनग्रास-टी आणि ब्लॅक-टी यांसारखी पेये घेऊ लागले आहेत. विशेषतः साखर कमी करण्याचा प्रयत्न करणारे काहीजण या पेयांचे साखरविरहित सेवन करतात. मात्र या सर्व पेयांना एकसारखे मानणे योग्य नाही. त्यांची निर्मिती, कॅफिनचे प्रमाण आणि चव यामध्ये फरक असतो.
ग्रीन-टी आणि ब्लॅक-टी दोन्ही Camellia sinensis या एकाच चहाच्या वनस्पतीपासून तयार होतात. ग्रीन-टीच्या पानांवर कमी प्रक्रिया केली जाते, तर ब्लॅक-टीमध्ये अधिक ऑक्सिडेशन प्रक्रिया झाल्यामुळे तिचा रंग आणि चव अधिक गडद होते. ग्रीन-टीमध्ये कॅटेचिन्ससह विविध पॉलीफेनॉल्स आढळतात आणि त्यात कॅफिनही असते. ब्लॅक-टीमध्येही कॅफिन आणि पॉलीफेनॉल्स असतात. एखाद्या कपातील कॅफिनचे प्रमाण चहाचा प्रकार, पानांचे प्रमाण, पाण्याचे तापमान आणि किती वेळ चहा मुरवला आहे यानुसार बदलू शकते. त्यामुळे “ग्रीन-टीमध्ये नेहमीच ब्लॅक-टीपेक्षा कमी कॅफिन असते” असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.
दुसरीकडे, लेमनग्रास-टी ही पारंपरिक चहापेक्षा वेगळी आहे. जर ती फक्त लेमनग्रासच्या पानांचे पाणी किंवा हर्बल इन्फ्युजन असेल, तर त्यात साधारणपणे कॅफिन नसते. त्यामुळे कॅफिनचे सेवन कमी करू इच्छिणाऱ्यांसाठी ती एक पर्यायी पेय ठरू शकते. मात्र बाजारातील काही “लेमनग्रास-टी”मध्ये ग्रीन-टी किंवा ब्लॅक-टीची पाने मिसळलेली असू शकतात. अशा मिश्रणामध्ये कॅफिन असण्याची शक्यता असते, त्यामुळे पॅकेटवरील घटकांची माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
या पेयांचा आरोग्यदायी पर्याय म्हणून विचार करताना त्यामध्ये किती साखर घातली आहे हेही महत्त्वाचे आहे. ग्रीन-टी, ब्लॅक-टी किंवा लेमनग्रास-टी साखर न घालता घेतल्यास अतिरिक्त साखरेचे सेवन टाळता येते. मात्र एखादे पेय “ग्रीन-टी” किंवा “हर्बल-टी” आहे म्हणून ते अमर्यादित प्रमाणात घेणे योग्य नाही. ग्रीन-टी आणि ब्लॅक-टीमधील कॅफिन काही संवेदनशील व्यक्तींमध्ये बेचैनी, झोपेचा त्रास, धडधड किंवा पोटातील अस्वस्थता निर्माण करू शकते. त्यामुळे आपल्या कॅफिन सहनशीलतेनुसार आणि दिवसातील वेळेनुसार सेवन करणे योग्य ठरते.
त्यामुळे चहा किंवा कॉफी पूर्णपणे वाईट आणि ग्रीन-टी किंवा लेमनग्रास-टी पूर्णपणे आरोग्यदायी अशी तुलना करण्यापेक्षा आपण कोणते पेय घेतो, त्यात किती साखर किंवा कॅफिन आहे आणि किती प्रमाणात घेतो हे अधिक महत्त्वाचे आहे. ग्रीन-टी आणि ब्लॅक-टी ही कॅफिनयुक्त पेये आहेत, तर फक्त लेमनग्रासपासून तयार केलेले इन्फ्युजन साधारणपणे कॅफिनमुक्त असते. योग्य प्रमाणात आणि आपल्या शरीराला अनुरूप असे पेय निवडणे हा अधिक योग्य दृष्टिकोन ठरतो.
