सतत डोकं दुखतंय? दुर्लक्ष करू नका, शरीरात ‘या’ गंभीर आजाराची होतेय वाढ; डॉक्टर म्हणतात, आधी ‘ही’ लक्षणं तपासा…

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक डोकेदुखी सामान्य नसते. जर डोकेदुखीसोबत उलटी होणे, धूसर दिसणे किंवा चक्कर येणे यांसारखे बदल जाणवत असतील, तर तो शरीराचा गंभीर इशारा असू शकतो. मुंबई सेंट्रल येथील वॉकहार्ट हॉस्पिटलचे ब्रेन आणि स्पाइन सर्जन डॉ. केवल शुक्ला यांच्या मते, केवळ डोकेदुखी ही चिंतेची बाब नसते, तर तिच्यासोबत दिसणारी लक्षणे आणि तिच्या स्वरूपात होणारे बदल अधिक महत्त्वाचे असतात.

ब्रेन ट्यूमरबाबत लोकांमध्ये एक सामान्य गैरसमज आहे की तो नेहमी खूप तीव्र आणि असह्य डोकेदुखी निर्माण करतो. पण प्रत्यक्षात सुरुवातीच्या टप्प्यात ब्रेन ट्यूमरची लक्षणे सामान्य डोकेदुखीसारखीच दिसू शकतात. बहुतेक डोकेदुखी ब्रेन ट्यूमरमुळे होत नाही. मात्र, जेव्हा डोकेदुखीचा प्रकार व्यक्तीच्या नेहमीच्या अनुभवापेक्षा वेगळा वाटू लागतो, तेव्हा चिंता करण्याची गरज असते. चला जाणून घेऊया की डोकेदुखीसोबत कोणती लक्षणे दिसल्यास ती ब्रेन ट्यूमरची चिन्हे असू शकतात.

डोकेदुखीसोबत कोणती लक्षणे धोकादायक ठरू शकतात?

• डोकेदुखी सतत वाढत जाणे किंवा अधिक गंभीर होणे
• झोपेतून उठल्यावर लगेच डोकेदुखी होणे
• सकाळच्या वेळी तीव्र डोकेदुखी होणे
• सामान्य औषधे किंवा उपचारांनी आराम न मिळणे
• डोकेदुखीसोबत इतर न्यूरोलॉजिकल लक्षणे दिसणे

ही सर्व डोकेदुखीची धोक्याची चिन्हे मानली जातात.

तपासणी कधी करावी?

डॉ. शुक्ला सांगतात की, जर डोकेदुखीसोबत मळमळ, उलटी, धूसर दिसणे, हात किंवा पायात कमजोरी, बोलण्यात अडचण किंवा झटके (सीझर्स) येणे अशी लक्षणे दिसत असतील, तर तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. केवळ डोकेदुखी नव्हे, तर तिच्या स्वरूपातील बदल आणि इतर न्यूरोलॉजिकल लक्षणांची उपस्थिती ही सर्वात महत्त्वाची चिन्हे आहेत.

ब्रेन ट्यूमरची शांतपणे दिसणारी लक्षणे कोणती?

धूसर दिसणे

सतत धूसर दिसणे, एखादी वस्तू दोन दिसणे किंवा इतर दृष्टीसंबंधी समस्या उद्भवू शकतात. हे ट्यूमर मेंदूच्या दृष्टी नियंत्रित करणाऱ्या भागावर परिणाम करत असल्यामुळे किंवा कवटीतील दाब वाढल्यामुळे होऊ शकते.

स्मरणशक्ती आणि एकाग्रता कमी होणे

डॉ. शुक्ला सांगतात की, व्यक्तीला हळूहळू विसरण्याची सवय वाढू शकते, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येऊ शकते किंवा बोलताना योग्य शब्द आठवण्यात अडचण होऊ शकते. ही लक्षणे ताण, थकवा किंवा वाढत्या वयामुळेही दिसू शकतात, त्यामुळे अनेकदा त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते.

मूड आणि वर्तनात बदल होणे

मूड, वर्तन, निर्णय घेण्याची क्षमता किंवा भावनिक प्रतिक्रिया यामध्ये बदल होऊ शकतात, विशेषतः जेव्हा ट्यूमर मेंदूच्या काही विशिष्ट भागांवर परिणाम करतो. अनेकदा कुटुंबातील सदस्य हे बदल सर्वप्रथम लक्षात घेतात.

तोल आणि हालचालींमध्ये अडचण

काही लोकांना चालताना वारंवार तोल जाणे, शरीराचा समतोल बिघडणे किंवा शरीराच्या एका भागात कमजोरी जाणवणे अशी लक्षणे दिसू शकतात, जी ब्रेन ट्यूमरचे संकेत असू शकतात.

ऐकण्याची क्षमता कमी होणे, बधिरपणा आणि झटके येणे

ऐकण्यात अडचण येणे, चेहरा बधिर होणे, कारण नसताना मुंग्या येणे किंवा पहिल्यांदाच झटके येणे ही ब्रेन ट्यूमरची लक्षणे असू शकतात. मात्र, या लक्षणांचा अर्थ नेहमीच ब्रेन ट्यूमर असतो असे नाही. पण ही लक्षणे सतत राहिली किंवा काळानुसार वाढत गेली, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

डॉ. शुक्ला यांचा सल्ला आहे की, जर डोकेदुखी अनेक आठवडे कायम राहिली, काळानुसार वाढत गेली किंवा तिच्यासोबत न्यूरोलॉजिकल लक्षणे दिसली, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

काही प्रकरणांमध्ये ब्रेन इमेजिंग (MRI किंवा CT स्कॅन) करण्याची गरज पडू शकते, विशेषतः जेव्हा लक्षणांचा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होऊ लागतो किंवा डोकेदुखीचा प्रकार आधीपेक्षा पूर्णपणे वेगळा वाटू लागतो.

ब्रेन ट्यूमरपासून बचाव शक्य आहे का?

जीवनशैलीशी संबंधित इतर आजारांप्रमाणे ब्रेन ट्यूमर अनेकदा कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना विकसित होऊ शकतो. डॉ. शुक्ला म्हणतात, “ब्रेन ट्यूमर पूर्णपणे टाळण्याचा निश्चित मार्ग नाही, कारण अनेक प्रकरणांमध्ये त्याचे कारणच माहीत नसते.”

ब्रेन ट्यूमरचा धोका कमी करण्यासाठी हे उपाय करा :

• तंबाखूचे सेवन करू नका.
• अनावश्यक रेडिएशनच्या संपर्कापासून दूर राहा.
• वजन नियंत्रणात ठेवा.
• नियमित व्यायाम करा.
• फळे आणि भाज्यांनी समृद्ध संतुलित आहार घ्या.
• जुन्या आजारांवर योग्य नियंत्रण ठेवा.

(Disclaimer: वरील माहिती प्राप्त माहितीवर आधारित असून अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)