महत्त्वाची कामं, नावं विसरता का? गोष्टी लक्षात ठेवण्यासाठी मेंदूवर जोर द्यावा लागतो? मग ‘या’ १० टिप्स फॉलो करा… सगळं सोपं होईल

लोक अनेकदा वृद्धापकाळामुळे स्मरणशक्ती कमी होते हा दोष देतात, पण तुम्हाला माहिती आहे का की लहान वयातही स्मरणशक्तीवर परिणाम होऊ शकतो? भारतीय योग गुरू, लेखिका, संशोधक आणि टीव्ही व्यक्तिमत्व डॉ. हंसा योगेंद्र यांनी दि इंडियन एक्सप्रेसशी बोलताना सांगितले की, तुम्ही कोणत्याही वयात तुमचे मन आणि बुद्धी तल्लख करू शकता आणि तुमची स्मरणशक्ती मजबूत करू शकता. काही योगासनांचा सराव केल्याने आहाराचे पालन केल्याने आणि काही पदार्थांचे सेवन केल्याने मेंदूशी संबंधित सर्व समस्या दूर होतातच, शिवाय तुमची स्मरणशक्ती देखील मजबूत होते. मानसिक आरोग्य सुधारू शकणाऱ्या तज्ज्ञांनी काही टिप्स सांगितल्या आहेत…

मेंदूला चालना देणारे पदार्थ

आपण जे खातो त्याचा थेट परिणाम आपल्या मेंदूवर होतो. मेंदूला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पोषणाची आवश्यकता असते. मेंदूचे आरोग्य सुधारण्यासाठी तुमच्या आहारात अक्रोड, ब्रोकोली, ब्लूबेरी, आळशी, हिरव्या पालेभाज्या आणि डार्क चॉकलेटचा समावेश करा. हे पदार्थ मेंदूचे रक्षण करतात आणि स्मरणशक्ती मजबूत करतात.

फक्त उन्हाळ्यातच नाही तर हिवाळ्यातही पाणी प्या

आपल्या मेंदूचा सुमारे ७५ टक्के भाग पाण्याने बनलेला असतो. शरीरात पाण्याची थोडीशी कमतरता देखील गोंधळ, थकवा आणि स्मरणशक्तीच्या समस्या निर्माण करू शकते म्हणून दिवसभरात किमान ६ ते ८ ग्लास पाणी प्यावे. हिवाळ्यात लोक अनेकदा कमी पाणी पितात, त्यामुळे शरीरावर तसंच मेंदूवर परिणाम होतो. वेस्टमिन्स्टर विद्यापीठ आणि ईस्ट लंडन विद्यापीठातील संशोधकांना असे आढळून आले की, चाचणीपूर्वी पुरेसे पाणी पिणाऱ्या मुलांचा आणि प्रौढांचा प्रतिक्रिया वेळ आणि एकाग्रता पाणी न पिणाऱ्यांपेक्षा चांगली होती. पुरेसे पाणी प्यायल्याने मेंदू माहिती प्रक्रिया करण्याचा वेग वाढतो.

चांगली आणि पूर्ण झोप घ्या

झोप मेंदूसाठी रिचार्ज बटणासारखे काम करते. दररोज ७ ते ९ तास गाढ झोप घेतल्याने स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि मूड सुधारतो. झोपण्यापूर्वी मोबाईल फोन आणि स्क्रीनपासून दूर राहणे खूप महत्त्वाचे आहे. युनिव्हर्सिटी ऑफ रोचेस्टर सेंटरमधील संशोधनात असे आढळून आले आहे की, झोपेच्या वेळी मेंदूतील ग्लिम्फॅटिक सिस्टिम सक्रिय होते. ही सिस्टिम मेंदूतून बीटा-अमायलॉइड सारखे विषारी प्रोटीन काढून टाकते, त्यामुळे अल्झायमर आणि स्मरणशक्ती कमी होते झोपेचा अभाव म्हणजे मेंदूमध्ये कचरा जमा होणे.

दररोज थोडा व्यायाम करा

मेंदू आणि शरीर सक्रिय ठेवण्यासाठी ३० मिनिटे कोणतीही क्रिया करणे आवश्यक आहे. दररोज चालणे, योगा, झुंबा किंवा इतर कोणत्याही शारीरिक हालचाली मेंदूला रक्तपुरवठा सुधारतात. यामुळे विचार करण्याची क्षमता वाढते आणि मानसिक स्पष्टता येते.

सजगता आणि ध्यानधारणेचा सराव करा

दररोज फक्त १० मिनिटे श्वासोच्छवासाचे ध्यान करणे देखील मनासाठी खूप फायदेशीर आहे. ध्यान केल्याने ताण कमी होतो, एकाग्रता सुधारते आणि मन शांत होते.

दररोज नवीन काहीतरी शिका

दररोज काहीतरी नवीन शिकण्याची सवय लावा. नवीन पुस्तक वाचणे, नवीन भाषा शिकणे किंवा संगीत वाद्य वाजवणे यामुळे मेंदूमध्ये नवीन मज्जासंस्थेचे कनेक्शन तयार होतात. परिणामी स्मरणशक्ती आणि शिक्षण दोन्ही सुधारते.

साखर आणि प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे सेवन मर्यादित प्रमाणात

जास्त साखर आणि पॅकेज्ड फूड मेंदूला कंटाळवाणे बनवू शकतात. त्याऐवजी आहारात सुकामेवा, ताजी फळे, मध आणि कडधान्य यांचा समावेश करणे योग्य.

कामाच्या दरम्यान छोटा ब्रेक घ्या

एकाच ठिकाणी बसून वारंवार काम केल्याने मेंदू थकू शकतो. ५० मिनिटांच्या अंतराने १० ते १५ मिनिटांचा ब्रेक घेतल्याने लक्ष केंद्रित राहण्यास आणि उत्पादकता वाढण्यास मदत होते.

लोकांशी संवाद साधणे

मित्र, कुटुंब आणि सहकाऱ्यांशी संवाद साधल्याने मेंदू सक्रिय राहतो. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, सामाजिक संबंध मजबूत केल्याने संज्ञानात्मक घट होण्याचा धोका कमी होतो.

मनाला आव्हान देत राहा

कोडी, सुडोकू, बुद्धिबळ यासारखे खेळ खेळल्याने स्मरणशक्ती आणि समस्या सोडवण्याचे कौशल्य सुधारते. तुमचा मेंदू जितका आव्हानात्मक असेल तितका तो अधिक तीक्ष्ण राहील.

मेंदू ही आपली सर्वात मोठी ताकद आहे. त्याला योग्य पोषण, पुरेशी विश्रांती आणि नियमित आव्हान दिल्यास आयुष्यभर स्पष्ट विचार, मजबूत स्मरणशक्ती आणि चांगली निर्णयक्षमता मिळू शकते. या टिप्स खूप सोप्या आहेत आणि त्या तुमच्या दिनचर्येत समाविष्ट केल्या तर तुमच्या मेंदूच्या शक्तीला खूप चालना देऊ शकतात.