Health tips yoga for digestion: आपण जे खातो, ते आपल्या शारीरिक आरोग्यावरच नव्हे, तर आपल्या मनःस्थिती आणि मानसिक स्थितीवर थेट परिणाम करते. योग्य आहार घेतल्याने ऊर्जा टिकून राहते, मनःस्थिती सुधारते आणि ताण कमी होतो. अन्नाचा आपल्या पचनसंस्थेवर सर्वांत खोल परिणाम होतो. कारण- पचनक्रिया खराब झाल्यस शरीराला पोषक तत्त्वे योग्य रीत्या शोषता येत नाहीत. पचनक्रिया चांगली राहण्यासाठी, तुमच्या आहारात तंतुमय पदार्थांचा समावेश करणे अत्यंत आवश्यक आहे. तंतुमयतेमुळे आतडे स्वच्छ राहते, बद्धकोष्ठता कमी होते आणि पोट जास्त काळ भरलेले राहते. पालक, मेथी व मोहरी यांसारख्या हिरव्या पालेभाज्या आणि पपई, सफरचंद, नाशपाती व पेरू यांसारखी फळे तंतुमयतेचे उत्कृष्ट स्रोत आहेत. ही भाज्या व फळे केवळ पचनक्रियाच सुधारत नाहीत, तर शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजेदेखील प्रदान करतात.
त्याव्यतिरिक्त पचनासाठी पुरेसे पाणी पिणेदेखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. पाण्याच्या कमतरतेमुळे बद्धकोष्ठता, गॅस व आम्लता यांसारख्या समस्या वाढू शकतात. दरम्यान, तळलेले, मसालेदार व प्रक्रिया केलेले पदार्थ जास्त प्रमाणात सेवन केल्याने पचनक्रिया कमकुवत होऊ शकते. म्हणून संतुलित आणि साधा आहार घेणे चांगले. ज्यांची पचनसंस्था अनेकदा बिघडते त्यांनी त्यांच्या आहाराकडे विशेष लक्ष देणे आणि काही योगासनांचा सराव करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
भारतीय योगगुरू, लेखिका, संशोधक व टीव्ही व्यक्तिमत्त्व डॉ. हंसा योगेंद्र यांच्या मते, नियमित वेळी खाणे, अन्न पूर्णपणे चावणे व जास्त खाणे टाळणे यांमुळे पचनसंस्था मजबूत होण्यास मदत होते. ज्यांची पचनसंस्था खराब आहे, ते जेवणापूर्वी काही योगासनांचा सराव करून त्यांचे पचन सहज राखू शकतात. काही योगासनांमुळे अन्न लवकर पचण्यास मदत होते आणि परिणामत: अन्नातील आवश्यक पोषक तत्त्वे शोषली जातात. शरीराला फायदा होण्यासाठी जेवणापूर्वी कोणते योगासन करावे ते पाहूया.
गोमुखासन करा
जेवणापूर्वी सराव करण्यासाठी पहिले महत्त्वाचे आसन म्हणजे गोमुखासन. या आसनात दोन्ही पाय पुढे करून बसावे लागते आणि नंतर दोन्ही पाय एकेक करून, वाकवून गुडघे एकमेकांवर आणण्याचा प्रयत्न करावा लागतो. वरच्या पायाच्या त्याच बाजूला असलेला हात वरून मागे आणला जातो आणि दुसऱ्या हाताने धरला जातो. सुमारे ३० सेकंद या स्थितीत राहतो. हे आसन पाठीचा कणा सरळ करते आणि फुप्फुसांचे कार्य सुधारते. हे आसन अंतर्गत अवयवांना सक्रिय करते आणि त्यांना पचनासाठी तयार करते.
योग मुद्रासन
आणखी एक उपयुक्त आसन म्हणजे योग मुद्रा.
योगमुद्रा कशी करावी? (Steps) :
१. पद्मासनात बसा : जमिनीवर योगा मॅटवर बसा आणि पाय पद्मासनात (डावा पाय उजव्या मांडीवर, उजवा पाय डाव्या मांडीवर) ठेवा.
२. हात मागे घ्या : दोन्ही हात पाठीमागे न्या आणि उजव्या हाताने डाव्या हाताचे मनगट पकडा (किंवा नमस्कार स्थितीत हात जोडा).
३. श्वास घ्या आणि वाका: श्वास आत घेत पाठ सरळ करा आणि श्वास सोडत हळूहळू पुढे वाका.
४. कपाळ जमिनीवर टेकवा: तुमचे कपाळ किंवा हनुवटी जमिनीला टेकवण्याचा प्रयत्न करा. या स्थितीत ३० ते ६० सेकंद थांबा.
५. मूळ स्थितीत या: श्वास घेत सावकाश वर या आणि सामान्य स्थितीत या.
हे आसन पोटाच्या अवयवांवर हलका दाब देते, ज्यामुळे वायू, घट्टपणा आणि कडकपणा कमी होतो आणि पचनसंस्था सक्रिय होते.
जेवणापूर्वी हलके वळणे आणि बाजूंना वाकणेदेखील खूप फायदेशीर आहे. त्यामुळे पोटाच्या सर्व अवयवांमध्ये रक्त आणि ऑक्सिजनचा प्रवाह सुधारतो. जेव्हा शरीर सैल आणि आरामशीर असते तेव्हा ते अन्न सहजपणे शोषण्यास अधिक तयार असते. जेव्हा आपण बसून किंवा उभे राहून वळतो तेव्हा पोटाच्या सर्व अवयवांवर, जसे की पोट, आतडे, यकृत आणि स्वादुपिंडावर हलका दाब दिला जातो. हा दाब जमा झालेला वायू बाहेर काढण्यास मदत करतो, ज्यामुळे बद्धकोष्ठता आणि अपचन कमी होते.
मकरासन, सुखासन व पद्मासन करा
जेवणापूर्वी दोन ते पाच मिनिटे मकरासन, सुखासन किंवा पद्मासनात शांतपणे बसणेदेखील अत्यंत फायदेशीर आहे. या आसनांमध्ये बसल्याने मन शांत होते आणि मानसिक ताण कमी होतो. जेव्हा मन शांत असते तेव्हा माणूस हळूहळू आणि जाणीवपूर्वक जेवतो. जाणीवपूर्वक खाल्ल्याने अन्न सहज पचण्यास मदत होते आणि पचनाच्या समस्या कमी होतात.
निष्कर्ष
जेवणापूर्वी केलेले योगासन शरीराला नैसर्गिकरीत्या पचनासाठी तयार करते. ही आसने पोटातील अवयवांना सक्रिय करतात, वायू व रक्तसंचय कमी करतात आणि रक्त व ऑक्सिजनचा प्रवाह वाढवतात. त्यामुळे पचनसंस्था मजबूत होते आणि शरीराला अन्नातील पोषक तत्त्वे चांगल्या प्रकारे शोषता येतात. त्याव्यतिरिक्त या योगासनांमुळे मन शांत होते.
