मुंबई : आजच्या आधुनिक कामाच्या पद्धती आणि जीवनशैलीमुळे माणूस ‘वेदना’ कशा प्रकारे अनुभवतो यामध्ये मोठा बदल होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर, बसून काम करण्याची सवय आणि सततचा मानसिक ताण यामुळे वेदना केवळ शारीरिक न राहता मानसिक स्वरूपातही जाणवू लागली आहे. मानसिक ताणतणावामधून आत्महत्यांचे प्रमाणही वाढत असल्याचे निम्हान्स तसेच आरोग्य विभागाच्या अहवालांमध्ये नमूद केले आहे. यासाठी प्रामुख्याने तरुणांनी ज्यांची बैठी कामाची शैली आहे अशांनी व्यसनांपासून दूर राहातानाच नियमित व्यायाम, चालणे तसेच पुरेशी झोप आणि खाण्यापिण्याच्या सवयी बदलण्याची आवश्यकता असल्याचे डॉक्टरांचे म्हणणे आहे.
अलीकडील निरीक्षणांनुसार, ऑफिसमध्ये किंवा घरातून दीर्घकाळ लॅपटॉपसमोर बसून काम करणाऱ्या लोकांमध्ये पाठदुखी, मानदुखी आणि स्नायूंच्या तक्रारी झपाट्याने वाढत आहेत. विशेष म्हणजे, या समस्या पूर्वी प्रामुख्याने वयोवृद्धांमध्ये दिसत असताना आता तरुणांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर आढळत आहेत. चुकीची बसण्याची पद्धत, हालचालींचा अभाव आणि स्क्रीनसमोरचा वाढलेला वेळ हे त्यामागील प्रमुख कारण मानले जात आहे.
यासोबतच, डिजिटल साधनांमुळे काम आणि वैयक्तिक आयुष्य यातील सीमारेषा पुसट झाल्या आहेत. अनेक कर्मचारी कामाच्या वेळेनंतरही ईमेल, मेसेजेस किंवा कॉल्समुळे सतत ‘ऑन’ राहतात. यामुळे मेंदूला विश्रांती मिळत नाही आणि मानसिक ताण वाढतो. या ताणाचा थेट परिणाम शरीरावर होऊन वेदनांची तीव्रता वाढते.
तज्ज्ञांच्या मते, वेदना ही केवळ शरीरातील दुखापतीचा परिणाम नसून ती मेंदू, भावना आणि मानसिक स्थितीशीही जोडलेली असते. दीर्घकाळ चालणाऱ्या वेदनांमुळे मेंदू सतत सतर्क अवस्थेत राहतो, ज्यामुळे थकवा, चिंता आणि नैराश्य यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळेच आधुनिक काळात ‘क्रॉनिक पेन’ म्हणजेच दीर्घकालीन वेदनांचे प्रमाण वाढत असल्याचे दिसून येते.कामाचा वाढता दबाव, ‘हसल कल्चर’ आणि यशासाठी सतत धावण्याची प्रवृत्ती यामुळे लोक स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करत आहेत. पुरेशी झोप न मिळणे, व्यायामाचा अभाव आणि असंतुलित आहार यामुळे ही परिस्थिती अधिक गंभीर होत आहे. परिणामी, वेदना केवळ शारीरिक त्रास न राहता कामगिरी, नातेसंबंध आणि एकूण जीवनमानावर परिणाम करणारी समस्या बनली आहे.
तज्ज्ञांनी या परिस्थितीत बदल घडवण्यासाठी काही उपाय सुचवले आहेत. नियमित व्यायाम, योग्य बसण्याची पद्धत, वेळोवेळी ब्रेक घेणे, पुरेशी झोप आणि मानसिक आरोग्याकडे लक्ष देणे अत्यंत आवश्यक आहे. काम आणि वैयक्तिक जीवनात संतुलन राखणेही तितकेच महत्त्वाचे मानले जाते. एकूणच, आधुनिक जीवनशैलीमुळे वेदनांचे स्वरूप आणि अनुभव बदलत आहेत. त्यामुळे या समस्येकडे केवळ शारीरिक दृष्टीकोनातून न पाहता सर्वांगीण दृष्टिकोनातून पाहणे ही काळाची गरज बनली आहे.
