तांदूळ ५-७ वेळा धुण्याची सवय आहे? थांबा, न्युट्रीशनिस्टने दिला धक्कादायक इशारा; आरोग्याचे होतेय कधीही न भरून निघणारे नुकसान!

इंग्लंडमध्ये सध्या पाणी बचतीसाठी सुरू असलेल्या एका मोहिमेमुळे तांदूळ धुण्याच्या या सवयीवर पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. या मोहिमेअंतर्गत काही कुटुंबांना तांदूळ पाच ते सात वेळा धुण्याऐवजी दोन वेळा धुण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. पाणीटंचाईच्या परिस्थितीत घरगुती पाण्याचा वापर कमी करणे हा या मोहिमेचा उद्देश आहे.

तांदूळ दोन-तीन वेळा धुणे पुरेसे का? (Is Washing Rice Two or Three Times Enough?)

PSRI Hospitalच्या डायटेटिक्स विभागाच्या प्रमुख डायटिशियन शालिनी ब्लिस यांच्या मते, बहुतांश कुटुंबांसाठी तांदूळ दोन ते तीन वेळा धुणे पुरेसे आहे. पॅकेज्ड तांदूळ स्वच्छ पाण्याने दोन वेळा धुतल्याने त्यावरील धूळ, सैल स्टार्च आणि किरकोळ अशुद्धता दूर होण्यास मदत होते.

तांदूळ सातत्याने सात वेळा धुतल्याने तो अधिक सुरक्षित होतो, असे मानण्याचे ठोस कारण नाही. तांदूळ धुताना पाणी पूर्णपणे पारदर्शक होईपर्यंत धुण्याची गरज नसून, पाणी बऱ्यापैकी स्वच्छ दिसेपर्यंत दोन ते तीन वेळा धुणे हा व्यवहार्य पर्याय असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.

तांदूळ जास्त वेळा धुतल्याने आर्सेनिक कमी होते का? (Does Repeated Washing Remove Arsenic?)

तांदळाबाबत आर्सेनिकच्या संभाव्य उपस्थितीची चिंता अनेकदा व्यक्त केली जाते. त्यामुळे तांदूळ वारंवार धुतल्यास त्यातील आर्सेनिक कमी होईल, असा समज काही लोकांमध्ये आहे. मात्र, केवळ तांदूळ अधिक वेळा धुतल्याने आर्सेनिकचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होते, असे म्हणता येत नाही.

डायटिशियन शालिनी ब्लिस यांच्या मते, तांदूळ पाच ते सात वेळा धुण्याने आर्सेनिकपासून विशेष अतिरिक्त संरक्षण मिळते, याचे पुरेसे पुरावे नाहीत. त्यामुळे आर्सेनिकचा धोका कमी करण्यासाठी सात-आठवेळा धुण्याऐवजी तांदळाचा प्रकार, त्याचा स्रोत आणि तो शिजवण्याची पद्धत याकडे अधिक लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरते.

जास्त धुतल्याने तांदळातील पोषक घटक कमी होतात का? (Can Excessive Washing Reduce Nutrients?)

तांदूळ वारंवार धुतल्याने केवळ पाण्याचा वापर वाढत नाही, तर काही पोषक घटकही कमी होऊ शकतात. विशेषतः पाण्यात विरघळणारे आणि तांदळामध्ये अतिरिक्त स्वरूपात मिसळलेले काही पोषक घटक धुताना कमी होण्याची शक्यता असते.

शालिनी ब्लिस यांच्या मते, तांदूळ जास्त वेळा धुतल्याने लोह, फोलेट, थायमिन आणि नायसिन यांसारख्या काही पोषक घटकांचे नुकसान होऊ शकते. पॉलिश्ड किंवा काही प्रकारच्या प्रक्रियायुक्त तांदळाच्या बाबतीत ही बाब विशेष लक्षात घेण्यासारखी आहे.

म्हणून तांदूळ जितका जास्त धुतला तितका तो आरोग्यदायी किंवा सुरक्षित होतो, हा समज योग्य नाही. स्वच्छता आणि पोषक घटकांचे जतन यामध्ये योग्य संतुलन राखणे महत्त्वाचे आहे.

तांदूळ पूर्णपणे पारदर्शक पाणी येईपर्यंत धुवावा का? (Should Rice Be Washed Until the Water Is Completely Clear?)

अनेक घरांमध्ये तांदूळ धुताना त्याचे पाणी पूर्णपणे स्वच्छ होईपर्यंत धुण्याची पद्धत आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते अशी पद्धत आवश्यक नाही. तांदूळ दोन ते तीन वेळा धुतल्यानंतर पाणी तुलनेने स्वच्छ दिसत असल्यास ते पुरेसे मानता येते.

तांदळावरील सैल स्टार्च आणि किरकोळ अशुद्धता काढून टाकण्यासाठी काही वेळा धुणे उपयोगी ठरते. मात्र, प्रत्येक वेळी पाणी बदलून तांदूळ पुन्हा पुन्हा धुण्याची गरज नसते.

आर्सेनिकची चिंता असल्यास काय करावे? (What Should You Do If You Are Concerned About Arsenic?)

आर्सेनिकच्या संभाव्य संपर्काबाबत चिंता असल्यास तांदूळ किती वेळा धुतला यापेक्षा तांदळाचा प्रकार आणि तो कसा शिजवला जातो, याला अधिक महत्त्व आहे. काही विशिष्ट पद्धतींमध्ये तांदूळ अतिरिक्त पाण्यात शिजवून नंतर अतिरिक्त पाणी काढून टाकले जाते. अशा विशेष शिजवण्याच्या पद्धतींमुळे तांदळातील आर्सेनिकचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र, अशा पद्धतींचा वापर करताना पोषक घटकांवर होणारा परिणामही लक्षात घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे रोजच्या आहारासाठी योग्य तांदूळ निवडणे आणि संतुलित पद्धतीने शिजवणे हा अधिक महत्त्वाचा दृष्टिकोन आहे.

मग तांदूळ नेमका किती वेळा धुवावा? (So, How Many Times Should You Wash Rice?)

बहुतांश घरांसाठी तांदूळ दोन ते तीन वेळा धुणे हा योग्य मध्यम मार्ग मानता येतो. तांदूळ स्वच्छ पाण्याने धुवून त्यावरील धूळ, सैल स्टार्च आणि किरकोळ अशुद्धता दूर करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश असावा. तांदळाचे पाणी पूर्णपणे पारदर्शक होईपर्यंत सातत्याने धुण्याची आवश्यकता नाही.

त्यामुळे तांदूळ पाच, सहा किंवा सात वेळा धुण्याची जुनी सवय असल्यास ती कमी करून दोन ते तीन वेळा धुण्याचा पर्याय स्वीकारता येतो. यामुळे पाण्याची बचत होण्यास मदत होईल आणि वारंवार धुतल्यामुळे होणारे काही पोषक घटकांचे नुकसानही टाळता येईल.

तांदूळ धुण्याबाबत सर्वांसाठी एकच नियम नसला, तरी दोन ते तीन वेळा व्यवस्थित धुणे हे बहुतांश कुटुंबांसाठी पुरेसे आहे. आर्सेनिकसारख्या घटकांबाबत चिंता असल्यास केवळ धुण्याच्या फेऱ्या वाढवण्यापेक्षा तांदळाचा प्रकार, स्रोत आणि शिजवण्याची पद्धत याकडे लक्ष देणे अधिक महत्त्वाचे आहे.