काय सांगता? अगरबत्तीच्या धुरामुळे वाढतो मधुमेहाचा धोका? हा दावा खरा की खोटा, जाणून घ्या तज्ज्ञांचा स्पष्ट सल्ला

झांद्रा हेल्थकेअरचे मधुमेह आणि लठ्ठपणा तज्ज्ञ डॉ. राजीव कोव्हिल यांच्या मते, अगरबत्ती हा मधुमेहासाठीचा कोणताही स्वतंत्र किंवा वैद्यकीयदृष्ट्या सिद्ध झालेला धोका अजिबात नाही. इंटरनेटवर याविषयी अनेक अनधिकृत दावे केले जात असले, तरी नियमित अगरबत्ती जाळणाऱ्या व्यक्तीला केवळ त्याच कारणामुळे मधुमेह होतो, असे सांगण्यासाठी सध्या कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.

सामान्यतः हवेतील प्रदूषण आणि सूक्ष्म कणांचा (Particulate Matter) दीर्घकाळ संपर्क आल्यास शरीरात दाह निर्माण होऊन इन्सुलिनच्या संवेदनशीलतेवर परिणाम होऊ शकतो, असे संशोधन सांगते. मात्र, या सर्वसाधारण प्रदूषणाच्या नियमाला थेट अगरबत्तीला जोडून “अगरबत्ती लावल्यानेच मधुमेह होतो” असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरते.

अन्नपदार्थ, आजारपण, काही विशिष्ट औषधोपचार किंवा मानसिक आणि शारीरिक ताण ज्याप्रमाणे रक्तातील साखरेची पातळी थेट वाढवू शकतात, तसा कोणताही थेट परिणाम अगरबत्तीच्या धुरामुळे साखरेवर होत असल्याचा पुरावा नाही. बंद खोलीत सतत धूर साचून राहिल्यास ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि सूज येण्याची प्रक्रिया घडू शकते, ज्याचा संबंध इन्सुलिनच्या संवेदनशीलतेशी जोडला जातो. परंतु प्रत्यक्ष रोजच्या जीवनात एका अगरबत्तीच्या धुराचा एवढा मोठा वाईट परिणाम होऊन मधुमेह होईल का, याचे नैदानिक महत्त्व(Clinical significance) अजूनही अस्पष्ट आहे.

कोणतीही वस्तू जळताना त्यातून काही प्रमाणात सूक्ष्म कण, कार्बन मोनॉक्साइड आणि बाष्पभवन होणारे घटक बाहेर पडतात. अगरबत्तीच्या बाबतीतही हेच घडते. परंतु शरीरात एखादी जैविक प्रक्रिया घडणे आणि त्यातून थेट मधुमेह हा आजार होणे, या दोन पूर्णपणे भिन्न गोष्टी आहेत. त्यामुळे सांस्कृतिक किंवा धार्मिक प्रथा म्हणून एका बाजूला अगरबत्ती लावण्याने लगेच मोठा आजार होईल, अशी अनावश्यक भीती बाळगण्याची गरज नाही.

येथे सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे धुराचे प्रमाण आणि खोलीतील खेळती हवा. जर एका बंद, हवेशीर नसलेल्या खोलीत तासनतास भरपूर धूर साचून राहत असेल, तर तो फुफ्फुसांसाठी आणि आरोग्यासाठी नक्कीच हानिकारक ठरू शकतो. याउलट, खिडक्या आणि दारे उघडी असलेल्या, उत्तम हवा खेळत्या असणाऱ्या खोलीत दररोज एक अगरबत्ती लावल्याने आरोग्याला कोणताही मोठा धोका निर्माण होत नाही.

ज्या व्यक्तींना आधीच मधुमेह आहे, त्यांच्यासाठी अगरबत्तीचा धूर वेगळा आणि विशेष धोका निर्माण करतो असे नाही. परंतु, मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये इतर सामान्य व्यक्तींच्या तुलनेत हृदयविकाराचा धोका थोडा जास्त असतो. अशा वेळी कोणत्याही प्रकारचा अतिधूर फुफ्फुसांवर ताण आणू शकतो. त्यामुळे खबरदारी म्हणून त्यांनी बंद खोलीत जास्त धूर साचणार नाही याची काळजी घ्यावी. बाजारात मिळणाऱ्या ‘नैसर्गिक’ किंवा ‘हर्बल’ अगरबत्त्यांमुळे धूर होत नाही हा देखील एक गैरसमज आहे, कारण कोणत्याही वस्तूच्या ज्वलनातून धूर आणि सूक्ष्म कण निर्माण होतातच.

थोडक्यात सांगायचे तर, अगरबत्ती ही गुपचूप मधुमेह निर्माण करणारी कोणतीही धोकादायक वस्तू नाही. त्यामुळे रोजच्या वापरातील एका अगरबत्तीला घाबरण्याचे मुळीच कारण नाही. फक्त घर बंदिस्त न ठेवता खोलीत योग्य प्रमाणात हवा खेळती राहील याची दक्षता घेणे आणि मर्यादित प्रमाणात धूर ठेवणे हा आरोग्यासाठी एक साधा आणि योग्य मार्ग आहे.

(टीप: ही बातमी सार्वजनिक क्षेत्रातील उपलब्ध माहिती आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या अभिप्रायावर आधारित आहे. आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही समस्येसाठी नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)