मुंबई : जगभरात वाढत असलेला हवामान बदल आणि लोकांमधील कमी होत चाललेली शारीरिक हालचाल ही दोन मोठी सार्वजनिक आरोग्याची आव्हाने मानली जात आहेत. मात्र या दोन्ही समस्यांकडे एकत्रितपणे पाहून उपाययोजना केल्यास आरोग्य आणि पर्यावरण या दोन्ही क्षेत्रांत अधिक मोठे फायदे मिळू शकतात असे एका नव्या अभ्यासातून समोर आले आहे.
संशोधकांच्या मते, शारीरिक हालचालींना प्रोत्साहन देणाऱ्या उपक्रमांना हवामान कृतीशी जोडल्यास त्याचा दुहेरी लाभ होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, चालणे, सायकल चालवणे किंवा सार्वजनिक वाहतुकीचा अधिक वापर करणे या सवयींमुळे लोकांचा दैनंदिन व्यायाम वाढतो. त्याच वेळी खासगी वाहनांवरील अवलंबित्व कमी झाल्याने कार्बन उत्सर्जनातही घट होण्यास मदत होते.
या अभ्यासात शारीरिक हालचाल आणि हवामान बदल यांच्यातील परस्पर संबंध स्पष्ट करणारे एक संकल्पनात्मक मॉडेल मांडण्यात आले आहे. संशोधकांचे म्हणणे आहे की, आरोग्य धोरणे आणि हवामान धोरणे स्वतंत्रपणे राबवण्याऐवजी एकत्रित दृष्टिकोन स्वीकारल्यास समाजाला अधिक व्यापक फायदा होऊ शकतो.
या अभ्यासानुसार शहरी नियोजनात पादचारी मार्ग, सायकल ट्रॅक, उद्याने आणि हरित क्षेत्रे वाढवणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. अशा सुविधा उपलब्ध झाल्यास लोक अधिक चालणे किंवा सायकलिंग करण्यास प्रवृत्त होतात. त्यामुळे त्यांचे आरोग्य सुधारते आणि शहरांमधील प्रदूषणही कमी होण्यास मदत होते.संशोधनात हेही नमूद करण्यात आले आहे की हवामान बदलाचा परिणाम लोकांच्या शारीरिक हालचालींवरही होऊ शकतो.
उष्णतेच्या लाटा, पूर किंवा इतर तीव्र हवामान घटनांमुळे बाहेर व्यायाम करणे कठीण होऊ शकते. त्यामुळे हवामान बदलाचा सामना करताना सुरक्षित, सुलभ आणि हवामान-प्रतिरोधक सार्वजनिक जागांची निर्मिती करणे आवश्यक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, आरोग्य आणि पर्यावरण या दोन्ही क्षेत्रांतील धोरणे एकमेकांशी जोडल्यास सार्वजनिक आरोग्य सुधारण्याबरोबरच हवामान बदलाचा प्रभाव कमी करण्यासाठीही मदत होऊ शकते.
विशेषतः शहरांमध्ये शाश्वत वाहतूक व्यवस्था, हरित क्षेत्रे आणि सक्रिय जीवनशैलीला प्रोत्साहन देणाऱ्या योजना राबवण्याची गरज असल्याचे संशोधकांनी अधोरेखित केले आहे.एकूणच, लोकांनी दैनंदिन जीवनात अधिक शारीरिक हालचाल करणे आणि त्यासाठी पर्यावरणपूरक पर्याय स्वीकारणे ही भविष्यातील महत्त्वाची दिशा असल्याचे या अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे. अशा पद्धतीने आरोग्यदायी समाज आणि पर्यावरणपूरक विकास या दोन्ही उद्दिष्टांकडे एकाच वेळी वाटचाल करता येऊ शकते, असा निष्कर्ष संशोधकांनी काढला आहे.
