Paralysis Myth VS Facts: Paralysis अर्थात अर्धांगवायु हा एक आजार आहे. याबाबत अजूनही अनेक गैरसमज आहेत. काहींचा असा समज आहे की हा अर्धांगवायु झालेल्या भागात रक्त साचल्यामुळे होतो. या गैरसमजामुळे बरेच लोक कीटक चावणे आणि प्रभावित भागाला गरम चिमटे लावणे यासारखे घरगुती उपचार करतात. ते केवळ कुचकामीच नाही तर धोकादायक देखील ठरू शकतात. मेंदू आणि स्नायूंमधील संप्रेषण नेटवर्कमध्ये बिघाड झाल्यामुळे अर्धांगवायु होतो. जेव्हा मेंदूकडून स्नायूंना मिळणारे सिग्नल विस्कळीत होतात, तेव्हा शरीराचा तो भाग योग्यरित्या कार्य करणे थांबवतो. म्हणूनच अर्धांगवायूमुळे प्रभावित अंगाची हालचाल आणि शक्ती पूर्णपणे किंवा अंशत: कमी होते.
मध्य प्रदेशातील मणक्याच्या तज्ज्ञ आणि न्यूरोलॉजिकल तज्ज्ञ तसंच श्री नमो वेलनेसच्या संस्थापक आणि संचालक यांनी दि इंडियन एक्सप्रेसशी बोलताना सांगितले की, ब्रेन स्ट्रोकची मुख्य कारणे म्हणजे हाय ब्लड प्रेशर, डायबिटीज, कोलेस्ट्रॉल , ताण आणि धूम्रपानाच्या सवयी ही आहेत. तर मग जाणून घेऊया की अर्धांगवायु कसा ओळखायचा आणि त्यावर काय उपचार केले जाऊ शकतात.
अर्धांगवायु म्हणजे नेमके काय?
अर्धांगवायु हा एक गूढ आजार आहे. तो मेंदूच्या स्ट्रोकचा परिणाम आहे. हार्ट अटॅक हृदयावर परिणाम करतो, त्याचप्रमाणे मेंदूच्या स्ट्रोकने मेंदूच्या काही भागाचे नुकसान होते.
स्ट्रोकचे तीन प्रमुख प्रकार आहेत-
- इस्केमिक स्ट्रोक- यामध्ये रक्तवाहिनी ब्लॉक होते
- हेमोरेजिक स्ट्रोक- यामध्ये रक्तवाहिनी फुटते आणि मेंदूमध्ये रक्तस्त्राव होतो
- टीआयए (मिनी स्ट्रोक)- भविष्यातील धोक्याची सूचना
अर्धांगवायूची कारणे
इस्केमिक आणि हेमोरेजिक स्ट्रोकची सर्वात सामान्य कारणे हाय ब्लड प्रेशर, डायबिटीज आणि हाय कोलेस्ट्रॉल. अनेक जण नियमितपणे त्यांची औषधे घेत नाहीत किंवा त्यांच्या अनियमित जीवनशैलीकडे लक्ष देत नाहीत. खाण्याच्या चुकीच्या सवयी, रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणे, मद्यपान करणे, धूम्रपान करणे आणि ताणतणाव. हे दीर्घकाळ केल्याने शरीराचे हळूहळू नुकसान होते आणि त्यामुळे शेवटी ब्रेन स्ट्रोक होऊ शकतो.
अर्धांगवायूचे निदान करण्याचा ‘BE FAST’ मार्ग
B- Balance (संतुलन बिघडणे)
E- Eyes (अंधुक दृष्टी)
F- Face (चेहरा एका बाजूला झुकणे)
A- Arms (हात-पायात कमकुवतपणा)
S- Speech (बोलण्यात अस्पष्टता)
T- Time (लवकरात लवकर डॉक्टरकडे नेणं)
अर्धांगवायु बरा होऊ शकतो का?
सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे अर्धांगवायु हा असाध्य आहे. योग्य वेळी योग्य उपचार सुरू केल्यास अर्धांगवायु बरा होऊ शकतो. अर्धांगवायुनंतरचे पहिले सहा महिने शरीरासाठी महत्त्वाचे असतात. या काळात मेंदूमध्ये न्यूरोप्लास्टीसिटी नावाची प्रक्रिया सक्रिय असते. त्यामध्य मेंदू स्वत:ला दुरूस्त करण्याचा प्रयत्न करतो. पहिल्या तीन महिन्यांत पुनर्प्राप्ती सर्वात जलद होते, तर पुढील तीन महिने सुवर्णकाळ म्हणून ओळखले जातात. या काळात योग्य उपचार मिळाल्यास, रूग्णाची पूर्ण बरी होण्याची शक्यता वाढते.
दीर्घकालीन अर्धांगवायुमध्येही आशा असते
एक वर्ष किंवा अनेक वर्षांपासून असलेल्या अर्धांगवायूसाठी काहीही करता येत नाही असे नाही. बराच काळ अर्धांगवायूने ग्रस्त असलेल्या रूग्णांवरही आधुनिक तंत्रज्ञान, मेंदू आधारित थेरपी, योग्य व्यायाम, संतुलित आहार आणि आवश्यक पूरक आहारांद्वारे मेंदू पुन्हा सक्रिय केला जाऊ शकतो. उपचार केवळ अवयवांवरच नव्हे तर मेंदूवर केंद्रित करणे महत्त्वाचे आहे. कारण अर्धांगवायु हा मेंदूचा आजार आहे, स्नायूंचा नाही.
आहार आणि व्यायाम का महत्त्वाचे आहेत?
अर्धांगवायूच्या रूग्णांना अनेकदा हलके किंवा उकडलेले अन्न दिले जाते. मात्र यावेळी शरीराला योग्य पोषणाचीही आवश्यकता असते. स्नायू कमकुवत होतात आणि मेंदू-शरीराचा संबंध तुटतो, म्हणून सानुकूलित आहार आणि व्यायाम योजना आवश्यक आहे. प्रत्येक रूग्णाच्या गरजा वेगवेगळ्या असतात. काहींमध्ये व्हिटॅमिन बी१२ची कमतरता असू शकते, तर काहींमध्ये व्हिटॅमिन डी किंवा कॅल्शियमची कमतरता असू शकते आणि उपचार या गरजांनुसार केले पाहिजे.
जागरूकता हा उत्तम पर्याय
अर्धांगवायुबद्दलची अर्धवट माहिती सर्वात जास्त नुकसान करते. चुकीच्या पद्धती आणि खोट्या उपचारांपासून दूर राहणे आणि वेळेवर तज्ज्ञांची मदत घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य माहिती, योग्य उपचार आणि संयम याच्या मदतीने रूग्ण अर्धांगवायूतून बरा होऊ शकतो आणि पुन्हा सामान्य जीवन जगू शकतो.
