हार्ट अटॅकला वेळीच रोखा, फक्त योग्य वेळी करा ‘या’ तीन टेस्ट… तज्ज्ञ सांगतात या टेस्ट करणं का आहे गरजेचं?

एम्सचे माजी सल्लागार, सेउल हार्ट सेंटरचे संस्थापक आणि संचालक तसंच प्रसिद्ध हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. बिमल छाजर यांनी दि इंडियन एक्सप्रेसला दिलेल्या माहितीप्रमाणे, हृदयाच्या आरोग्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी बाजारात असंख्य टेस्ट उपलब्ध आहेत. तसंच कोणत्या चाचण्या सर्वात महत्त्वाच्या आहेत आणि त्या सहजपणे रोग ओळखू शकतात हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. हृदयरोगाची खरी कारणे आणि त्याचे निदान करण्यासाठी कोणत्या चाचण्या आवश्यक आहेत हे तज्ज्ञांकडून जाणून घेऊया…

हृदयरोगाची खरी समस्या

हृदयरोगाचे मूळ कारण म्हणजे एकच मोठी समस्या म्हणजे रक्तवाहिन्यांमधील अडथळा. हा अडथळा अचानक उद्भवत नाही, तर वर्षानुवर्षे हळूहळू विकसित होतो. मुख्य कारण म्हणजे शरीरात जमा होणारी चरबी. या चरबीला वैद्यकीय भाषेत कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स म्हणतात. जेव्हा हे दोन्ही घटक एकत्र होतात तेव्हा हृदयाच्या रक्तवाहिन्या हळूहळू अरूंद होतात. त्यामुळे रक्तप्रवाह मर्यादित होतो. ही चरबी शोधण्यासाठी आपल्या हृदयाबद्दल अचूक माहिती देणाऱ्या विशिष्ट चाचण्या करणे महत्त्वाचे आहे.

पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची चाचणी लिपिड प्रोफाइल

हृदयाच्या आरोग्य तपासणीतील पहिले आणि सर्वात महत्त्वाचे पाऊल म्हणजे लिपिड प्रोफाइल चाचणी. ही एक साधी रक्त चाचणी आहे, जी एकूण कोलेस्ट्रॉल, ट्रायग्लिसराइड्स, एलडीएल आणि एचडीएल मोजते. अहवालात सामान्य कोलेस्ट्रॉलची श्रेणी १३० ते २०० दर्शविली असली तरी १५० वरील पातळी हृदयासाठी हानिकारक मानली जाते. जर कोलेस्ट्रॉल १३०च्या आसपास असेल आणि ट्रायग्लिसराइड्स १००च्या आसपास असतील तर हृदयाच्या ब्लॉकेजचा धोका कमी होतो. तसंच ही पातळी वाढत असताना हार्ट अटॅकचा आणि ब्लॉकेजचा धोकादेखील वाढतो.

दुसरी चाचणी सीटी कोरोनरी अँजिओग्राफी

आजकाल हृदय तपासणीसाठी सीटी कोरोनरी अँजिओग्राफी ही सर्वात विश्वासार्ह पद्धत मानली जाते. ही चाचणी हृदयाच्या धमन्यांमध्ये ब्लॉकेजची टक्केवारी स्पष्टपणे दर्शवते. ती १० टक्के असो, ४० टक्के असो वा ९० टक्के असो. या चाचणीचा सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे यामध्ये वायर घालण्याची आवश्यकता नाही आणि रूग्णाला हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावे लागत नाही. काही मिनिटांतच संपूर्ण अहवाल उपलब्ध होतो, त्यामुळे जीवनशैलीतील बदल पुरेसे आहेत की उपचार आवश्यक आहेत हे ठरवणे सोपे होते.

आपल्या देशभरात शेकडो ठिकाणी सीटी कोरोनरी अँजिओग्राफी उपलब्ध आहे. ही चाचणी आता केवळ मोठ्या शहरांमध्येच नाही तर लहान शहरांमध्येही सहज उपलब्ध आहे.

तिसरी चाचणी – इकोकार्डियोग्राफी

इकोकार्डियोग्राफी हृदयाच्या संरचनेबद्दल आणि पंपिंगबद्दल अचूक माहिती देते. हृदयाच्या स्नायू योग्यरित्या कार्य करत आहेत की नाही, हृदयाच्या झडपांमध्ये काही दोष आहेत की नाही आणि हृदयाची पंपिंग क्षमता कमकुवत झाली आहे की नाही हे ते ठरवू शकते. कधीकधी अडथळा नसला तरीही हृदय कमकुवत होते. अशा परिस्थितीत ओळखण्यासाठी इकोकार्डियोग्राफी चाचणी खूप उपयुक्त आहे.

वायर अँजिओग्राफी करताना सावधगिरी का बाळगावी?

नियमित तपासणीसाठी वायर्ड अँजिओग्राफी आवश्यक नाही. यामध्ये बहुतेकदा तात्काळ अँजिओप्लास्टी किंवा बायपास सर्जरी केली जाते. रूग्णांना फक्त अडथळा आहे का हे जाणून घ्यायचे असते. म्हणून शस्त्रक्रिया पूर्णपणे आवश्यक नसल्यास ही चाचणी टाळणे चांगले.

जर तुम्हाला खरोखरच तुमचे हृदय निरोगी आहे की नाही हे जाणून घ्यायचे असेल तर तीन चाचण्या पुरेशा आहेत. वरील तीन चाचण्या हृदयातील चरबीचे प्रमाण, ब्लॉकेज आणि पंपिंगसंबंधित संपूर्ण चित्र स्पष्ट करते. हे केवळ योग्य उपचार निश्चित करण्यास मदत करत नाही, तर अनावश्यक भीती आणि घाईघाईने शस्त्रक्रिया टाळते.