सावधान! तरूणांमध्ये का वाढतो हर्निया? हर्नियाच्या सुरूवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे पडू शकते महागात, वाचा तज्ज्ञ काय सांगतात?

तरूणांमध्ये हर्निया हा आरोग्याचा एक मोठा प्रश्न बनला आहे. तणावपूर्ण जीवनशैली, चुकीचा आहार, नियमित व्यायामाचा अभाव आणि चुकीच्या शारीरिक मेहनतीमुळे हर्नियाचे प्रमाण वाढत आहे.

हर्निया म्हणजे काय?

आपल्या पोटाचे स्नायू आपल्या शरीरातील अवयवांना जागीच धरून ठेवतात. जेव्हा हे स्नायू कमकुवत होतात किंवा फाटतात तेव्हा आतड्यांसारखे अंतर्गत अवयव कमकुवत झालेल्या भागातून बाहेर येऊ शकतात. पोटात किंव मांडीवर अशा सूज येण्याला किंवा फुगीरपणाला हर्निया असे म्हणतात. हा फुगीरपणा सुरूवातीला वेदनारहित असू शकतो ,मात्र कालांतराने तो गंभीर होऊ शकतो. हा आजार पुरूष आणि स्त्रिया दोघांनाही होतो पण याचा सर्वाधिक परिणाम हा पुरूषांवर दिसून येतो.

हर्नियाचे प्रकार

डॉ. अपर्णा गोविल यांच्या मते, हर्निया प्रामुख्याने तीन टप्प्यात दिसून येतो. पहिला म्हणजे साधा हर्निया. यामध्ये अंतर्गत अवयव बाहेर पडतो पण अडकत नाही आणि कधीकधी झोपताना परत आत जातो. दुसरा म्हणजे बंदिस्त हर्निया. यामध्ये आतडे बाहेर पडतात आणि अडकतात, तो परत आत जाऊ शकत नाही. तिसरा आणि सर्वात धोकादायक प्रकार म्हणजे गळा दाबलेला हर्निया. यामध्ये अडकलेल्या आतड्यांना रक्तपुरवठा खंडित होतो. ही स्थिती आतड्यांना नुकसान पोहोचवू शकते आणि गँग्रीनसारख्या जीवघेण्या गुंतागुंत निर्माण करू शकते.

हर्निया ही आपत्कालीन स्थिती का होते?

स्ट्रँग्युलेटेड हर्निया आणि स्नायूत असलेला हर्निया दोन्ही वैद्यकीय आणीबाणी मानले जातात. तात्काळ शस्त्रक्रिया करणे आवश्यक आहे. कारण थोडासा उशीर देखील रूग्णाच्या जीवाला धोका निर्माण करू शकतो. म्हणूनच डॉक्टर भविष्यातील आणीबाणी टाळण्यासाठी साध्या हर्नियासाठी देखील वेळेवर शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला देतात.

हर्निया शस्त्रक्रियेमध्ये काय केले जाते?

हर्निया शस्त्रक्रियेमध्ये बाहेर पडलेल्या अवयवाला त्याच्या योग्य जागी परत ठेवणे समाविष्ट असते. हर्निया शरीराच्या ज्या भागात उद्भवला तो कमकुवत स्नायू नंतर मजबूत केला जातो. हे सहसा एका विशिष्ट प्रकारची जाळी ज्याला मेश म्हटलं जातं ती लावली जाते. मेश लावल्याने हर्निया पुन्हा उद्भवण्याच्या शक्यता जवळपास संपुष्टात येतात.

हर्नियावर उपचार कसे केले जातात?

हर्नियावरील शस्त्रक्रिया तीन प्रकारे केली जाते. ओपन सर्जरी, लेप्रोस्कोपिक सर्जरी आणि रोबोटिक सर्जरी. सर्जरीनंतर बरेच रूग्ण ३६ ते ७२ तासांच्या आत घरी जाऊ शकतात. तसंच काही केसेसमध्ये त्याच दिवशी डिस्चार्जही मिळू शकतो.

ओपन हर्निया सर्जरी काय असते?

ओपन सर्जरीमध्ये रूग्णाला स्थानिक, पाठीचा कणा किंवा आवश्यक असल्यास अॅनेस्थेशिया दिला जातो. डॉक्टर हर्नियाच्या ठिकाणी एक चीर देतात आणि बाहेर पडलेल्या आतड्यांना हळूवारपणे त्यांच्या योग्य जागी ठेवतात. नंतर कमकुवत स्नायूंना टाके देऊन बंद केले जाते आणि जाळी घातली जाते. आजकाल ओपन सर्जरी क्वचितच केली जाते. खूप मोठ्या किंवा वारंवार होणाऱ्या हर्नियासाठी केली जाते.

लॅप्रोस्कोपिक हर्निया सर्जरी का योग्य आहे?

लॅप्रोस्कोपिक सर्जरी ही आजकाल सर्वात जास्त वापरली जाणारी पद्धत आहे. यामध्ये जनरल अॅनेस्थेशिया दिला जातो आणि पोटात लहान चीरे केले जातात. ही सर्जरीकॅमेरा आणि विशएष उपकरणांचा वापर करून केली जाते. ही पद्धत वेदना कमी करते, जखमा बऱ्या होण्यास गती देते आणि रूग्णांना लवकर सामान्य स्थिती येण्यास मदत करतात.

रोबोटिक हर्निया सर्जरी म्हणजे काय?

नवीन तंत्रज्ञानामुळे आता रोबोटच्या मदतीने हर्निया शस्त्रक्रिया करणे शक्य होते. यामुळे सर्जनला आतील भागाचे स्पष्ट आणि अधिक अचूक दृश्य पाहता येते. ही पद्धत गुंतागुंतीच्या आणि कठीण हर्नियाच्या बाबतीत फायदेशीर आहे.

कोणत्या रूग्णासाठी कोणती शस्त्रक्रिया?

प्रत्येक रूग्णासाठी एकाच प्रकारची शस्त्रक्रिया योग्य असेलच अशे नाही. शस्त्रक्रियेचा दृष्टिकोन हर्नियाच्या आकार, प्रकार आणि कोणत्या अवयवाजवळ आहे यावर अवलंबून असतो. सर्जरीचा निर्णय घेताना रूग्णाचे वय, आरोग्य आणि लाइफस्टाइल देखील विचारात घेतली जाते.

हर्नियावर काही घरगुती उपचार

हर्नियाच्या घरगुती उपचारांमध्ये गरम पाण्याचे सेवन, मालिश, योगासन, व्यायाम, दालचिनी आणि अॅपल व्हिनेगरचा समावेश आहे. शस्त्रक्रिया हा एख प्रभावी उपाय तर आहे, पण त्यासोबत योग्य आहार, व्यायाम आणि जीवनशैलीमध्ये बदल करून हर्नियाच्या समस्येवर काही प्रमाणात नियंत्रण ठेवता येऊ शकते.

जर तुम्हाला हर्निया असेल मग तो वेदनादायक असो वा नसो त्याकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. यामुळे केवळ आपत्कालीन शस्त्रक्रिया टाळता येत नाही तर भविष्यात गंभीर गुंतागुंत देखील टाळता येते.